તતઃ સંસ્તીર્ય રત્નૈસ્તાં તક્ષ્ણ આનાય્ય સર્વશઃ। સુકૃતાં સુપ્રવેશાં ચ નિવેદયત મેઽશનૈઃ
પછી એ સભાને રત્નોથી છાંદી, કારીગરો સારી રીતે તૈયાર કરીને, સરળ પ્રવેશવાળી બનાવી, તરત મને જાણ કરે.
દૂર્યોધનસ્ય શાન્ત્યર્થમિતિ નિશ્ચિત્ય ભૂમિપઃ। ધૃતરાષ્ટ્રો મહારાજ પ્રાહિણોદ્વિદુરાય વૈ
દુર્યોધનને શાંત કરવા માટે એમ વિચારીને, મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રે વિદુરને મોકલ્યા.
અપૃષ્ટ્વા વિદુરં સ્વસ્યન નાસીત્કશ્ચિદ્વિનિશ્ચયઃ। દ્યૂતે દોષાંશ્ચ જાનન્સ પુત્રસ્નેહાદકૃષ્યત
વિદુરની સલાહ લીધા વિના કોઈ પણ નિર્ણય લેવાતો નહોતો; જુગારના દોષ જાણતાં છતાં, પુત્રપ્રેમે ધૃતરાષ્ટ્ર ખેંચાઈ ગયા.
તચ્છ્રુત્વા વિદુરો ધીમાન્કલિદ્વારમુપસ્થિતમ્। વિનાશમુખમુત્પન્નં ધૃતરાષ્ટ્રમુપાદ્રવત્
આ સાંભળી, વિદુરે કલહનું દ્વાર ખુલતું અને વિનાશનો માર્ગ શરૂ થતો જોઈ, ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ગયા.
સોઽભિગમ્ય મહાત્માનં ભ્રાતા ભ્રાતરમગ્રજમ્। મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય ચરણાવિદં વચનમબ્રવીત્
પછી વિદુરે પોતાના મહાન આત્માવાળા મોટા ભાઈના પગે માથું ઝુકાવી, આ શબ્દો કહ્યા.
નાભિનન્દામિ તે રાજન્વ્યવસાયમિમં પ્રભો। પુત્રૈર્ભેદો યથા ન સ્થાદ્દ્યૂતહેતોસ્તથા કુરુ
હે રાજા, તમારો આ નિર્ણય મને પસંદ નથી; જુગારના કારણે પુત્રોમાં ફૂટ ન પડે, એવું કરો.
ક્ષત્તઃ પુત્રેષુ પુત્રૈર્મે કલહો ન ભવિષ્યતિ। યદિ દેવાઃ પ્રસાદં નઃ કરિષ્યન્તિ ન સંશયઃ
હે કૃષ્ણા, મારા પુત્રો અને તમારા પુત્રોમાં ઝઘડો નહીં થાય, જો દેવો અમારે પર કૃપા કરશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અશુભં વા શુભં વાપિ હિતં વા યદિ વાઽહિતમ્
શુભ હોય કે અશુભ, હિતકારક હોય કે અહિતકારક,
મયિ સન્નિહિતે દ્રોણે ભીષ્મે ત્વયિ ચ ભારત। અનયો દૈવવિહિતો ન કથઞ્ચિદ્ભવિષ્યતિ
મારા સાથે દ્રોણ, ભીષ્મ અને તું, હે ભારત, હાજર હોય ત્યારે, આ દુર્ભાગ્ય, જે વિધિના લીધે થયું છે, કદી પણ નહીં આવે.
ગચ્છ ત્વં રથમાસ્થાય હયૈર્વાતસમૈર્જવે। ખાણ્ડવપ્રસ્થમદ્યૈવ સમાનય યુધિષ્ઠિરમ્
હવે તું ઝડપથી ઘોડાઓ દોડાવતો રથ લઈ જા અને આજે જ યુધિષ્ઠિરને ખાંડવપ્રસ્થ લઈ આવ.
ન વાચ્યો વ્યવસાયો મે વિદુરૈતદ્બ્રવીમિ તે। દૈવમેવ પરં મન્યે યેનૈતદુપપદ્યતે
મારો નિશ્ચય કહેવાની જરૂર નથી, હે વિદુર, હું તને કહું છું—આ બધું જે બન્યું છે, તેમાં હું વિધિને સર્વોપરી માનું છું.
ઇત્યુક્તો વિદુરો ધીમાન્નેદમસ્તીતિ ચિન્તયન્। આપગેયં મહાપ્રાજ્ઞમભ્યગચ્છત્સુદુઃ ખિતઃ
આ રીતે કહેતાં, બુદ્ધિશાળી વિદુર મનમાં 'આવું નથી' એમ વિચારી, ગમગીન થઈને નદીકાંઠે રહેલા મહાપંડિત પાસે પહોંચ્યો.
કથં સમભવદ્દ્યૂતં ભ્રાતૄણાં તન્મહાત્યયમ્। યત્ર તદ્વ્યસનં પ્રાપ્તં પાણ્ડવૈર્મે પિતામહૈઃ
ભાઈઓ માટે જે મોટું દુર્ઘટનાસ્વરૂપ જુગાર થયું, જેમાં પાંડવોને વડીલોએ દુઃખ આપ્યું, એ કેવી રીતે બન્યું?
કે ચ તત્ર સમાસ્તારા રાજાનો બ્રહ્મવિત્તમ। કે ચૈનમન્વમોદન્ત કે ચૈનં પ્રત્યષેધયન્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, ત્યાં કયા રાજાઓ ભેગા થયા હતા? કયાએ એનું સમર્થન કર્યું અને કયાએ એનો વિરોધ કર્યો?
વિસ્તરેણૈતદિચ્છામિ કથ્યમાનં ત્વયા દ્વિજ। મૂલં હ્યેતદ્વિનાશસ્ય પૃથિવ્યા દ્વિજસત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હું ઈચ્છું છું કે તું આ બધું વિગતે કહેજે, કેમ કે પૃથ્વીનો વિનાશ અહીંથી શરૂ થયો છે.
એવમુક્તસ્તતો રાજ્ઞા વ્યાસશિષ્યઃ પ્રતાપવાન્। આચચક્ષેઽથ યદ્વૃત્તં તત્સર્વં વેદતત્ત્વવિદ્
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, વ્યાસજીના પરાક્રમી શિષ્યે, જે વેદના તત્ત્વને જાણે છે, પછી જે બન્યું તે બધું કહેવું શરૂ કર્યું.
એવમુક્તસ્તતો રાજ્ઞા વ્યાસશિષ્યઃ પ્રતાપવાન્। આચચક્ષેઽથ યદ્વૃત્તં તત્સર્વં વેદતત્ત્વવિત્
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, વ્યાસજીના પરાક્રમી શિષ્યે, જે વેદના તત્ત્વને જાણે છે, પછી જે બન્યું તે બધું કહેવું શરૂ કર્યું.
વિદુરસ્ય મતિં જ્ઞાત્વા ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બિકાસુતઃ। દુર્યોધનમિદં વાક્યમુવાચ વિજને પુનઃ
વિદુરના મનને સમજીને, અંબિકાપુત્ર ધૃતરાષ્ટ્રે ફરી એકાંતમાં દુર્યોધનને આ શબ્દો કહ્યા.
અલં દ્યૂતેન ગાન્ધારે વિદુરો ન પ્રશંસતિ। ન હ્યસૌ સુમહાબુદ્ધિરહિતં નો વદિષ્યતિ
હે ગાંધારીપુત્ર, હવે જુગાર પૂરતું છે; વિદુર એનું સમર્થન કરતો નથી. એ મહાન બુદ્ધિશાળી છે, ક્યારેય અયોગ્ય વાત નહીં કહે.
હિતં હિ પરમં મન્યે વિદુરો યત્પ્રભાષતે। ક્રિયતાં પુત્ર તત્સર્વમેતન્મન્યે હિતં તવ
વિદુર જે કહે છે, એ હું સર્વોત્તમ કલ્યાણકારક માનું છું; એ બધું કર, પુત્ર, કેમ કે હું માનું છું કે એ તારા માટે હિતકારક છે.
દેવર્ષિર્વાસવાગુરુર્દેવરાજાય ધીમતે। યત્પ્રાહ શાસ્ત્રં ભગવાન્બૃહસ્પતિરુદારધીઃ। તદ્દે વિદુરઃ સર્વં સરહસ્યં મહાકવિઃ
દેવર્ષિ બૃહસ્પતિએ, જે ઉદાર બુદ્ધિવાળા છે, દેવરાજને જે શાસ્ત્ર શીખવાડ્યું, એ બધું વિદુર, મહાન કવિ, સંપૂર્ણ રીતે જાણે છે.
સ્થિતસ્તુ વચને તસ્ય સદાઽહમપિ પુત્રક। વિદુરો વાપિ મેધાવી કુરૂણાં પ્રવરો મતઃ
હું પણ હંમેશા એની વાત માનું છું, પુત્ર; વિદુર, બુદ્ધિશાળી, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
ઉદ્ધવો વા મહાબુદ્ધિર્વૃષ્ણીનામર્ચિતો નૃપ। તદલં પુત્ર દ્યૂતેન દ્યૂતે ભેદો હિ દૃશ્યતે
અથવા ઉદ્ધવ, જે મહાન બુદ્ધિશાળી અને વૃષ્ણિમાં માન્ય છે, હે રાજા; તેથી, પુત્ર, હવે જુગાર પૂરતું, કેમ કે જુગારમાં ફૂટ પડે છે.
ભેદે વિનાશો રાજ્યસ્ય તત્પુત્ર પરિવર્જય
ફૂટથી રાજ્યનું વિનાશ થાય છે; તેથી, પુત્ર, એથી દૂર રહે.
પિત્રા માત્રા ચ પુત્રસ્ય યદ્વૈ કાર્યં પરં સ્મૃતમ્। પ્રાપ્તસ્ત્વમસિ તન્નામ પિતૃપૈતામહં પદમ્
પિતા-માતાની જે સર્વોચ્ચ સેવા પુત્ર માટે કહેવાય છે, એ તું પ્રાપ્ત કરી ચૂકી છે, તું પિતૃ-પિતામહનું સ્થાન ધરાવે છે.
અધીતવાન્કૃતી શાસ્ત્રે લાલિતઃ સતતં ગૃહે। ભ્રાતૃજ્યેષ્ઠઃ સ્થિતો રાજ્યે વિન્દસરે કિં ન શોભનમ્
શાસ્ત્રમાં નિષ્ણાત, કૃતકર્મ, હંમેશા ઘરમાં લાડકવાયો, ભાઈઓમાં મોટો અને રાજ્યમાં સ્થિર—વિંદ સરોવર ખાતે તને શું અયોગ્ય છે?
પૃથગ્જનૈરલભ્યં યદ્ભોજનાચ્છાદનં પરમ્। તત્પ્રાપ્તોસિ મહાબાહો કસ્માચ્છોનસિ પુત્રક
હે મહાબાહુ, તને જે અન્ન અને વસ્ત્ર મળ્યાં છે, એ તો સામાન્ય માણસોને મળતાં જ નથી. એવાં ઉત્તમ સુખ તને પ્રાપ્ત થયા છે, તો પછી, બેટા, તું શા માટે દુઃખી છે?
સ્ફીતં રાષ્ટ્રં મહાબાહો પિતૃપૈતામહં મહત્। નિત્યમાજ્ઞાપયન્ભાસિ દિવિ દેવેશ્વરો યથા
હે મહાબાહુ, તારો રાજ્ય બહુ સમૃદ્ધ છે, પિતા અને દાદા પાસેથી મળેલું છે. તું હંમેશા આજ્ઞા આપતો દેખાય છે, જાણે સ્વર્ગમાં દેવતાઓનો રાજા હોય એમ.
યાદૃશં ચ તવૈશ્વર્યં તદન્યેષાં સુદુર્લભમ્। યે ચોપભોગાસ્તે રાજન્મયા તે પરિકીર્તિતાઃ
તારી જે શાનદાર સત્તા છે, એ બીજાને તો બહુ દુર્લભ છે. હે રાજા, જે સુખ-સગવડો છે, એ બધું મેં તને કહી બતાવ્યું છે.
તસ્ય તે વિદિતપ્રજ્ઞ શોકમૂલમિદં કથમ્। સમુત્થિતં દુઃખકરં તન્મે શંસિતુમર્હસિ
હવે, હે જ્ઞાની, તને આ દુઃખનું મૂળ શું છે? આવું દુઃખદાયક શોક તને કેવી રીતે થયું? એ તું મને જરૂર કહીશ.