એતાવતા પુરુષં યે ત્યજન્તિ તેષાં સખ્યમન્તવદ્બ્રૂહિ રાજન્। રાજ્ઞાં હિ ચિત્તાનિ પરિપ્લુતાનિ સાન્ત્વં દત્વા મુસલૈર્ઘાતયન્તિ
જે લોકો એટલા માટે માણસને છોડી દે છે, એમની મિત્રતા કેટલો સમય ટકે છે, એ કહો, રાજન. રાજાઓના મન તો અસ્થિર હોય છે; પહેલા મીઠા બોલે છે, પછી લાકડી વડે મારતા આવે છે.
અબાલત્વં મન્યસે રાજપુત્ર બાલોઽહમિત્યેવ સુમન્દબુદ્ધે। યઃ સૌહૃદે પુરુષં સ્થાપયિત્વા પશ્ચાદેનં દૂષયતે સ બાલઃ
હે રાજકુમાર, તું મને બાળક માને છે, અને કહે છે કે હું તો નાદાન છું, હે મૂર્ખ. જે માણસને વિશ્વાસમાં લઈ, પછી તેની નિંદા કરે છે, એ જ સાચો બાળક છે.
ન શ્રેયસે નીયતે મન્દબુદ્ધિઃ સ્ત્રી શ્રોત્રિયસ્યેવ ગૃહે પ્રદુષ્ટા। ધ્રુવં ન રોચેદ્ભરતર્ષભસ્ય પતિઃ કુમાર્યા ઇવ ષષ્ટિવર્ષઃ
મૂર્ખને ક્યારેય કલ્યાણ મળતું નથી, જેમ બ્રાહ્મણના ઘરમાં દુષ્ટ સ્ત્રીથી સુખ નથી મળતું. નિશ્ચિત છે કે, હે ભારતવંશી, તને આનંદ નહીં થાય, જેમ છ વર્ષની બાળા સાથે પતિને આનંદ ન મળે.
અતઃ પ્રિયં ચેદનુકાઙ્ક્ષસે ત્વં સર્વેષુ કાર્યેષુ હિતાહિતેષુ સ્ત્રિયશ્ચ રાજઞ્જડપઙ્ગુકાંશ્ચ પૃચ્છ ત્વં વૈ તાદૃશાંશ્ચૈવ સર્વાન્
આથી, જો તને બધાં કામોમાં, સારા કે ખરાબમાં, મનગમતું જોઈએ છે, તો સ્ત્રીઓ, મૂર્ખો, લંગડા અને આવા બધાને પૂછજે, હે રાજા.
લભ્યતે ખલુ પાપીયાન્નરોઽનુ પ્રિયવાગિહ। અપ્રિયસ્ય હિ પથ્યસ્ય વક્તા શ્રોતા ચ દુર્લભઃ
મીઠા બોલનાર માણસ તો સહેલાઈથી મળે છે; પણ જે કડવી પણ હિતની વાત કહે છે અથવા સાંભળે છે, એવો દુર્લભ છે.
યસ્તુ ધર્મપરશ્ચ સ્યાદ્ધિત્વા ભર્તુઃ પ્રિયાપ્રિયે। અપ્રિયાણ્યાહ પથ્યાનિ તેન રાજા સહાયવાન્
પણ જે ધર્મમાં સ્થિર છે અને પોતાના સ્વામીના મનગમતા કે ન ગમતા છોડીને પણ હિતની કડવી વાત કહે છે, એના કારણે રાજાને સાચો સહારો મળે છે.
અવ્યાધઇજં કટુજં તીક્ષ્ણમુષ્ણં યશોમુષં પરુષં પૂતિગન્ધિમ્। સતાં પેયં યન્ન પિબન્ત્યસન્તો મન્યું મહારાજ પિબ પ્રશામ્ય
જે કડવું, તીખું, ગરમ, નામ ખરાબ કરનારું, કઠોર અને દુર્ગંધયુક્ત હોય છે, એ સારા લોકો પી જાય છે, પણ ખરાબ લોકો નહીં. હે મહારાજ, તું ગુસ્સો પી જા અને શાંત થા.
વૈચિત્રવીર્યસ્ય યશો ધનં ચ વાઞ્છામ્યહં સહપુત્રસ્ય શશ્વત્। યથા તથા તેઽસ્તુ નમશ્ચતેઽસ્તુ મમાપિ ચ સ્વસ્તિ દિશન્તુ વિપ્રાઃ
હું હંમેશાં વૈચિત્રવીર્ય અને તેના પુત્રોના યશ અને ધનની ઈચ્છા રાખું છું. તને પણ એવું જ સુખ મળે, તને વંદન. મને પણ બ્રાહ્મણો શુભ આશીર્વાદ આપે.
આશીવિષાન્નેત્રવિષાન્કોપયેન્ન ચ પણ્ડિતઃ। એવં તેઽહં વદામીદં પ્રયતઃ કુરુનન્દન
જેનાં નેત્ર સાપ જેવા છે અથવા જે ઝેરથી ભરેલા છે, તેમને ક્યારેય ઉશ્કેરવા નહીં, એ જ બુદ્ધિશાળી કરે છે. હે કુરુવંશના આનંદ, મેં તને આ વાત ધ્યાનપૂર્વક કહી છે.
બહુવિત્તં પરાજૈષીઃ પાણ્ડવાનાં યુધિષ્ઠિર। આચક્ષ્વ વિત્તં કૌન્તેય યદિ તેઽસ્ત્યપરાજિતમ્
હે યુધિષ્ઠિર, તું પાંડવોને હરાવીને ઘણું ધન મેળવ્યું છે. હે કુંતીપુત્ર, જો તારે હજી પણ કોઈ અપરાજિત ધન હોય તો એ જણાવી દે.
મમ વિત્તમસઙ્ખ્યેયં યદહં વેદ સૌબલ। અથ ત્વં શકુને કસ્માદ્વિત્તં સમનુપૃચ્છસિ
મારું ધન તો ગણતરીથી બહાર છે, જેટલું મને ખબર છે, સુબલપુત્ર શકુની, તું મને મારા ધન વિશે કેમ પૂછે છે?
અયુતં પ્રયુતં ચૈવ શઙ્કું પદ્મં તથાર્બુદમ્। ખર્વં શઙ્ખં નિખર્વં ચ મહાપદ્મં ચ કોટયઃ
દસ હજાર, લાખ, શંકુ, પદ્મ, અર્બુદ, ખર્વ, શંખ, નિખર્વ, મહાપદ્મ અને કરોડો—
મધ્યં ચૈવ પરાર્ધં ચ સપરં ચાત્ર પણ્યતામ્। એતન્મમ ધનં રાજંસ્તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
મધ્ય, પરાર્ધ અને સપર પણ અહીં પણના રૂપે આવે છે. રાજા, આ બધું જ મારું ધન છે, અને એ બધું હું તારી સાથે પણમાં મુકું છું.
એતચ્છુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, શકુનીએ ઠરાવપૂર્વક કપટ અપનાવ્યું અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
ગવાશ્વં બહુધેનૂકમસઙ્ખ્યેયમજાવિકમ્। યત્કિઞ્ચિદનુ પર્ણાશાં પ્રાક્ સિન્ધોરપિ સૌબલ। એતન્મમ ધનં સર્વં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
ગાય, ઘોડા, અનગણિત બકરાં-ધેંસ, પર્ણકુટીઓની બહાર જે કંઈ છે, અને સિંધુની પૂર્વ દિશામાં પણ, સુબલપુત્ર, એ બધું મારું ધન છે; એ બધું હું તારી સામે પણમાં મુકું છું.
એતચ્છુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, શકુનીએ ઠરાવપૂર્વક કપટ અપનાવ્યું અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
પુરં જનપદો ભૂમિરબ્રાહ્મણધનૈઃ સહ। અબ્રાહ્મણાશ્ચ પુરુષા રાજઞ્શિષ્ટં ધનં મમ। એતદ્રાજન્મમ ધનં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
શહેર, પ્રદેશ, જમીન, બ્રાહ્મણો સિવાયનું ધન અને બ્રાહ્મણો સિવાયના માણસો, રાજા, આ બાકીનું બધું મારું છે. એ બધું હું તારી સામે પણમાં મુકું છું.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, શકુનીએ ઠરાવપૂર્વક કપટ અપનાવ્યું અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
રાજપુત્રા ઇમે રાજઞ્છોમન્તે યૈર્વિભૂષિતાઃ। કુમ્ડલાનિ ચ નિષ્કાશ્ચ સર્વં રાજવિભૂષણમ્। એતન્મમ ધનં રાજંસ્તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
રાજા, આ રાજકુમારો, જેમણે આભૂષણો, કુંડળ અને નકલા પહેર્યા છે, રાજાશાહી શણગાર—આ બધું મારું ધન છે; એ બધું હું તારી સામે પણમાં મુકું છું.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, શકુનીએ ઠરાવપૂર્વક કપટ અપનાવ્યું અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ। નકુલો ગ્લહ એવૈકી વિદ્ધ્યેતન્મમ તદ્ધનમ્
કાળો, યુવાન, લાલ આંખોવાળો, સિંહ જેવી છાતી અને મજબૂત હાથોવાળો—નકુલ એકલોજ પણમાં મુકાયો છે; જાણ કે આ પણ મારું ધન છે.
પ્રિયસ્તે નકુલો રાજન્રાજપુત્રો યુધિષ્ઠિર। અસ્માકં વશતાં પ્રાપ્તો ભૂયઃ કેનેહ દીવ્યસે
રાજા, નકુલ તને પ્રિય છે, રાજકુમાર યુધિષ્ઠિર. હવે તે અમારે વશમાં આવ્યો છે; તો તું અહીં હજી કેમ પણમાં મુકતો રહે છે?
એવમુક્ત્વા તુ તાનક્ષાઞ્શકુનિઃ પ્રત્યદીવ્યત। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ રીતે દાવ વિશે બોલી, શકુનીએ ફરી પાંસો ફેંક્યો અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
અયં ધર્માન્સહદેવોઽનુશાસ્તિ લોકે હ્યસ્મિન્પણ્ડિતાખ્યાં ગતશ્ચ। અનર્હતા રાજપુત્રેણ તેન દીવ્યામ્યહં ચાપ્રિયવત્પ્રિયેણ
આ સહદેવ ધર્મના માર્ગે ચાલવા શીખવે છે, અને દુનિયામાં પંડિત તરીકે જાણીતો છે. એ રાજકુમાર, જે પાત્ર નથી, તેને પણ હું પણમાં મુકું છું, જેમ કોઈ પ્રિય કે અપ્રિયને મુકાય.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, શકુનીએ ઠરાવપૂર્વક કપટ અપનાવ્યું અને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો.'
માદ્રીપુત્રૌ પ્રિયૌ રાજંસ્તવેમૌ વિજિતૌ મયા। ગરીયાંસૌ તુ મન્યે ભીમસેનધનઞ્જયૌ
માદ્રીના આ બે પુત્રો, રાજા, તને પ્રિય છે, પણ હવે મેં તેમને જીતી લીધા છે; પણ હું તો ભીમસેન અને ધનંજયને વધારે મહાન માનું છું.
અધર્મં ચરસે નૂનં યો નાવેક્ષસિ વૈ નયમ્। યો નઃ સુમનસાં મૂઢ વિભેદં કર્તુમિચ્છસિ
તું ખરેખર અધર્મ કરે છે, જે યોગ્ય માર્ગ નથી જુએતો; હે મૂર્ખ, તું અમારે સારા મનવાળા ભાઈઓમાં ફૂટ પાડવા ઈચ્છે છે.
ગર્તે મત્તઃ પ્રપતતે પ્રમત્તઃ સ્થાણુમૃચ્છતિ। જ્યેષ્ઠો રાજન્વ્રરિષ્ઠોઽસિ નમસ્તે ભરતર્ષભ
મદમાં માણસ ખાડામાં પડી જાય છે, બેધ્યાન વૃક્ષ પકડી લે છે; રાજા, તું મોટો અને શ્રેષ્ઠ છે, હે ભરતવંશી, તને વંદન છે.
સ્વપ્ને તાનિ ન દૃશ્યન્તે જાગ્રતો વા યુધિષ્ઠિર। કિતવા યાનિ દીવ્યન્તઃ પ્રલપન્ત્યુત્કટા ઇવ
યુધિષ્ઠિર, જે વાતો છેતરપિંડી કરતા જુગારીઓ પાગલ જેવા બોલે છે, એ તો ન સ્વપ્નમાં દેખાય, ન જાગૃત અવસ્થામાં.
યો નઃ સઙ્ખ્યે નૌરિવ પારનેતા જેતા રિપૂણાં રાજપુત્રસ્તરસ્વી। અનર્હતા લોકવીરેણ તેન દીવ્યામ્યહં શકુને ફાલ્ગુનેન
યુદ્ધમાં જે અમને નાવિક જેવો પાર ઉતારે છે, દુશ્મનોને હરાવતો તેજસ્વી રાજકુમાર—એવો ફાલ્ગુન, જેને દાવ પર લગાવવાનો હક નથી, એના નામે હું જુગાર રમું છું, શકુની.