શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ। નકુલો ગ્લહ એવૈકી વિદ્ધ્યેતન્મમ તદ્ધનમ્
કાળો, યુવાન, લાલ આંખોવાળો, સિંહ જેવી છાતી અને મજબૂત હાથોવાળો—નકુલ એકલોજ પણમાં મુકાયો છે; જાણ કે આ પણ મારું ધન છે.
પ્રિયસ્તે નકુલો રાજન્રાજપુત્રો યુધિષ્ઠિર। અસ્માકં વશતાં પ્રાપ્તો ભૂયઃ કેનેહ દીવ્યસે
રાજા, નકુલ તને પ્રિય છે, રાજકુમાર યુધિષ્ઠિર. હવે તે અમારે વશમાં આવ્યો છે; તો તું અહીં હજી કેમ પણમાં મુકતો રહે છે?
એવમુક્ત્વા તુ તાનક્ષાઞ્શકુનિઃ પ્રત્યદીવ્યત। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ રીતે દાવ વિશે બોલી, શકુનીએ ફરી પાંસો ફેંક્યો અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
અયં ધર્માન્સહદેવોઽનુશાસ્તિ લોકે હ્યસ્મિન્પણ્ડિતાખ્યાં ગતશ્ચ। અનર્હતા રાજપુત્રેણ તેન દીવ્યામ્યહં ચાપ્રિયવત્પ્રિયેણ
આ સહદેવ ધર્મના માર્ગે ચાલવા શીખવે છે, અને દુનિયામાં પંડિત તરીકે જાણીતો છે. એ રાજકુમાર, જે પાત્ર નથી, તેને પણ હું પણમાં મુકું છું, જેમ કોઈ પ્રિય કે અપ્રિયને મુકાય.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, શકુનીએ ઠરાવપૂર્વક કપટ અપનાવ્યું અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
માદ્રીપુત્રૌ પ્રિયૌ રાજંસ્તવેમૌ વિજિતૌ મયા। ગરીયાંસૌ તુ મન્યે ભીમસેનધનઞ્જયૌ
માદ્રીના આ બે પુત્રો, રાજા, તને પ્રિય છે, પણ હવે મેં તેમને જીતી લીધા છે; પણ હું તો ભીમસેન અને ધનંજયને વધારે મહાન માનું છું.
અધર્મં ચરસે નૂનં યો નાવેક્ષસિ વૈ નયમ્। યો નઃ સુમનસાં મૂઢ વિભેદં કર્તુમિચ્છસિ
તું ખરેખર અધર્મ કરે છે, જે યોગ્ય માર્ગ નથી જુએતો; હે મૂર્ખ, તું અમારે સારા મનવાળા ભાઈઓમાં ફૂટ પાડવા ઈચ્છે છે.
ગર્તે મત્તઃ પ્રપતતે પ્રમત્તઃ સ્થાણુમૃચ્છતિ। જ્યેષ્ઠો રાજન્વ્રરિષ્ઠોઽસિ નમસ્તે ભરતર્ષભ
મદમાં માણસ ખાડામાં પડી જાય છે, બેધ્યાન વૃક્ષ પકડી લે છે; રાજા, તું મોટો અને શ્રેષ્ઠ છે, હે ભરતવંશી, તને વંદન છે.
સ્વપ્ને તાનિ ન દૃશ્યન્તે જાગ્રતો વા યુધિષ્ઠિર। કિતવા યાનિ દીવ્યન્તઃ પ્રલપન્ત્યુત્કટા ઇવ
યુધિષ્ઠિર, જે વાતો છેતરપિંડી કરતા જુગારીઓ પાગલ જેવા બોલે છે, એ તો ન સ્વપ્નમાં દેખાય, ન જાગૃત અવસ્થામાં.
યો નઃ સઙ્ખ્યે નૌરિવ પારનેતા જેતા રિપૂણાં રાજપુત્રસ્તરસ્વી। અનર્હતા લોકવીરેણ તેન દીવ્યામ્યહં શકુને ફાલ્ગુનેન
યુદ્ધમાં જે અમને નાવિક જેવો પાર ઉતારે છે, દુશ્મનોને હરાવતો તેજસ્વી રાજકુમાર—એવો ફાલ્ગુન, જેને દાવ પર લગાવવાનો હક નથી, એના નામે હું જુગાર રમું છું, શકુની.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, છેતરપિંડીનો નક્કી કરીને અને કપટનો આશરો લઈને, શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
અયં મયા પાણ્ડવાનાં ધનિર્ધરઃ પરાજિતઃ પાણ્ડવઃ સવ્યસાચી। ભીમેન રાજન્દયિતેન દીવ્ય યત્કૈતવં પાણ્ડવ તેઽવશિષ્ટમ્
પાંડવોમાં ધનની રાખવાવાળો, ડાબા હાથથી તીર ચલાવનાર આ પાંડવને મેં હરાવ્યો છે. હવે તારા પાસે જે છેતરપિંડીમાં બચ્યું છે, એ છે ભીમ, રાજાના પ્રિય.
યો નો નેતા યો યુધિ નઃ પ્રણેતા યથા વજ્રી દાનવશત્રુરેકઃ। તિર્યક્પ્રેક્ષી સન્નતભ્રૂર્મહાત્મા સિંહસ્કન્ધો યશ્ચ સદાઽત્યમર્ષી
જેમ વજ્રધારી એકલો દાનવોનો વિનાશ કરે છે, એમ અમારો નેતા, યુદ્ધમાં અમારો માર્ગદર્શક, તિરછો નજર કરતો, ભ્રૂકુટિ ચડાવતો, મહાન આત્માવાળો, સિંહ જેવા ખભાવાળો અને હંમેશા અડગ રહે છે—
બલેન તુલ્યો યસ્યપ પુમાન્ન વિદ્યતે ગદાભૃતામગ્ર્ય ઇહારિમર્દનઃ। અનર્હતા રાજપુત્રેણ તેન દીવ્યામ્યહં ભીમસેનેન રાજન્
શક્તિમાં જેને કોઈ પુરુષ બરાબરી કરી શકે નહીં, ગદાધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુશ્મનોને ચકનાચૂર કરનારો—એવો રાજકુમાર ભીમસેન, જેને દાવ પર લગાવવાનો હક નથી, એના નામે હું જુગાર રમું છું, રાજન.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, છેતરપિંડીનો નક્કી કરીને અને કપટનો આશરો લઈને, શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
બહુવિત્તં પરાજૈષીર્ભ્રાતૄંશ્ચ સહયદ્વિપાન્। આચક્ષ્વ વિત્તં કૌન્તેય યદિ તેઽસ્ત્યપરાજિતમ્
તમે ઘણું ધન, તમારા ભાઈઓ અને સહાયી હાથીઓ હારી ગયા છો. કુંતીપુત્ર, જો તારા પાસે હજી કંઈ અહારે ન હારેલું ધન હોય તો કહો.
અહં વિશિષ્ટઃ સર્વેષાં ભ્રાતૄણાં દયિતસ્તથા। કુર્યામહં જિતઃ કર્મ સ્વયમાત્મન્યુપલ્પુતે
હું બધા ભાઈઓમાં શ્રેષ્ઠ અને સૌથી પ્રિય છું. જો હું હારી જાઉં, તો પોતાને હારેલો માનીને પોતે જ એ કર્મ કરીશ.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, છેતરપિંડીનો નક્કી કરીને અને કપટનો આશરો લઈને, શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
એતત્પાપિષ્ઠમકરોર્યદાત્માનં પરાજયેઃ। શિષ્ટે સતિ ધને રાજન્પાપ આત્મપરાજયઃ
રાજન, તું પોતાને હાર્યો, જ્યારે હજી ધન બચેલું હતું—આ સૌથી મોટું પાપનું કામ કર્યું છે. પોતાને હારવું પાપ છે.
એવમુક્ત્વા મતાક્ષસ્તાન્ ગ્લહે સર્વાનવસ્થિતાન્। પરાજયલ્લોકવીરાનુક્ત્વા રાજ્ઞાં પૃથક્ પૃથક્
આ રીતે બોલીને, માટલાવાળાએ બધા પ્રસિદ્ધ વીરોએ એક પછી એક જુગારમાં હરાવી દીધા, રાજાઓને અલગથી કહ્યા વિના.
અસ્તિ તે વૈ પ્રિયા રાજન્ ગ્લહ એકોઽપરાજિતઃ। પણસ્વ કૃષ્ણાં પાઞ્ચાલીં તયાત્માનં પુનર્જય
રાજન, તને હજી એક પ્રિય વ્યક્તિ છે, જે જુગારમાં હારી નથી. પાંચાલકન્યા કૃષ્ણાને દાવ પર લગાવ અને એના દ્વારા પોતાને પાછો જીત.
નૈવ હ્રસ્વા ન મહતી ન કૃશા નાતિરોહિણી। નીલકુઞ્ચિતકશી ચ તયા દીવ્યામ્યહં ત્વયા
ન તો ઓછી ઊંચી, ન વધારે ઊંચી, ન પાતળી, ન વધારે જાડા શરીરની, અને ઘાટા વાળ કાળા અને વાંકાળા—એવી એ છે. એના નામે હું તારા સામે જુગાર રમું છું.
શારદોત્પલપત્રાક્ષ્યા શારદોત્પલગન્ધયા। શારદોત્પલસેવિન્યા રૂપેણ શ્રીસમાનયા
શરદના કમળ જેવી આંખો, શરદના કમળ જેવી સુગંધ, શરદના કમળની સેવા કરનારી, રૂપે લક્ષ્મી સમાન—
તથૈવ સ્યાદાનુશંસ્યાત્તથ સ્યાદ્રૂપસમ્પદા। તથા સ્યાચ્છીલસમ્પત્ત્યા યામિચ્છેત્પુરુષઃ સ્ત્રિયમ્
દયા, રૂપ અને સદગુણોમાં પણ એવી જ; એવી સ્ત્રી, જેવી પુરુષ ઈચ્છે છે.
સર્વૈર્ગુણૈર્હિ સમ્પન્નામનુકૂલાં પ્રિયંવદામ્। યાદૃશીં ધર્મકામાર્થસિદ્ધિમિચ્છેન્નરઃ સ્ત્રિયમ્
બધા ગુણોથી યુક્ત, સૌમ્ય અને મીઠા બોલ બોલનારી, અને એવી સ્ત્રી, જેવી પુરુષ ધર્મ, કામ અને અર્થની સિદ્ધિ માટે ઈચ્છે છે.
ચરમં સંવિશતિ યા પ્રથમં પ્રતિબુધ્યતે। આગોપાલાવિપાલેભ્યઃ સર્વં વેદ કૃતાકૃતમ્
જે છેલ્લે સુવે અને સૌપ્રથમ ઉઠે, ગોપાલક અને ગાયવાળાઓએ શું કર્યું કે શું બાકી છે એ બધું જાણે છે.
આભાતિ પદ્મવદ્વક્ત્રં સસ્વેદં મલ્લિકેવ ચ। વેદીમધ્યા દીર્ઘકેશી તામ્રાસ્યા નાતિલોમશા
એનું ચહેરું કમળ જેવું તેજસ્વી છે, અને પરસેવાથી મલ્લિકા ફૂલ જેવી ઝળહળે છે; સભામાં એ લાંબા વાળ સાથે, તાંબાં જેવા હોઠવાળી અને વધારે વાળવાળી નથી, એ રીતે બેઠી છે.
તયૈવંવિધયા રાજન્પાઞ્ચાલ્યાહં સુમધ્યમા। ગ્લહં દીવ્યામિ ચાર્વઙ્ગ્યા દ્રૌપદ્યા હન્ત સૌબલ
હે રાજા, એવી સુંદર કાયાવાળી, પાંડવોને પ્રિય દ્રૌપદીને હું હવે જૂવામાં મૂકી રહ્યો છું, હે સૌબલપુત્ર.
એવમુક્તે તુ વચને ધર્મરાજેન ધીમતા। ધિગ્ધિગિત્યેવ વૃદ્ધાનાં સભ્યાનાં નિઃ સૃતા ગિરઃ
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે આ વાત કહી ત્યારે સભામાં બેઠેલા વૃદ્ધોએ માત્ર 'અરે શરમ! શરમ!' એમ જ બોલી ઉઠ્યા.
ચુક્ષુભે સા સભા રાજન્રાજ્ઞાં સઞ્જત્રિરે શુચઃ। ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીનાં સ્વેદશ્ચ સમજાયત
હે રાજા, એ સભામાં બધાં રાજાઓના મન દુઃખથી ભરાઈ ગયા અને ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપાદિ મહાનુભાવો પરસેવાથી ભીંજાઈ ગયા.