કાલેનાલ્પેનાથ નિષ્ઠાં ગતાં તાં સભાં રમ્યાં બહુરત્નાં વિચિત્રામ્। ચિત્રૈર્હૈમૈરાસનૈરભ્યુપેતા- માચખ્યુસ્તે તસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રતીતાઃ
થોડા જ સમયમાં, વિશ્વાસુ સેવકોએ એ રાજાને કહી બતાવ્યું કે એ સુંદર અને અનેક રત્નોથી શોભાયમાન સભા, સુવર્ણની ઝાંખી અને વિવિધ આસનોથી સજ્જ, હવે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
તતો વિદ્વાન્વિદુરં મન્ત્રિમુખ્ય- મુવાચેદં ધૃતરાષ્ટ્રો નરેન્દ્રઃ। યુધિષ્ઠિરં રાજપુત્રં ચ ગત્વા મદ્વાક્યેન ક્ષિપ્રમિહાનયસ્વ
પછી ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ, જે રાજાઓમાં જ્ઞાની ગણાય છે, મુખ્યમંત્રી વિદુરને કહ્યું: 'મારા કહેવા પ્રમાણે તું ઝડપથી જઈને યુધિષ્ઠિર રાજકુમારને અહીં લાવ.'
સભેયં મે બહુરત્ના વિચિત્રા શય્યાસનૈરુપપન્ના મહાર્હૈઃ। સા દૃશ્યતાં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધમેત્ય મુહૃદ્દ્યૂતં વર્તતામત્ર ચેતિ
'આ મારી સભા અનેક રત્નોથી અને અદભુત વસ્તુઓથી શોભાયમાન છે,昂 મહામૂલ્યવાળી શય્યા અને આસનો વડે સજ્જ છે; એ સભા યુધિષ્ઠિર પોતાના ભાઈઓ સાથે આવીને જોઈ લે અને અહીં મિત્રતાપૂર્વક જૂવાની રમતમાં ભાગ લે.'
મતમાજ્ઞાય પુત્રસ્ય ધૃતરાષ્ટ્રો નરાધિપઃ। મત્વા ચ દુસ્તરં દૈવમેતદ્રાજંશ્ચકાર હ
પુત્રની ઈચ્છા સમજીને, ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ વિચાર્યું કે આ કાર્ય ભાગ્યથી ટાળી શકાયું નથી, છતાંયે તેણે એ કર્યું.
અન્યાયેન તથોક્તસ્તુ વિદુરો વિદુષાં વરઃ। નાભ્યનન્દદ્વચો ભ્રાતુર્વચનં ચેદમબ્રવીત્
પણ વિદુર, જે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે, એ રીતે અયોગ્ય રીતે કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, ભાઈના આ શબ્દોને તેણે મંજૂર કર્યા નહીં અને પોતે બોલ્યો.
નાભિનન્દે નૃપતે પ્રૈષમેતં મૈવં કૃથાઃ કુલનાશાદ્બિભેમિ। પુત્રૈર્ભિન્નઃ કલહસ્તે ધ્રુવં સ્યા- દેતચ્છઙ્કે દ્યૂતકૃતે નરેન્દ્ર
'રાજા, હું આ તારો આદેશ માનતો નથી; આવું ન કરશો. મને કુટુંબના વિનાશનો ભય છે. પુત્રો વચ્ચે ફૂટ પડે ત્યારે ઝઘડો ચોક્કસ થાય છે—મને શંકા છે કે આ બધું જૂવાની રમણથી જ થવાનું છે, રાજન.'
નેહ ક્ષત્તઃ કલહસ્તપ્સ્યતે માં ન ચેદ્દૈવં પ્રતિલોમં ભવિષ્યત્। છાત્રા તુ દિષ્ટસ્ય વશે કિલેદં સર્વં જગચ્ચેષ્ટતિ ન સ્વતન્ત્રમ્
'ક્ષત્તા, અહીં કોઈ ઝઘડો નહીં થાય જો ભાગ્ય વિરુદ્ધ નહીં વળે; કારણ કે આખું જગત તો કismetના વશમાં ચાલે છે, પોતાનાં ઇચ્છાથી નહીં.'
તદદ્ય વિદુર પ્રાપ્ય રાજાનં મમ શાસનાત્। ક્ષિપ્રમાનય દુર્ધર્ષં કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્
'એથી, વિદુર, હવે તું મારા આદેશથી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને ઝડપથી અહીં લાવ.'
તતઃ પ્રાયાદ્વિદુરોઽશ્વૈરુદારૈ- ર્મહાજવૈર્બલિભિઃ સાધુ દાન્તૈઃ। બલાન્નિયુક્તો ધૃતરાષ્ટ્રેણ રાજ્ઞા મનીષિણાં પાણ્ડવાનાં સકાશે
પછી વિદુર મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રના આદેશથી, ઉત્તમ, ઝડપી, તાકાતી અને સુશિક્ષિત ઘોડાઓ પર ચડીને, પાંડુપુત્રો પાસે ગયો.
સોઽભિપત્ય તદધ્વાનમાસાદ્ય નૃપતેઃ પુરમ્। પ્રવિવેશ મહાબુદ્ધિઃ પૂજ્યમાનો દ્વિજાતિભિઃ
એ રસ્તો પાર કરીને, રાજાની નગરીમાં પહોંચીને, મહા બુદ્ધિશાળી વિદુર દ્વિજાતિઓ દ્વારા સન્માનિત થઈને અંદર ગયો.
સ રાજગૃહમાસાદ્ય કુબેરભવનોપમમ્। અભ્યાગચ્છત ધર્માત્મા ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્
પછી વિદુર, જે ધર્મનિષ્ઠ છે, રાજમહેલમાં પહોંચ્યો, જે કુંબેરના મહેલ જેવું જ શોભાયમાન હતું, અને ત્યાં ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર પાસે ગયો.
તં વૈ રાજા સત્યધૃતિર્મહાત્મા અજાતશત્રુર્વિદુરં યથાવત્। પૂજાપૂર્વં પ્રતિગૃહ્યાજમીઢ- સ્તતોઽપૃચ્છદ્ધૃતરાષ્ટ્રં સપુત્રમ્
પછી એ મહાન આત્માવાળા, સત્યમાં સ્થિર અને અજાતશત્રુ રાજાએ, યોગ્ય રીતે વિદુરનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું અને પછી ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેના પુત્રોની કૂશળતા વિશે પૂછ્યું.
વિજ્ઞાયતે તે મનસોઽપ્રહર્ષઃ કચ્ચિત્ક્ષત્તઃ કુશલેનાગતોઽસિ। કચ્ચિત્પુત્રાઃ સ્થવિરસ્યાનુલોમા વશાનુગાશ્ચાપિ વિશોઽથ કચ્ચિત્
'મને લાગે છે કે તારા મનમાં કોઈ આનંદ નથી; ક્ષત્તા, આશા છે કે તું સુખથી આવ્યો છે. શું રાજાના પુત્રો વૃદ્ધ પિતાને માન આપે છે અને પ્રજાજન પણ શાંતિથી છે?'
રાજા મહાત્મા કુશલી સપુત્ર આસ્તે વૃતો જ્ઞાતિભિરિન્દ્રકલ્પઃ। પ્રીતો રાજન્પુત્રગુણૈર્વિનીતો વિશોક એવાત્મરતિર્મહાત્મા
'મહાન આત્માવાળા રાજા પોતાના પુત્રો સાથે સુખથી રહે છે, કુટુંબજનોની વચ્ચે, અને ઇન્દ્ર જેવો શોભાયમાન છે. રાજા પુત્રોના ગુણોથી પ્રસન્ન છે, શિસ્તબદ્ધ છે, દુઃખમુક્ત છે અને પોતાનામાં સંતોષી છે, રાજન.'
ઇદં તુ ત્વાં કુરુરાજોઽભ્યુવાચ પૂર્વં પૃષ્ટ્વા કુશલં ચાવ્યયં ચ। ઇયં સભા ત્વત્સભાતુલ્યરૂપા ભ્રાતૄણાં તે દૃસ્યતામેત્ય પુત્ર
'પણ, પુત્ર, કુરુરાજાએ પહેલા તારી કૂશળતા અને અવિનાશી સુખની ખબર લઈ, આ સંદેશો મોકલ્યો છે: "આ સભા તારી સભા જેટલી જ સુંદર છે, તું અને તારા ભાઈઓ આવીને એ જોઈ જજો."'
સમાગમ્ય ભ્રાતૃભિઃ પાર્થ તસ્યાં સુહૃદ્દ્યૂતં ક્રિયતાં રમ્યતાં ચ। પ્રીયામહે ભવતાં સઙ્ગમેન સમાગતાઃ કુરવશ્ચાપિ સર્વે
'પાર્થ, તું ભાઈઓ સાથે આવીને એ સભામાં મિત્રતાપૂર્વક જૂવાની રમણ કરજે અને આનંદ માણજે. તારા આવવાથી અમને આનંદ છે અને બધા કુરુઓ પણ અહીં ભેગા થયા છે.'
દુરોદરા વિહિતા યે તુ તત્ર મહાત્મના ધૃતરાષ્ટ્રેણ રાજ્ઞા। તાન્દ્રક્ષ્યસે કિતવાન્સન્નિવિષ્ટા- નિત્યાગતોઽહં નૃપતે તજ્જુષસ્વ
'મહાન આત્માવાળા ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ જે કુશળ જુગારીઓને ત્યાં નિમણૂક કરી છે, એ બધાને તું ત્યાં બેઠેલા જોઈશ, રાજા; હું એ માટે આવ્યો છું—તમે એ સ્વીકારો.'
દ્યૂતે ક્ષત્તઃ કલહો વિદ્યતે નઃ કો વૈ રોચતને બુધ્યમાનઃ। કિં વા ભવાન્મન્યતે યુક્તરૂપં ભવદ્વાક્યે સર્વ એવ સ્થિતાઃ સ્મઃ
'ક્ષત્તા, આ જૂવાની રમણમાં અમારે કોઈ ઝઘડો નથી; સમજદાર માણસને ઝઘડામાં શું આનંદ આવે? તને શું યોગ્ય લાગે છે? અમે બધા તારા શબ્દ પર નિર્ભર છીએ.'
જાનામ્યહં દ્યૂતમનર્થમૂલં કૃતશ્ચ યત્નોઽસ્ય મયા નિવારણે। રાજા ચ માં પ્રાહિમોત્ત્વત્સકાશં શ્રુત્વા વિદ્વઞ્શ્રેય ઇહાચરસ્વ
હું જાણું છું કે જુગાર દુર્ભાગ્યનું મૂળ છે અને તેને અટકાવવા માટે મેં બધું પ્રયત્ન કર્યું છે. છતાં, રાજાએ મને તમારી પાસે મોકલ્યો છે, કારણ કે તેણે સાંભળ્યું કે, 'હે વિદ્વાન, અહીં શ્રેયસ માટે કાર્ય કરો.'
કે તત્રાન્યે કિતવા દીવ્યમાના વિના રાજ્ઞો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રૈઃ। પૃચ્છામિ ત્વાં વિદુર બ્રૂહિ નસ્તાન્ યૈર્દીવ્યામઃ શતશઃ સન્નિપત્ય
રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સિવાય ત્યાં બીજાં કયા જુગારીઓ રમશે? હે વિદુર, હું તને પૂછું છું, અમને એ લોકોના નામ કહો, જેમની સાથે અમે અનેક લોકો ભેગા થઈને જુગાર રમવાના છીએ.
ગન્ધારરાજઃ શકુનિર્વિશામ્પતે રાજાઽતિદેવી કૃતહસ્તો મતાક્ષઃ। વિનિંશતિશ્ચિત્રસેનશ્ચ રાજા સત્યવ્રતઃ પુરુમિત્રો જયશ્ચ
ગાંધીર દેશનો રાજા શકુની, રાજા અતિવેદી, જે જુગાર રમવામાં કુશળ છે, વિનિંશતિ, રાજા ચિત્રસેન, સત્યવ્રત, પુરુમિત્ર અને જય—આ બધા ત્યાં હશે.
મહાભયાઃ કિતવાઃ સન્નિવિષ્ટા માયોપધા દેવિતારોઽત્ર સન્તિ। ધાત્રા તુ દિષ્ટસ્ય વશે કિલેદં સર્વં જગત્તિષ્ઠતિ ન સ્વતન્ત્રમ્
આ ભયાનક જુગારીઓ અહીં ભેગા થયા છે, જે છેતરપિંડી અને ચાલાકીમાં પાટુ છે. પણ સાચું તો એ છે કે, દુનિયામાં બધું જ ભાગ્યના વશમાં છે, કોઈ પણ પોતે સ્વતંત્ર નથી.
નાહં રાજ્ઞો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય શાસના- ન્ન ગન્તુમિચ્છામિ કવે દુરોદરમ્। ઇષ્ટો હિ પુત્રસ્ય પિતા સદૈવ તદસ્મિ કર્તા વિદુરાત્થ માં યથા
હે કવિ, હું રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના આદેશે જુગારગૃહમાં જવું નથી ઇચ્છતો. છતાં, પિતા તો પુત્રને હંમેશા પ્રિય હોય છે, એટલે, હે વિદુર, તમે જે કહો તે પ્રમાણે હું કરું છું.
ન ચાકામઃ શકુનિના દેવિતાહં ન ચેન્માં જિષ્ણુરાહ્વયિતા સભાયામ્। આહૂતોઽહં ન નિવર્તે કદાચિત્ તદાહિતં શાશ્વતં વૈ વ્રતં મે
મને શકુની સાથે મન ન હોય તો પણ જુગાર રમવું ગમતું નથી, જો અર્જુન મને સભામાં બોલાવશે નહિ તો. પણ એકવાર બોલાવાયો પછી, હું કદી પાછો ફરતો નથી—આ મારું અડગ વ્રત છે.
એવમુક્ત્વા વિદુરં ધર્મરાજઃ પ્રાયાત્રિકં સર્વમાજ્ઞાપ્ય તૂર્ણમ્। પ્રાયાચ્છ્વોભૂતે સગણઃ સાનુયાત્રઃ સહ સ્ત્રીભિર્દૌપદામાદિ કૃત્વા
ધર્મરાજાએ વિદુરને આમ કહીને, તરત જ યાત્રાની બધી તૈયારીનો હુકમ આપ્યો અને બીજા દિવસે પોતાના સાથીઓ અને પત્નીઓ સાથે, દ્રૌપદીને આગળ રાખીને, રવાના થયો.
દૈવં હિ પ્રજ્ઞાં મુષ્ણાતિ ચક્ષુસ્તેજ ઇવાપતત્। ધાતુશ્ચ વશમન્વેતિ પાશૈરિવ નરઃ સિતઃ
કારણ કે, ભાગ્ય મનુષ્યની બુદ્ધિ છીનવી લે છે, જેમ અચાનક લાગેલી ચોટ આંખની તેજસ્વિતા હરી લે છે. અને મનુષ્ય ભાગ્યના બંધનમાં, જાણે દોરાથી બાંધાયો હોય તેમ, ફસાઈ જાય છે.
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ રાજા સહ ક્ષત્ર્રા યુધિષ્ઠિરઃ। અમૃષ્યમાણસ્તસ્યાથ સમાહ્વાનમરિન્દમઃ
આ રીતે કહીને, દુશ્મનોને હરાવનાર યુધિષ્ઠિરે પોતાના ક્ષત્રિય મિત્રો સાથે, એ બોલાવવાનું સહન ન કરી શકતાં, રવાના થયો.
બાહ્લિકેન રથં યત્તમાસ્થાય પરવીરહા। પરિચ્છન્નો યયૌ પાર્થો ભ્રાતૃભિઃ સહ પાણ્ડવઃ। રાજશ્રિયા દીપ્યમાનો યયૌ બ્રહ્મપુરઃ સરઃ
બાહ્લિકના તૈયાર કરેલા રથ પર ચડીને, શત્રુઓને હરાવનાર પાર્થે પોતાના ભાઈઓ સાથે, રાજાશાહી તેજથી ઝગમગતો, બ્રહ્મપુર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
સન્દિદેશ તતઃ પ્રેષ્યાનાગતાન્નગરં પ્રતિ। તતસ્તે નૃપશાર્દૂલ ચક્રુર્વૈ નૃપશાસનમ્
પછી તેણે દૂતોને શહેર તરફ મોકલ્યા, અને એ વાઘ જેવા રાજાઓએ રાજાનો આદેશ પાળ્યો.
તતો રાજા મહાતેજાઃ સંયમ્ય સપરિચ્છદમ્। હ્મણૈઃ સ્વસ્તિ વાચ્યાથ પ્રયયૌ મન્દિરાદ્બહિઃ
પછી તે મહાતેજસ્વી રાજાએ પોતાના સહયોગીઓ ભેગા કર્યા, બ્રાહ્મણો દ્વારા શુભાશીર્વાદ લેવડાવ્યા અને મહેલમાંથી બહાર નીકળ્યો.