એકૈકો હ્યત્ર લભતે સહસ્રપરમાં ભૃતિમ્। યુધ્યતોઽયુધ્યતો વાપિ વેતનં માસકાલિકમ્। એતદ્રાજન્મ ધનં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
દરેકને મહિને હજાર સુધીનું વેતન મળે છે, તે લડે કે ન લડે; રાજન, આ જ મારું ધન છે, જેનાથી હું તારી સાથે જુગાર રમું છું.
ઇત્યેવમુક્તે વચને કૃતવૈરો દુરાત્મવાન્। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આવાં વચન બોલાયા પછી, દુષ્ટ હૃદયવાળા શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો!'
અશ્વાંસ્તિત્તિરિકલ્માષાન્ગાન્ધર્વાન્હેમમાલિનઃ। દદૌ ચિત્રરથસ્તુષ્ટો યાંસ્તાન્ગાણ્ડીવધન્વને
ચિત્રરથ ખુશ થઈને ગાંડીવધારીને તિતિરી, કલ્મષ અને ગાંધર્વ જાતિના, સોનાના હારથી શોભતા ઘોડા આપ્યા હતા.
યુદ્ધે જિતઃ પરાભૂતઃ પ્રીતિપૂર્વમરિન્દમઃ। એતદ્રાજન્મમ ધનં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
યુદ્ધમાં હાર્યા છતાં અને અપમાનિત થયાં છતાં, શત્રુવિજયી આનંદથી એ ઘોડા સ્વીકાર્યા; રાજન, આ જ મારું ધન છે, જેનાથી હું તારી સાથે જુગાર રમું છું.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। તમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, દૃઢ નિશ્ચય કરીને અને કપટનો આશરો લઈને શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો!'
રથાનાં શકટાનાં ચ શ્રેષ્ઠાનાં ચાયુતાનિ મે। યુક્તાન્યેવ હિ તિષ્ઠન્તિ વાહૈરુચ્ચાવચૈસ્તથા
મારા પાસે દસ હજાર શ્રેષ્ઠ રથો અને ગાડીઓ છે, જે વિવિધ પ્રકારના ઘોડાઓ જોડાયેલા છે અને હંમેશાં તૈયાર છે.
એવં વર્ણસ્ય વર્ણસ્ય સમુચ્ચીય સહસ્રશઃ। યથા સમુદિતા વીરાઃ સર્વે વીરપરાક્રમાઃ
આ રીતે દરેક વર્ણના હજારો વીરોએ એકઠા થઈ, બધા જ વીરતા અને પરાક્રમથી ભરપૂર હતા.
ક્ષીરં પિબન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ભુઞ્જાનાઃ શાલિતણ્ડુલાન્। ષષ્ટિસ્તાનિ સહસ્રાણિ સર્વે વિપુલવક્ષસઃ। એતદ્રાજન્મમ ધનં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
એ બધા વિશાળ છાતી ધરાવતા સાઠ હજાર વીર દૂધ પીતા અને તાંદળ-જવાર ખાતા ઊભા હતા. રાજા, આ જ મારું ધન છે અને એથી હું તારી સામે જુગાર રમું છું.
એતચ્છ્રત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિ સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
આ સાંભળીને, કપટનો નિશ્ચય કરીને શકુનેએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો છે.'
તામ્રલોહૈઃ પરિવૃતા નિધયો યે ચતુઃ શતાઃ। પઞ્ચદ્રૌણિક એકૈકઃ સુવર્ણસ્યાહતસ્ય વૈ
એ ચારસો ખજાના છે, જે તાંબાં અને લોખંડથી ઘેરાયેલા છે, દરેકમાં પાંચસો મણ શુદ્ધ સોનુ ભરેલું છે.
જાતરૂપસ્ય મુખ્યસ્ય નાર્ઘો યસ્ય હિ ભારત। એતદ્રાજન્મમ ધનં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા
એ સોનુ શુદ્ધ અને ઉત્તમ છે, જેના મૂલ્યનો અંદાજ પણ નથી. રાજા, આ જ મારું ધન છે અને એથી હું તારી સામે જુગાર રમું છું.
એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાપતઃ
આ સાંભળીને, કપટનો નિશ્ચય કરીને શકુનેએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'તું હારી ગયો છે.'
એવં પ્રવર્તિતે દ્યૂતે ઘોરે સર્વાપહારિણિ। સર્વસંશયનિર્મોક્તા વિદુરો વાક્યમબ્રવીત્
આ રીતે ભયાનક અને બધું છીનવી લેનાર જુગાર ચાલતો હતો ત્યારે, વિદુરે બધા સંશયો દૂર કરતા શબ્દો કહ્યા.
મહારાજ વિજાનીહિ યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ ભારત। મુમૂર્ષોરૌષધમિવ ન રોચેતાપિ તે શ્રુતમ્
મહારાજ, હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો. ભલે તમને એ વાત ગમતી ન હોય, જેમ મરણ પામનારને ઔષધ ગમતું નથી, તેમ છતાં સાંભળો.
યદ્વૈ પુરા જાતમાત્રો રુરાવ ગોમાયુવદ્વિસ્વરં પાપચેતાઃ। દુર્યોધનો ભારતાનાં કુલઘ્નઃ સોઽયં યુક્તો ભવતાં કાલહેતુઃ
જ્યારે દુર્યોધન જન્મ્યો ત્યારે જ શિયાળ જેવી ડાકણ અવાજે રડ્યો હતો; એ પાપી હૃદયવાળો, ભારતોના કુળનો વિનાશક, હવે તમારો વિનાશ લાવવાનો કારણ બન્યો છે.
ગૃહે વસન્તં ગોમાયું ત્વં વૈ મોહાન્ન બુધ્યસે। દુર્યોધનસ્ય રૂપેણ શૃણુ કાવ્યાં ગિરં મમ
મૂર્ખતામાં, તું પોતાના ઘરમાં દુર્યોધનના રૂપે શિયાળને રાખી રહ્યો છે, એ તને ખબર નથી. હવે મારી સમજદારીભરી વાત સાંભળ.
મધુ વૈ માધ્વિકો લબ્ધ્વા પ્રપાતં નૈવ બુધ્યતે। આરુહ્ય તં મજ્જતિ વા પતનં ચાધિગચ્છતિ
મધુ મળતાં જ મધમાખી ઊંચે ચઢી જાય છે, પણ નીચે પડવાનું જોયા વિના જ પડી જાય છે અને નષ્ટ થાય છે.
સોઽયં મત્તોઽક્ષદ્યૂતેન મધુવન્ન પીરક્ષતે। પ્રપાતં બુધ્યતે નૈવ વૈરં કૃત્વા મહારથૈઃ
એ જ રીતે, જુગારના નશામાં એ પડવાનું જોયું જ નથી, કેવળ મીઠાશમાં મગ્ન છે અને મહાન વીરોથી વેર લઈ રહ્યો છે.
વિદિતં મે મહાપ્રાજ્ઞ ભોજેષ્વેવાસમઞ્જસમ્। પુત્રં સંત્યક્તવાન્પૂર્વં પૌરાણાં હિતકામ્યયા
હું જાણું છું, હે વિદ્વાન, ભૂતકાળમાં ભોજો વચ્ચે પણ આવું અયોગ્ય થયું હતું; લોકોના હિત માટે તેમણે પોતાના પુત્રને ત્યજી દીધો હતો.
અન્ધકા યાદવા ભોજાઃ સમેતાઃ કંસમત્યજન્। નિયોગાત્તુ હતે તસ્મિન્કૃષ્ણેનામિત્રઘાતિના
અંધક, યાદવ અને ભોજોએ મળીને કન્સને દૂર કર્યો હતો; અને કૃષ્ણે, શત્રુઓના વિનાશક, આજ્ઞાથી તેને મારી નાખ્યો હતો.
એવં તે જ્ઞાતયઃ સર્વે મોદમાનાઃ શતં સમાઃ। ત્વન્નિયુક્તઃ સવ્યસાચી નિગૃહ્ણાતુ સુયોધનમ્
એ રીતે, બધા તમારા સગાંએ સો વર્ષ આનંદ માણ્યો હતો; હવે તમારી આજ્ઞાથી અર્જુને દુશ્મન દુર્યોધનને રોકી લેવું જોઈએ.
નિગ્રહાદસ્ય પાદસ્ય મોદન્તાં કુરવઃ સુખમ્। કાકેનેમાંશ્ચિત્રવર્હાઞ્શાર્દૂલાન્ક્રોષ્ટુકેન ચ। ક્રીણીષ્વ પાણ્ડવાન્રાજન્મા મજ્જીઃ શોકસાગરે
એના પગને રોકવાથી કૌરવો આનંદથી ખુશ થઈ જશે; રાજા, પાંડવોને એ રીતે મેળવો જેમ કાગડો મોરને, વાઘ શિયાળને મેળવે છે; દુઃખના દરિયામાં ડૂબી ન જજો.
ત્યજેત્કુલાર્થે પુરુષં ગ્રામસ્યાર્થે કુલં ત્યજેત્। ગ્રામં જનપદસ્યાર્થે આત્માર્થે પૃથિવીં ત્યજેત્
કુટુંબના હિત માટે એક માણસને ત્યજી દેવો જોઈએ; ગામના હિત માટે કુટુંબને, દેશના હિત માટે ગામને, અને પોતાના હિત માટે આખી ધરતીને પણ ત્યજી દેવી જોઈએ.
સર્વજ્ઞઃ સર્વભાવજ્ઞઃ સર્વશત્રુભયઙ્કરઃ। ઇતિ સ્મ ભાષતે કાવ્યો જમ્ભત્યાગે મહાઽસુરાન્
જે સર્વજ્ઞ છે, સર્વના સ્વભાવને જાણે છે અને બધા દુશ્મનો માટે ભયજનક છે—એવા કાવ્યે મહાન અસુરોને ત્યજી દીધા ત્યારે આવી જ વાત કહી હતી.
હિરણ્યષ્ઠીવિનઃ કાંશ્ચિત્પક્ષિણો વનગોચરાન્। ગૃહે કિલ કૃતાવાસાઁલ્લોભાદ્રાજા ન્યપીડયત્। સ ચોપભોગલોભાન્ધો હિરણ્યાર્થી પરન્તપ
રાજાએ સુખ અને સોનાની લાલચમાં, વનમાં રહેતા કેટલાક સુવર્ણપંખી પક્ષીઓને, જેમણે તેના ઘરે વાસ કર્યો હતો, અત્યાચાર કર્યો.
આયતિં ચ તદાત્વં ચ ઉભે સદ્યો વ્યનાશયત્। તદર્થકામસ્તદ્વત્ત્વં માદ્રુહઃ પાણ્ડવાન્નૃપ
તેના ધન માટે રાજાએ એક સાથે પક્ષીઓનું વર્તમાન અને ભવિષ્ય બન્ને નષ્ટ કરી દીધું. રાજા, પાંડવો સાથે એ જવું વર્તન ન કરજે.
મોહાત્મા તપ્સ્યસે પશ્ચાત્પત્રિહા પુરુષો યથા। જાતઞ્જાતં પાણ્ડવેભ્યઃ પુષ્પમાદત્સ્વ ભારત
મૂર્ખતાથી, જેમ પંખી મારનાર માણસ પછી દુઃખ ભોગવે છે, તેમ તું પણ પસ્તાશે. હે ભારત, પાંડવો પાસેથી જે ફૂલ ફૂટે, તે જતુ લેતો રહે.
માલાકાર ઇવારામે સ્નેહં કુર્વન્પુનઃ પુનઃ। વૃક્ષાનઙ્ગારકારીવ મૈનાદ્યાક્ષીઃ સમૂલકાન્। મા ગમઃ સમુતામાત્યઃ સબલશ્ચ યમક્ષયમ્
જેમ બગીચામાં માળાવાળો વારંવાર પ્રેમ કરે છે, અથવા જેમ કોઇલા બનાવનાર વૃક્ષને મૂળથી કાપી નાખે છે, તેમ તું તારી સેના સાથે યમના ઘરે ન જજે.
સમવેતાન્હિ કઃ પાર્થાન્પ્રતિયુધ્યેત ભારત। મરુદ્ભિઃ સહિતો રાજન્નપિ સાક્ષાન્મરુત્પતિઃ
હે ભારત, એકઠા થયેલા પૃથાપુત્રો સામે યુદ્ધમાં કોણ ટકી શકે? અહીં સુધી કે મારુતો સાથે પોતે મારુતપતિ પણ નહીં.
દ્યૂતં મૂલં કલહસ્યાભ્યુપૈતિ મિથો ભેદં મહતે દારુણાય। તદા સ્થિતોઽયં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રો દુર્યોધનઃ સૃજતે વૈરમુગ્રમ્
જુગારથી ઝઘડાનું મૂળ ઊભું થાય છે, તે ભયાનક વિભાજન અને મહા દુઃખ લાવે છે. એ રીતે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધન અહીં ભયાનક વેર ઊભું કરે છે.