ઉત્પપાત મહાવીર્યઃ પક્ષિરાટ્ પરવીરહા। સમુત્પત્યાન્તરિક્ષસ્થં દેવાનામુપરિ સ્થિતમ્
મહાવીર્યવાન, દુશ્મનોનો વિનાશક, પક્ષીઓનો રાજા ઉડીને આકાશમાં દેવતાઓથી ઉપર ઊભો રહ્યો.
વર્મિમો વિબુધાઃ સર્વે નાનાશસ્ત્રૈરવાકિરન્। પટ્ટિશૈઃ પરિધૈઃ શૂલૈર્ગદાભિશ્ચ સવાસવાઃ
બધા દેવતાઓ અને ઇન્દ્રે મળીને તેને વિવિધ શસ્ત્રો—ભાલા, ગદા, ત્રિશૂલ અને મુગડા—વરસાવ્યા.
ક્ષુરપ્રૈર્જ્વલિતૈશ્ચાપિ ચક્રૈરાદિત્યરૂપિભિઃ। નાનાશસ્ત્રવિસર્ગૈસ્તૈર્વધ્યમાનઃ સમન્તતઃ
તેઓએ તીક્ષ્ણ અને જ્વલંત ચક્રો તથા અનેક શસ્ત્રોથી ચારેય બાજુથી તેને ઘાયલ કર્યો.
કુર્વન્સુતુમુલં યુદ્ધં પક્ષિરાણ્ણ વ્યકમ્પત। નિર્દહન્નિવ ચાકાશે વૈનતેયઃ પ્રતાપવાન્। પક્ષાભ્યામુરસા ચૈવ સમન્તાદ્વ્યક્ષિપત્સુરાન્
પક્ષીઓના રાજાએ ભયાનક યુદ્ધ કર્યું, પણ અડગ રહ્યો; વિનતાનો પુત્ર, જાણે આકાશ જ સળગાવી રહ્યો હોય, પોતાના પાંખ, છાતી અને ચાંચથી સર્વત્ર દેવતાઓને વિખેરી દીધા.
તે વિક્ષિપ્તાસ્તતો દેવા દુદ્રુવુર્ગરુડાર્દિતાઃ। નખતુણ્ડક્ષતાશ્ચૈવ સુસ્રુવુઃ શોણિતં બહુ
પછી ગરુડના પ્રહારોને સહન કરી દેવતાઓ વિખેરી ગયા; તેના નખ અને ચાંચથી ઘાયલ થઇને ઘણું લોહી વહાવ્યું.
સાધ્યાઃ પ્રાચીં સગન્ધર્વા વસવો દક્ષિણાં દિશમ્। પ્રજગ્મુઃ સહિતા રુદ્રાઃ પતગેન્દ્રપ્રધર્ષિતાઃ
સાધ્ય અને ગંધર્વો પૂર્વ દિશામાં, વસુઓ દક્ષિણ તરફ અને રુદ્રો એકસાથે, બધા પક્ષી રાજાના પ્રહારોથી પલાયન થયા.
દિશં પ્રતીચીમાદિત્યા નાસત્યાવુત્તરાં દિશમ્। મુહુર્મુહુઃ પ્રેક્ષમાણા યુધ્યમાનં મહૌજસઃ
આદિત્યો પશ્ચિમ દિશામાં ગયા, અશ્વિનીકુમારો ઉત્તર તરફ ગયા અને વારંવાર પાછળ જોઈ રહ્યા હતા કે એ મહાબળવાન યુદ્ધ કરી રહ્યો છે.
અશ્વક્રન્દેન વીરેણ રેણુકેન ચ પક્ષિરાટ્। ક્રથનેન ચ શૂરેણ તપનેન ચ ખેચરઃ
પક્ષી રાજાએ અશ્વક્રંદ નામના વીર, રેણુક, શૂરવીર ક્રથન અને આકાશમાં ફરતા તપન સાથે યુદ્ધ કર્યું.
ઉલૂકશ્વસનાભ્યાં ચ નિમેષેણ ચ પક્ષિરાટ્। પ્રરુજેન ચ સંગ્રામં ચકાર પુલિનેન ચ
પક્ષી રાજાએ ઉલૂક અને શ્વસન, નિમેષ, પ્રરુજ અને પુલિન સાથે પણ યુદ્ધ કર્યું.
તાન્પક્ષનખતુણ્ડાગ્રૈરભિનદ્વિનતાસુતઃ। યુગાન્તકાલે સંક્રુદ્ધઃ પિનાકીવ પરંતપ
વિનતાના પુત્રએ, યુગના અંતે ક્રોધિત થયેલા શિવ જેવો, પોતાના પાંખ, નખ અને ચાંચના અગ્રભાગથી શત્રુઓને દાઝી નાખ્યા.
મહાબલા મહોત્સાહાસ્તેન તે બહુધા ક્ષતાઃ। રેજુરભ્રઘનપ્રખ્યા રુધિરૌઘપ્રવર્ષિણઃ
મહાબળ અને મહોત્સાહ ધરાવનાર એ પંખીએ તેમને અનેક રીતે ઘાયલ કર્યા; તેઓ વીજળીવાળા વાદળો જેવી ગર્જના કરતા, અને લોહી ધોધમાર વહેતું હતું.
તાન્કૃત્વા પતગશ્રેષ્ઠઃ સર્વાનુત્ક્રાન્તજીવિતાન્। અતિક્રાન્તોઽમૃતસ્યાર્થે સર્વતોઽગ્નિમપશ્યત
પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ પંખીએ બધાને માર્યા પછી, જ્યારે બધાની પ્રાણશક્તિ છૂટી ગઈ, ત્યારે અમૃત માટે આગળ વધ્યો અને ચારેય બાજુ અગ્નિ જોઈ.
આવૃણ્વાનં મહાજ્વાલમર્ચિર્ભિઃ સર્વતોઽમ્બરમ્। દહન્તમિવ તીક્ષ્ણાંશું ચણ્ડવાયુસમીરિતમ્
એણે જોયું કે ભયાનક અગ્નિની જ્વાળા આખા આકાશને ઘેરી રહી છે, તે તીવ્ર કિરણો સાથે, ભયાનક પવનથી ફૂંકાયેલી, બધું બળી રહ્યું છે.
જ્વલન્તમગ્નિં તમમિત્રતાપનઃ સમાસ્તરત્પત્રરથો નદીભિઃ। તતઃ પ્રચક્રે વપુરન્યદલ્પં પ્રવેષ્ટુકામોઽગ્નિમભિપ્રશામ્ય
શત્રુઓને દહન કરનાર એ પંખીએ પોતાના પાંખના રથથી નદીઓના સહારે જ્વલંત અગ્નિને પાર કર્યું; પછી અગ્નિને શાંત કરી, અંદર જવાનો ઈરાદો કરીને પોતે નાનું રૂપ ધારણ કર્યું.
સુશીઘ્રમાગમ્ય પુનર્જવેન
એ ખૂબ જ ઝડપથી પાછો ફર્યો.
જામ્બૂનદમયો ભૂત્વા મરીચિનિકરોજ્જ્વલઃ। પ્રવિવેશ બલાત્પક્ષી વારિવેગ ઇવાર્ણવમ્
જાંબૂનદ જેવું સુવર્ણમય અને અનેક કિરણોથી તેજસ્વી બનીને, એ પંખીએ જળની ગતિથી સમુદ્રમાં પ્રવેશતા હોય એ રીતે જોરથી અંદર પ્રવેશ કર્યો.
સ ચક્રં ક્ષુરપર્યન્તમપશ્યદમૃતાન્તિકે। પરિભ્રમન્તમનિશં તીક્ષ્ણધારમયસ્મયમ્
ત્યાં, અમૃત પાસે, એણે એક ચક્ર જોયું કે જે કટારાની ધાર જેવું તિક્ષ્ણ, સતત ફરતું, લોખંડથી બનેલું અને અત્યંત ધારદાર હતું.
જ્વલનાર્કપ્રભં ઘોરં છેદનં સોમહારિણામ્। ઘોરરૂપં તદત્યર્થં યન્ત્રં દેવૈઃ સુનિર્મિતમ્
એણે જોયું કે એ ભયાનક યંત્ર અગ્નિ અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી જ્યોતિથી પ્રજ્વલિત છે, ભયાનક રૂપ ધરાવતું અને દેવતાઓએ અમૃતની રક્ષા માટે સુંદર રીતે બનાવેલું છે.
તસ્યાન્તરં સ દૃષ્ટ્વૈ પર્યવર્તત ખેચરઃ। અરાન્તરેણાભ્યપતત્સંક્ષિપ્યાઙ્ગં ક્ષણેન હ
એ પંખીએ એ ચક્રમાં એક ખાલી જગ્યા જોઈ અને પાછો વળી ગયો; પલકમાં પોતાનું શરીર સંકોચી, એ ચક્રના કાંટાઓ વચ્ચેની જગ્યામાંથી પસાર થઈ ગયો.
અધશ્ચક્રસ્ય ચૈવાત્ર દીપ્તાનલસમદ્વ્યુતી। વિદ્યુજ્જિહ્વૌ મહાવીર્યૌ દીપ્તાસ્યૌ દીપ્તલોચનૌ
એ ચક્રની નીચે બે સાપો હતા, જે અગ્નિ જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતા, વીજળી જેવી જીભવાળા, મહાન બળવાન, તેજસ્વી મોઢા અને તેજસ્વી આંખો ધરાવતા હતા.
ચક્ષુર્વિષૌ મહાઘોરૌ નિત્યં ક્રુદ્ધૌ તરસ્વિનૌ। અમૃતસ્યૈવ રક્ષાર્થં દદર્શ ભુજગોત્તમૌ
એ બંનેના આંખોમાં ઝેર હતું, અત્યંત ભયાનક, હંમેશા ક્રોધિત અને ઝડપી; એણે જોયું કે એ બંને શ્રેષ્ઠ ભુજંગો અમૃતની રક્ષા માટે ત્યાં બેઠેલા છે.
સદા સંરબ્ધનયનૌ સદા ચાનિમિષેક્ષણૌ। તયોરેકોઽપિ યં પશ્યેત્સ તૂર્ણં ભસ્મસાદ્ભવેત્
એ બંનેના નેત્ર હંમેશા રોષથી ભરેલા અને ક્યારેય પલક ન મારતા; એમની નજરમાં જે પણ આવે, તરત ભસ્મ થઈ જાય.
તૌ દૃષ્ટ્વા સહસા ખેદં જગામ વિનતાત્મજઃ। કથમેતૌ મહાવીર્યૌ જેતવ્યૌ હરિભોજિનૌ
એ બંનેને જોઈને વિનતાના પુત્રને અચાનક ચિંતામાં મૂકાઈ ગયો: 'આ મહાબળવાન, પીળા પંખીઓ ખાવાવાળા, બંનેને કેવી રીતે જીતવામાં આવે?'
ઇતિ સંચિન્ત્ય ગરુડસ્તયોસ્તૂર્ણં નિરાકરઃ।' તયોશ્ચક્ષૂંષિ રજસા સુપર્ણઃ સહસાઽઽવૃણોત્। તાભ્યામદૃષ્ટરૂપોઽસૌ સર્વતઃ સમતાડયત્
આ રીતે વિચાર કરીને, ગરુડે તરત પોતાનો ભય દૂર કર્યો; સુપર્ણે ધૂળથી એ બંનેના નેત્ર ઢાંકી દીધા, અને એમને દેખાયા વિના ચારેય બાજુથી પ્રહાર કર્યો.
તયોરઙ્ગે સમાક્રમ્ય વૈનતેયોઽન્તરિક્ષગઃ। આચ્છિનત્તરસા મધ્યે સોમમભ્યદ્રવત્તતઃ
એ બંનેના શરીર પર ચડીને, આકાશમાં વિહરનાર વિનતાનો પુત્ર ઝડપથી એમને વચ્ચેથી કાપી નાખ્યો અને પછી સોમ તરફ દોડી ગયો.
સમુત્પાટ્યામૃતં તત્ર વૈનતેયસ્તતો બલી। ઉત્પપાત જવેનૈવ યન્ત્રમુન્મથ્ય વીર્યવાન્
ત્યાં, વિનતાનો બળવાન પુત્ર અમૃત ઉપાડી લીધો અને પોતાની શક્તિથી યંત્રને તોડી નાખી, ઝડપથી ઉપર ઉડી ગયો.
અપીત્વૈવામૃતં પક્ષી પરિગૃહ્યાશુ નિઃસૃતઃ। આગચ્છદપરિશ્રાન્ત આવાર્યાર્કપ્રભાં તતઃ
એ પંખીએ અમૃત પિયું નહીં, પણ ઝડપથી લઈ ગયો અને થાક્યા વિના પાછો આવ્યો, અને એના પાંખોથી સૂર્યનું તેજ ઢાંકી દીધું.
વિષ્ણુના ચ તદાકાશે વૈનતેયઃ સમેયિવાન્। તસ્ય નારાયણસ્તુષ્ટસ્તેનાલૌલ્યેન કર્મણા
ત્યાં આકાશમાં, વિનતેયે વિષ્ણુને મળ્યો; નારાયણે એના લોભરહિત કાર્યો જોઈને પ્રસન્ન થયા.
તમુવાચાવ્યયો દેવો વરદોઽસ્મીતિ ખેચરમ્। સ વવ્રે તવ તિષ્ઠેયમુપરીત્યન્તરિક્ષગઃ
અવિનાશી દેવએ આકાશમાં વિહરતા પંખીને કહ્યું: 'હું તને વરદાન આપું છું.' ત્યારે તે પંખીએ કહ્યું: 'મારે તારા ઉપર રહેવું છે.'
ઉવાચ ચૈનં ભૂયોઽપિ નારાયણમિદં વચઃ। અજરશ્ચામરશ્ચ સ્યામમૃતેન વિનાઽપ્યહમ્
પછી તેણે ફરીથી નારાયણને કહ્યું: 'મારે વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુ ન આવે, અમૃત પીધા વિના પણ હું અજીવન અને અમર રહું.'