મુખોષિતાસ્તે રજનીં પ્રાતઃ સર્વે કૃતાહ્નિકાઃ। સભાં રમ્યાં પ્રવિવિશુઃ કિતવૈરભિનન્દિતાઃ
રાત્રિ વિતાવી, પ્રભાતે સૌએ દૈનિક ક્રિયા કરી; પછી તેઓ સુંદર સભામાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં જુગારીઓએ તેમનું સ્વાગત કર્યું.
પ્રવિશ્ય તાં સભાં પાર્થા યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ। સમેત્ય પાર્થિવાન્સર્વાન્પૂજાર્હાનભિપૂજ્ય ચ
પછી યુધિષ્ઠિરના નેતૃત્વમાં પાંથોએ એ સભામાં પ્રવેશ કર્યો અને બધા રાજાઓને મળ્યા તથા જે માનનીય હતા તેમને સન્માન આપ્યું.
યથાવયઃ સમેયાના ઉપવિષ્ટા યથાર્હતઃ। આસનેષુ વિચિત્રેષુ સ્પર્દ્ધ્યાસ્તરણવત્સુ ચ
સૌ મિત્રો સમાન ઉંમરના હતા, તેથી તેઓને યોગ્ય રીતે વિવિધ સુંદર આસનો અને રંગીન ગાદલા પર બેસાડવામાં આવ્યા.
તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ સર્વેષ્વથ નૃપેષુ ચ। શકુનિઃ સૌબલસ્તત્ર યુધિષ્ઠિરમભાષત
જ્યારે ત્યાં બધા રાજાઓ બેસી ગયા, ત્યારે સુબલપુત્ર શકુને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
ઉપસ્તીર્ણા સભા રાજન્સર્વે ત્વયિ કૃતક્ષણાઃ। અક્ષાનુપ્ત્વા દેવનસ્ય સમયોઽસ્તુ યુધિષ્ઠિર
રાજા, સભા તૈયાર છે અને બધાજ લોકો તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે; હવે નિર્ધારિત સમયે પાશા રમવાનું શરૂ કરો, યુધિષ્ઠિર.
નિતિર્દેવનં પાપં ન ક્ષાત્રોઽત્ર પરાક્રમઃ। ન ચ નીતિર્ધ્રુવા રાજન્કિં ત્વં દ્યૂતં પ્રશંસસિ
પાશા રમવામાં તો છેતરપિંડી જ ચાલે છે, અહીં ક્ષત્રિયની વીરતા કામ આવતી નથી; અને એમાં કોઈ નિશ્ચિત નિયમ પણ નથી, રાજા, તો પછી તમે આ જુગારની પ્રશંસા કેમ કરો છો?
હિ માનં પ્રશંસન્તિ નિકૃતૌ કિતવસ્ય હિ। શકુને મૈવં નોઽજૈષીરમાર્ગેણ નૃશંસવત્
શકુને, જુગારી માટે તો છેતરપિંડીમાં ચાલાકી જ વખાણાય છે; પણ અમારે તો એ રીતે જીતવું નથી, કે જેમાં નિર્દયતા હોય.
યો વેત્તિ સઙ્ખ્યા નિકૃતૌ વિધિજ્ઞ- શ્ચેષ્ટાસ્વખિન્નઃ કિતવોઽક્ષજાસુ। મહામતિર્યશ્ચ જાનાતિ દ્યૂતં સ વૈ સર્વં સહતે પ્રક્રિયાસુ
જેને છેતરપિંડીની ગણતરી આવે છે, નિયમો ખબર છે, જે સતત પ્રયત્નશીલ છે, અને પાશા રમવામાં કુશળ છે—એ જ સમજદાર માણસ બધા પ્રકારની પરિસ્થિતિઓ સહન કરી શકે છે.
અક્ષગ્લહઃ સોઽભિભવેત્પરં ન- સ્તેનૈવ દોષો ભવતીહ પાર્થ। દીવ્યામહે પાર્થિવ મા વિશઙ્કાં કુરુષ્વ પાણં ચ ચિરં ચ મા કૃથાઃ
જે પાશામાં નિપુણ છે એ બીજાને હરાવી શકે છે; અને એમાં જ ખોટ છે, પાર્થ. ચાલો, રાજા, આપણે રમીએ—શંકા ન કરો, તમારો દાવ મૂકો અને વિલંબ ન કરો.
એવમાહાયમસિતો દેવલો મુનિસત્તમઃ। ઇમાનિ લોકદ્વારાણિ યો વૈ ભ્રામ્યતિ સર્વદા
આ રીતે અસિતપુત્ર મહર્ષિ દેવલએ કહ્યું: 'આ લોકના દ્વાર છે, જેમાં મનુષ્ય હંમેશા ભટકે છે.'
ઇદં વૈ દેવનં પાપં નિકૃત્યા કિતવૈઃ સહ। ધર્મેણ તુ જયો યુદ્ધે તત્પરં ન તુ દેવનમ્
આ પાશા તો ખરેખર પાપ છે, કારણ કે એમાં જુગારીઓ છેતરપિંડી કરે છે; સાચી વિજય તો ધર્મથી યુદ્ધમાં મળે છે, જુગારથી નહીં.
નાર્યા મ્લેચ્છન્તિ ભાષાભિર્માયયા ન ચરન્ત્યુત। અજિહ્યમશઠં યુદ્ધમેતત્સત્પુરુષવ્રતમ્
સ્ત્રીઓ કદી વિદેશી ભાષા બોલતી નથી, ન તો છેતરપિંડીથી વર્તે છે; અને સારા પુરુષોનું વ્રત છે કે તેઓ સીધા અને નિષ્કપટ યુદ્ધ કરે છે.
શક્તિતો બ્રાહ્મણાર્થાય શિક્ષિતું પ્રયતામહે। તદ્વૈ વિત્તં માતિદેવીર્માજૈષીઃ શકુને પરાન્
અમારી શક્તિ પ્રમાણે, અમે બ્રાહ્મણના હિત માટે જ્ઞાન મેળવવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ; એ જ સાચું ધન છે, શકુને, અને બીજાને છેતરપિંડીથી હરાવું એ યોગ્ય નથી.
નિકૃત્યા કામયે નાહં સુખાન્યુત ધનાનિ વા। કિતવસ્યેહ કૃતિનો વૃત્તમેતન્ન પૂજ્યતે
હું છેતરપિંડીથી સુખ કે ધન મેળવવા ઇચ્છતો નથી, કે જુગારીની ચાલાકીએ મળતી વસ્તુઓમાં મને રસ નથી; આવી વૃત્તિ અહીં માન્ય નથી.
શ્રોત્રિયઃ શ્રોત્રિયાનેતિ નિકૃત્યૈવ યુધિષ્ઠિર। વિદ્વાનવિદુષોઽભ્યેતિ નાહુસ્તાં નિકૃતિં જનાઃ
યુધિષ્ઠિર, પંડિત પણ પંડિતને છેતરપિંડીથી હરાવે છે; સમજદાર અને અજ્ઞાની બંનેને હરાવી શકાય છે, પણ લોકો એવી છેતરપિંડીને કદી વખાણતા નથી.
અક્ષૈર્હિ શિક્ષિતોઽભ્યેતિ નિકૃત્યૈવ યુધિષ્ઠિર। વિદ્વાનવિદુષોઽભ્યેતિ નાહુસ્તાં નિકૃતિં જનાઃ
યુધિષ્ઠિર, જે પાશામાં કુશળ છે એ પણ છેતરપિંડીથી જ બીજાને હરાવે છે; સમજદાર અને અજ્ઞાની બંનેને હરાવી શકાય છે, પણ લોકો એવી છેતરપિંડીને કદી વખાણતા નથી.
અકૃતાસ્ત્રં કૃતાસ્રશ્ચ દુર્બલં બલવત્તરઃ। એવં કર્મસુ સર્વેષુ નિકૃત્યૈવ યુધિષ્ઠિરઃ। વિદ્વાનવિદુષોભ્યેતિ નાહુસ્તાં નિકૃતિં જનાઃ
અશિક્ષિતને શિક્ષિત હરાવે છે, અને દુર્બળને શક્તિશાળી; એ જ રીતે, યુધિષ્ઠિર, દરેક કાર્યમાં છેતરપિંડીથી સમજદાર અને અજ્ઞાની બંનેને હરાવી શકાય છે, પણ લોકો આવી છેતરપિંડીને કદી વખાણતા નથી.
એવં ત્વં મામિહાભ્યેત્ય નિકૃતિં યદિ મન્યસે। દેવનાદ્વિનિવર્તસ્વ યદિ તે વિદ્યતે ભયમ્
જો તું અહીં મને છેતરપિંડીથી હરાવવાનો વિચાર કરતો હોય, તો જો તને ડર લાગે છે તો જુગારથી દૂર રહી જા.
આહૂતો ન નિવર્તેયમિતિ મે વ્રતમાહિતમ્। વિધિશ્ચ બલવાન્રાજન્દિષ્ટસ્યાસ્મિ વશે સ્થિતઃ
મારો સંકલ્પ છે કે એકવાર બોલાવ્યા પછી હું પાછો ફરો નહીં; અને રાજા, વિધિ બહુ જ શક્તિશાળી છે—હું તો દૈવના વશમાં છું.
અસ્મિન્સમાગમે કેન દેવનં મે ભવિષ્યતિ। પ્રતિપાણશ્ચ કોઽન્યોસ્તિ તતો દ્યૂતં પ્રવર્તતામ્
આ સભામાં, મારા સાથે પાશા કોણ રમશે? બીજો દાવ પર કોણ આવશે? તો હવે જુગાર શરૂ થવો જોઈએ.
અહં દાતાસ્મિ રત્નાનાં ધનાનાં ચ વિશામ્પતે। મદર્થે દેવિતા ચાયં શકુનિર્માતુલો મમ
હે રાજાઓના રાજા, હું રત્નો અને ધનની આપનાર છું; મારા માટે મારા મામા શકુની અહીં હાજર છે.
અન્યેનાન્યસ્ય વૈ દ્યૂતં વિષમં પ્રતિભાતિ મે। એતદ્વિદ્વિન્નુપાદત્સ્વ કામમેવં પ્રવર્તતમ્
મને તો લાગે છે કે જુગારમાં જુદા-જુદા લોકો વચ્ચે રમવું યોગ્ય નથી; આ જાણીને, તું ઈચ્છે તેમ કર, આ રીતે ચાલું દઈએ.
ઉપોહ્યમાને દ્યૂતે તુ રાજાનઃ સર્વ એવ તે। ધૃતરાષ્ટ્રં પુરસ્કૃત્ય વિવિશુસ્તાં સભાં તતઃ
જ્યારે જુગાર શરૂ થયું, ત્યારે બધા રાજાઓ ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને એ સભામાં પ્રવેશ્યા.
ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપશ્ચૈવ વિદુરશ્ચ મહામતિઃ। નાતિપ્રીતેન મનસા તેઽન્વવર્તન્ત ભારત
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને વિદુર જેવા વિદ્વાન પણ, મનમાં ખાસ આનંદ વિના, એમાં જોડાયા, હે ભારત.
તે દ્વન્દ્વશઃ પૃથચ્કૈવ સિંહગ્રીવા મહૌજસઃ। સિંહાસનાનિ ભૂરિણી વિચિત્રાણિ ચ ભેજિરે
સિંહ જેવી કઠોર ગરદનવાળા અને મહાન શક્તિ ધરાવતા એ રાજાઓ, કોઈ જોડીમાં તો કોઈ એકલા, અનેક સુંદર અને વૈભવી સિંહાસનો પર બેઠા.
શુશુભે સા સભા રાજન્રાજભિસ્તૈઃ સમાગતૈઃ। દેવૈરિવ મહાભાગૈઃ સમવેતૈસ્ત્રિવિષ્ટપમ્
હે રાજા, એ સભા એ રાજાઓના એકઠા થવાથી એવી તેજસ્વી લાગી, જેમ દેવતાઓ ભેગા થાય ત્યારે સ્વર્ગ જ્યોત્સ્નામય બને છે.
સર્વે વેદવિદઃ શૂરાઃ સર્વે ભાસ્વરમૂર્તયઃ। પ્રવર્તત મહારાજ સુહૃદ્દ્યૂતમનન્તરમ્
બધા વેદજ્ઞ, બહાદુર અને તેજસ્વી સ્વરૂપવાળા હતા; પછી, હે મહારાજ, મિત્રતાપૂર્વક જુગાર શરૂ થયો.
અયં બુહધનો રાજન્સાગરાવર્તસમ્ભવઃ। મણિર્હારોત્તરઃ શ્રીમાન્કનકોત્તમભૂષણઃ
હે રાજા, આ અનેક રત્નોથી શોભતા, સાગરના ગર્ભમાંથી ઉદ્ભવેલા, સુંદર સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ એવા મણિ છે.
એતદ્રાજન્મમ ધનં પ્રતિપાણોઽસ્તિ કસ્તવ। યેન માં ત્વં મહારાજ ધનેન પ્રતિદીવ્યસે
હે રાજા, આ મારો દાવ છે; તારો દાવ શું છે? કયા ધનથી, હે મહારાજ, તું મારી સામે જુગાર રમશે?
સન્તિ મે મણયશ્ચૈવ ધનાનિ સુબહૂનિ ચ। મત્સરશ્ચ ન મેઽર્થેષુ જયસ્વૈનં દુરોદરમ્
મારા પાસે ઘણાં મણિ અને ઘણું ધન છે; પણ મને સંપત્તિમાં કોઈ મમતા નથી—આ ઊંડા ગુહાવાળો મણિ તું જીતી લે.