અદ્રોહસમંય કૃત્વા ચિચ્છેદ નમુચેઃ શિરઃ। શક્રઃ સાઽભિમતા તસ્ય રિપૌ વૃત્તિઃ સનાતની
ઇન્દ્રે નામુચિ સાથે અહિંસા કરાર કર્યા પછી પણ તેનું માથું કાપી નાખ્યું; દુશ્મન સામે આવું વર્તન સદાકાળથી ચાલ્યું છે.
દ્વાવેતૌ ગ્રસતે ભૂમિઃ સર્પો બિલશયાનિવ। રાજાનં ચાવિરોદ્ધારં બ્રાહ્મણં ચાપ્રવાસિનમ્
પૃથ્વી બેને ગળી જાય છે, જેમ સાપ બિલમાં રહેનારને ગળી જાય છે: એક તો જે રાજા વિરોધ ન કરે અને બીજું જે બ્રાહ્મણ યાત્રા ન કરે.
નાસ્તિ વૈ જાતિતઃ શત્રુઃ પુરુષસ્ય વિશામ્પતે। યેન સાધારણી વૃત્તિઃ સ શત્રુર્નેતરો જનઃ
માણસનો જન્મથી કોઈ શત્રુ નથી, રાજાધિરાજ. જેની સાથે હિત ટકરાય, એ જ શત્રુ છે, બીજું કોઈ નહીં.
શત્રુપક્ષં સમૃધ્યન્તં યો મોહાત્સમુપેક્ષતે। વ્યાધિરાપ્યાયિત ઇવ તસ્ય મૂલં છિનત્તિ સઃ
જે મૂર્ખાઈથી દુશ્મનના વધતા બળને અવગણે છે, તે પોતાનું મૂળ કાપે છે, જેમ રોગ વધે તો શરીરને નષ્ટ કરે છે.
અલ્પોઽપિ હ્યરિરત્યર્થં વર્ધમાનઃ પરાક્રમૈઃ। વલ્મીકો મૂલજ ઇવ ગ્રસતે વૃક્ષમન્તિકાત્
નાનો દુશ્મન પણ જો બળમાં વધે તો, નજીકથી વૃક્ષને વાળમીખો જેમ ખાઈ જાય છે, તેમ સર્વનાશ કરે છે.
આજમીઢ રિપોર્લક્ષ્મીર્મા તે રોચિષ્ટ ભારત। એષ ભારઃ સત્વવતાં ન યઃ શિરસિ ધિષ્ઠિતઃ
હે આજમીઢના વંશજ, દુશ્મનનું સૌભાગ્ય તને પસંદ ન પડે, હે ભારત. આ ભાર તો બળવાને જ સહન કરી શકે, જેના માથે છે એ માટે નહિ.
જન્મવૃદ્ધિમિવાર્થાનાં યો વૃદ્ધિમાભિકાઙ્ક્ષતે। એધતે જ્ઞાતિષુ સ વૈ સદ્યો વૃદ્ધિર્હિ વિક્રમઃ
જે રીતે સંતાનની વૃદ્ધિ ઈચ્છાય છે, તેમ જે સંપત્તિની વૃદ્ધિ ઈચ્છે છે, એ પોતાના કુટુંબમાં ફલે છે; કારણ કે વૃદ્ધિ એ પરાક્રમ છે.
નાપ્રાપ્ય પાણ્ડવૈશ્વર્યં સંશયો મે ભવિષ્યતિ। અવાપ્સ્યે વા શ્રિયં તાં હિ શયિષ્યે વા હતો યુધિ
પાંડવોનું રાજ્ય મેળવ્યા વિના મને શંકા રહેશે; હું તો એ વૈભવ મેળવું અથવા યુદ્ધમાં મરી જઈશ.
એતાદૃશસ્ય કિં મેઽદ્ય જીવિતેન વિશામ્પતે। વર્ધન્તે પાણ્ડવા નિત્યં વયં સ્વસ્થિરવૃદ્ધયઃ
પાંડવો રોજે રોજ ફૂલતા જાય છે અને આપણે એ જ છીએ, તો હે રાજાધિરાજ, આવું જીવન મને શા માટે જોઈએ?
યાં ત્વમેતાં શ્રિયં પાણ્ડુપુત્રે યુધિષ્ઠિરે। તપ્યસે તાં હરિષ્યામિ દ્યૂતેન જયતાં વર
પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિર પાસે જે ધનસંપત્તિ છે અને જેના માટે તું દુઃખી છે, એ હું જુગારથી જીતીને લઈ જઈશ, હે વિજયશીલ.
આહૂયતાં પરં રાજન્કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। અગત્વા સંશયમહમયુદ્ધ્વા ચ ચમૂમુખે
કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને બોલાવ, રાજા. જો એ ન આવે તો મને શંકા રહેશે, અને જો એ સભામાં રમે નહિ તો પણ.
અક્ષાન્ક્ષિપન્નક્ષતઃ સન્વિદ્વાનવિદુષો જયે। ગ્લહાન્ધનૂંષિ મે વિદ્ધિ શરાનક્ષાંશ્ચ ભારત
જીતવામાં જાણકાર હોય કે અજાણ, એ અખંડિત રહીને પાંસાં ફેંકે; જાણ, હે ભારત, મારા પાંસાં એ તીરો છે અને દાવ એ મારા ધનુષ્ય છે.
અક્ષાણાં હૃદયં મે જ્યાં રથં વિદ્ધિ મમાસ્ફુરમ્
મારા માટે પાંસાં જ મારા હૃદય છે, ધનુષની ડોરી મારા રથ સમાન છે, જે મને સતત ઉશ્કેરતી રહે છે.
અયમુત્સહતે રાજચ્છ્રિયમાહર્તુમક્ષવિત્। દ્યૂતેન પાણ્ડુપુત્રેભ્યસ્તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ
આ કુશળ જુગારી પાંસાં દ્વારા પાંડુપુત્રો પાસેથી રાજસંપત્તિ જીતવાની ક્ષમતા ધરાવે છે; તમે તેને મંજૂરી આપવી જોઈએ.
સ્થિતોઽસ્મિ શાસને ભ્રાતુર્વિદુરસ્ય મહાત્મનઃ। તેન સઙ્ગમ્ય વેત્સ્યામિ કાર્યસ્યાસ્ય વિનિશ્ચયમ્
હું મારા મહાન ભાઈ વિદુરના આદેશ હેઠળ ઊભો છું; હું તેની સાથે ચર્ચા કરીને આ કાર્યનો નિશ્ચય કરીશ.
કૃષ્ણાદભ્યાધિકઃ સોઽપિ ક્ષત્તા બોદ્ધા વિશામ્પતે। કેવલં ધર્મમેવાહ ન તદ્વિજયસાધકમ્
વિદુર, જે જ્ઞાનમાં કૃષ્ણથી પણ આગળ છે, એ પણ હંમેશા માત્ર ધર્મની જ વાત કરે છે, વિજય લાવતી વાત નથી કરતો.
જયશ્ચ ધર્મતોપેતસ્તથૈવ ભરતર્ષભ। તસ્માદ્વિનયતો જેતા તાવુભૌ ચ વિરોધિનૌ
ધર્મ સાથે મળેલી જીત પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; તેથી, વિનમ્રતાથી વર્તન કરનાર વ્યક્તિ બંને વિરોધીઓને પણ જીતે છે.
વ્યપનેષ્યતિ તે બુદ્ધિં વિદુરો મુક્તસંશયઃ। પાણ્ડવાનાં હિતે યુક્તો ન તથા મમ કૌરવ
વિદુર, જે કોઈ શંકાથી મુક્ત છે, તે તમારી બુદ્ધિને દૂર કરી દેશે; તે પાંડવોના હિત માટે જ જોડાયેલો છે, મારા માટે એટલો નહિ, હે કૌરવ.
નારભેતાન્યસામર્થ્યાત્પુરુષઃ કાર્યમાત્મનઃ। મતિસામ્યં દ્વયોર્નાસ્તિ કાર્યેષુ કુરુનન્દન
માનવીએ પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધારે કાર્ય આરંભવું જોઈએ નહિ; આ કાર્યોમાં બંને પક્ષોની બુદ્ધિ સમાન નથી, હે કુરુકુળના આનંદ.
ભયં પરિહરન્મત્ત આત્માનં પરિપાલયન્। વર્ષાસુ ક્લિન્નવટવત્તિષ્ઠન્નૈવાવસીદતિ
ભય ટાળી, પોતાનું રક્ષણ કરતા, માણસ વરસાદમાં ભીંજાયેલી વટવૃક્ષ જેવો મજબૂત રહે છે, ક્યારેય ડગમગતો નથી.
ન વ્યાધયો નાપિ યમઃ પ્રાપ્તું શ્રેયઃ પ્રતીક્ષતે। યાવદેવ ભવેત્કલ્પસ્તાવચ્છ્રેયઃ સમાચરેત્
ન તો રોગ કે મૃત્યુ, કોઈના શ્રેષ્ઠ બનવાની રાહ જોતાં નથી; જેટલી ક્ષમતા હોય તેટલું સારા કાર્ય કરવું જોઈએ.
સર્વથા પુત્ર બલિભિર્વિગ્રહો મે રોચતે। વૈરં વિકારં સૃજતિ તદ્વૈ શસ્ત્રમનાયસમ્
મને મારા બળવાન પુત્રો સાથે સંઘર્ષ સર્વ રીતે પસંદ છે; વૈર મનમાં બગાડ લાવે છે, અને એ જ નિર્દોષ શસ્ત્ર બની જાય છે.
અનર્થમર્થં મન્યસે રાજપુત્ર સઙ્ગ્રન્થનં કલહસ્યાતિયાતિ। તદ્વૈ પ્રવૃત્તં તુ યથાકથઞ્ચિત્ સૃજેદસીન્નિશિતાન્સાયકાંશ્ચ
હે રાજકુમાર, તમે અનર્થને અર્થ માનો છો; ઝઘડાની ગાંઠ બધે હદ વટાવી જાય છે. એકવાર શરૂ થાય પછી, તે કોઈ પણ રીતે તીક્ષ્ણ તલવાર અને બાણ ઊપજાવી શકે છે.
દ્યૂતે પુરાણૈર્વ્યવહારઃ પ્રણીત- સ્તત્રાત્યયો નાસ્તિ ન સમ્પ્રહારઃ। તદ્રોચતાં શકુનેર્વાક્યમદ્ય સભાં ક્ષિપ્રં ત્વમિહાજ્ઞાપયસ્વ
જુગારમાં પ્રાચીન રીત પ્રમાણે વ્યવહાર કરવો જોઈએ; ત્યાં કોઈ મોટું અનર્થ કે ઝઘડો થતો નથી. આજે શકુનીના શબ્દો માને લેજો અને તરત સભાને આદેશ આપો.
સ્વર્ગદ્વારં દીવ્યતાં નો વિશિષ્ટં તદ્વર્તિનાં ચાપિ તથૈવ યુક્તમ્। ભવેદેવં હ્યાત્મના તુલ્યમેવ દુરોદરં પાણ્ડવૈસ્ત્વં કુરુષ્વ
અમારા માટે સ્વર્ગનું દ્વાર જુગાર દ્વારા ખુલતું હોય, અને એ માર્ગે ચાલનારા માટે એ યોગ્ય છે. આમ, બધું સમાન રહેવું જોઈએ; પાંડવો સાથે જુગારની વ્યવસ્થા કરો.
વાક્યં ન મે રોચતે યત્ત્વયોક્તં યત્તે પ્રિયં તત્ક્રિયતાં નરેન્દ્ર। પશ્ચાત્તપ્સ્યસે તદુપાક્રમ્ય વાક્યં ન હીદૃશં ભાવિ વચો હિ ધર્મ્યમ્
તમે જે કહ્યું તે મને ગમ્યું નથી; પણ, હે રાજા, તમને જે પ્રિય લાગે તે કરો. પછી તમે એ માટે પસ્તાશો, કારણ કે આવું વચન ન તો ધર્મપૂર્ણ છે, ન તો યોગ્ય.
દૃષ્ટં હ્યેતદ્વિદુરેણૈ સર્વં વિપશ્ચિતા બુદ્ધિવિદ્યાનુગેન। તદેવૈતદવશસ્યાભ્યુપૈતિ મહદ્ભયં ક્ષત્રિયજીવઘાતિ
વિદુરે, જે બુદ્ધિશાળી અને જ્ઞાનથી યુક્ત છે, એ બધું જોઈ લીધું છે. એના અવગણનાથી જ મહાન ભય ઊભું થાય છે, જે ક્ષત્રિયોના જીવન માટે વિનાશક છે.
એવમુક્ત્વા ધૃતરાષ્ટ્રો મનીષી દૈવં મત્વા પરમં દુસ્તરં ચ। શશાસોચ્ચૈઃ પુરુષાન્પુત્રવાક્યે સ્થિતો રાજા દૈવસંમૂઢચેતાઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, વિચારશીલ ધૃતરાષ્ટ્રે ભાગ્યને સર્વોપરી અને દુર્લંઘ્ય માન્યું, અને પોતાના પુત્રના શબ્દો અનુસાર જોરથી માણસોને આદેશ આપ્યો; રાજા ભાગ્યથી ભ્રમિત મનથી ઊભો રહ્યો.
સહસ્રસ્તમ્ભાં હેમવૈદૂર્યચિત્રાં શતદ્વારાં તોરણસ્ફાટિકાઢ્યામ્। સભામગ્ર્યાં ક્રોશમાત્રાયતાં મે તદ્વિસ્તારામાશુ કુર્વન્તુ યુક્તાઃ
કુશળ માણસો તરત જ સુંદર સભા તૈયાર કરે, જેમાં હજાર સોનાના અને વૈડૂર્યના સ્તંભો, શતદ્વાર અને સ્ફટિકના દ્વાર હોય, અને એક ક્રોશ જેટલી લાંબી અને વિશાળ હોય.
શ્રુત્વા તસ્ય ત્વરિતા નિર્વિશઙ્કાઃ પ્રાજ્ઞા દક્ષાસ્તાં તદા ચક્રુરાશુ। સર્વદ્રવ્યાણ્યુપજહ્રુઃ સભાયાં સહસ્રશઃ શિલ્પિનશ્ચૈવ યુક્તાઃ
તેના આદેશ સાંભળીને, બુદ્ધિશાળી અને કુશળ શિલ્પીઓ નિર્ભયતાથી ઝડપથી એ સભા બનાવી, અને હજારો સામગ્રી સભામાં લાવી, અને તમામ કારીગરો તૈયાર હતા.