પૂર્ણે શતસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં સદા। સ્થાપિતસ્તત્ર સઞ્જ્ઞાર્થં શઙ્ખો ધ્માયતિ નિત્યસઃ
જ્યારે લાખ બ્રાહ્મણો સતત ભોજન કરતા, ત્યારે એ પ્રસંગ માટે ત્યાં શંખ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને એ સતત વાગતો રહેતો.
મુહુર્મુહુઃ પ્રણદતસ્તસ્ય શઙ્ખસ્ય ભારત। અનિશં શબ્દમશ્રૌષં તતો રોમાણિ મેઽહૃષન્
એ શંખ વારંવાર ગૂંજતો રહેતો, અને હું એ અવાજ સતત સાંભળતો. એથી મારા રોમકૂંપા ઊભા થઈ ગયા.
પાર્થિવૈર્બહુભિઃ કીર્ણમુપસ્થાનં દિદૃક્ષુભિઃ। અશોભત મહારાજ નક્ષત્રૈર્દ્યૈરિવામલા
ઘણા રાજાઓ, જે હાજરી આપવા આવ્યા હતા, એ સભા એવી શોભતી હતી કે જાણે નિર્મળ આકાશમાં તારાઓ ઝગમગે.
સર્વરત્નાન્યુપાદાય પાર્થિવા વૈ જનેશ્વર। જ્ઞે તસ્ય મહારાજ પાણ્ડુપુત્રસ્ય ધીમતઃ
પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ પાંડુપુત્રની મહાનતા ઓળખીને દરેક પ્રકારનાં રત્નો તેને ભેટ આપ્યાં.
વૈશ્યા ઇવ મહીપાલા દ્વિજાતિપરિવેષકાઃ। ન સા શ્રીર્દેવરાજસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ। ગુહ્યકાધિપતેર્વાપિ યા શ્રી રાજન્યુધિષ્ઠિરે
રાજાઓએ વૈશ્યની જેમ દ્વિજોની સેવા કરી. દેવરાજ, યમ, વરુણ કે ગુહ્યકાધિપતિની પણ એવી વૈભવશ્રી નહોતી, જેવી યુધિષ્ઠિર પાસે હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુપુત્રસ્ય શ્રિયં પરમિક્રામહમ્। શાન્તિં ન પરિગચ્છામિ દહ્યમાનેન ચેતસા
પાંડુપુત્રનું એ અપરંપાર વૈભવ જોઈને, મારું મન જલતું રહે છે અને મને શાંતિ મળતી નથી.
અપ્રાપ્ય પાણ્ડવૈશ્વર્યં શમો મમ ન વિદ્યતે। અરીન્બાણૈઃ શાયયિષ્યે શયિષ્યે વા હતઃ પરૈઃ
પાંડવોનું રાજ્ય મેળવ્યા વિના મને કદી શાંતિ નહીં મળે; હું તો શત્રુઓને તીરો વડે હરાવીશ, અથવા પોતે મારાઈ જઈશ.
એતાદૃશસ્ય મે કિં તુ જીવિતેન પરન્તપ। વર્ધન્તે પાણ્ડવા રાજન્વયં હિ સ્થિતવૃદ્ધયઃ
અરે પરાક્રમી, આવી સ્થિતિમાં જીવવાનો શું અર્થ? પાંડવો તો વધતા જાય છે અને આપણે તો એ જ હાલતમાં છીએ.
યામેતામતુલાં લક્ષ્મીં દૃષ્ટવાનસિ પાણ્ડવે। તસ્યાટઃ પ્રાપ્તાવુપાયં મે શૃણુ સત્યપરાક્રમ
પાંડવોનું એવું અતુલ્ય વૈભવ જોઈને, હે પરાક્રમી, એ મેળવવાનો ઉપાય હું તને કહું છું, સાંભળ.
અહમક્ષેષ્વભિજ્ઞોઽસ્મિ પૃથિવ્યામપિ ભારત। હૃદયજ્ઞઃ પણજ્ઞશ્ચ વિશેષજ્ઞશ્ચ દેવને
હું જુગાર રમવામાં નિપુણ છું, હે ભારત; મને માનવીના મન, પાણ અને જુગારની રીતો બધું જ ખબર છે.
દ્યૂતપ્રિયશ્ચ કૌન્તેયો ન ચ જાનાતિ દેવિતુમ્। આહૂતશ્ચૈષ્યતિ વ્યક્તં નિત્યમેવાહ્વયત્સ્વયમ્
કુંતીપુત્રને જુગાર બહુ ગમે છે, પણ એને રમવું આવડતું નથી; બોલાવશો તો એ ચોક્કસ આવશે, કારણ કે એ પોતે હંમેશા બીજાને બોલાવે છે.
નિયતં તં વિજેષ્યામિ કૃત્વા તુ કપટં વિભો। આનયામિ સમૃદ્ધિં તાં દિવ્યાં ચોપાહ્વયસ્વ તમ્
હું ચોક્કસપણે એને છેતરપિંડીથી હરાવીશ, હે મહાબળવાન, અને એ અદભુત ધન અહીં લાવીશ; એટલે એને રમવા બોલાવો.
એવમુક્તઃ શકુનિના રાજા દુર્યોધનસ્તતઃ। ધૃતરાષ્ટ્રમિદં વાક્યમપદાન્તરમબ્રવીત્
શકુને આવું કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્યોધને વિલંબ કર્યા વિના ધૃતરાષ્ટ્રને આ વાત કહી.
અયમુત્સહતે રાજઞ્શ્રિયમાહર્તુમક્ષવિત્। દ્યૂતેન પાણ્ડુપુત્રસ્ય તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ
હે રાજા, આ માણસ પાંડુપુત્રનું ધન જુગારથી હડપ કરવા ઉત્સુક છે; એટલે તમે એ માટે મંજૂરી આપો.
ક્ષત્તા મન્ત્રી મહાપ્રાજ્ઞઃ સ્થિતો યસ્યાસ્મિ શાસને। તેન સઙ્ગમ્ય વેત્સ્યામિ કાર્યસ્યાસ્ય વિનિશ્ચયમ્
કૃષ્ણા નામના વિદ્વાન મંત્રીના આદેશ હેઠળ હું છું; એ સાથે વાત કરીને હું શું કરવું તે નક્કી કરીશ.
સ હિ ધર્મં પુરસ્કૃત્ય દીર્ઘદર્શી પરં હિતમ્। ઉભયોટઃ પક્ષયોર્યુક્તં વક્ષ્યત્યર્થવિનિશ્ચયમ્
એ તો હંમેશા ધર્મને પ્રાથમિકતા આપે છે, દૂરની ચિંતાને જુએ છે અને બંને પક્ષનું સારા માટે વિચાર કરે છે; એ જ યોગ્ય નિર્ણય જણાવશે.
નિવર્તયિષ્યતિ ત્વાઽસૌ યદિ ક્ષત્તા સમેષ્યતિ। નિવૃત્તે ત્વયિ રાજેન્દ્ર મરિષ્યેઽહમસંશયમ્
જો કૃષ્ણા આવીને તમને રોકશે તો હું પણ પાછો ફરીશ, હે રાજેન્દ્ર; પણ તમે પાછા ફરો તો હું ચોક્કસ મરી જઈશ.
સ ત્વં મયિ મૃતે રાજન્વિદુરેણ સુખી ભવ। ભોક્ષ્યસે પૃથિવીં કૃત્સ્નાં કિં મયા ત્વં કરિષ્યસિ।। શમ્પાયન ઉવાચ
હું મરી જઉં તો, હે રાજા, તમે વિદુર સાથે સુખી રહો; આખી પૃથ્વીનો આનંદ માણો—મારા વગર તમે શું કરશો?
આર્તવાક્યં તુ તત્તસ્ય પ્રણયોક્તં નિશમ્ય સઃ। ધૃતરાષ્ટ્રોઽબ્રવીત્પ્રેષ્યન્દુર્યોધનમતે સ્થિતઃ
એના દુઃખ અને સ્નેહથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, ધૃતરાષ્ટ્રે દુર્યોધનના મન પ્રમાણે જવાબ આપ્યો.
સ્થૂણાસહસ્રૈર્બૃહતીં શતદ્વારાં સભાં મમ। મનોરમાં દર્શનીયામાશુ કુર્વન્તું શિલ્પિનઃ
મારા માટે કારીગરો ઝડપથી હજાર સ્તંભ અને સો બારવાળી, સુંદર અને મનોહર સભા બાંધે.
તતઃ સંસ્તીર્ય રત્નૈસ્તાં તક્ષ્ણ આનાય્ય સર્વશઃ। સુકૃતાં સુપ્રવેશાં ચ નિવેદયત મેઽશનૈઃ
પછી એ સભાને રત્નોથી છાંદી, કારીગરો સારી રીતે તૈયાર કરીને, સરળ પ્રવેશવાળી બનાવી, તરત મને જાણ કરે.
દૂર્યોધનસ્ય શાન્ત્યર્થમિતિ નિશ્ચિત્ય ભૂમિપઃ। ધૃતરાષ્ટ્રો મહારાજ પ્રાહિણોદ્વિદુરાય વૈ
દુર્યોધનને શાંત કરવા માટે એમ વિચારીને, મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રે વિદુરને મોકલ્યા.
અપૃષ્ટ્વા વિદુરં સ્વસ્યન નાસીત્કશ્ચિદ્વિનિશ્ચયઃ। દ્યૂતે દોષાંશ્ચ જાનન્સ પુત્રસ્નેહાદકૃષ્યત
વિદુરની સલાહ લીધા વિના કોઈ પણ નિર્ણય લેવાતો નહોતો; જુગારના દોષ જાણતાં છતાં, પુત્રપ્રેમે ધૃતરાષ્ટ્ર ખેંચાઈ ગયા.
તચ્છ્રુત્વા વિદુરો ધીમાન્કલિદ્વારમુપસ્થિતમ્। વિનાશમુખમુત્પન્નં ધૃતરાષ્ટ્રમુપાદ્રવત્
આ સાંભળી, વિદુરે કલહનું દ્વાર ખુલતું અને વિનાશનો માર્ગ શરૂ થતો જોઈ, ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ગયા.
સોઽભિગમ્ય મહાત્માનં ભ્રાતા ભ્રાતરમગ્રજમ્। મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય ચરણાવિદં વચનમબ્રવીત્
પછી વિદુરે પોતાના મહાન આત્માવાળા મોટા ભાઈના પગે માથું ઝુકાવી, આ શબ્દો કહ્યા.
નાભિનન્દામિ તે રાજન્વ્યવસાયમિમં પ્રભો। પુત્રૈર્ભેદો યથા ન સ્થાદ્દ્યૂતહેતોસ્તથા કુરુ
હે રાજા, તમારો આ નિર્ણય મને પસંદ નથી; જુગારના કારણે પુત્રોમાં ફૂટ ન પડે, એવું કરો.
ક્ષત્તઃ પુત્રેષુ પુત્રૈર્મે કલહો ન ભવિષ્યતિ। યદિ દેવાઃ પ્રસાદં નઃ કરિષ્યન્તિ ન સંશયઃ
હે કૃષ્ણા, મારા પુત્રો અને તમારા પુત્રોમાં ઝઘડો નહીં થાય, જો દેવો અમારે પર કૃપા કરશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અશુભં વા શુભં વાપિ હિતં વા યદિ વાઽહિતમ્
શુભ હોય કે અશુભ, હિતકારક હોય કે અહિતકારક,
મયિ સન્નિહિતે દ્રોણે ભીષ્મે ત્વયિ ચ ભારત। અનયો દૈવવિહિતો ન કથઞ્ચિદ્ભવિષ્યતિ
મારા સાથે દ્રોણ, ભીષ્મ અને તું, હે ભારત, હાજર હોય ત્યારે, આ દુર્ભાગ્ય, જે વિધિના લીધે થયું છે, કદી પણ નહીં આવે.
ગચ્છ ત્વં રથમાસ્થાય હયૈર્વાતસમૈર્જવે। ખાણ્ડવપ્રસ્થમદ્યૈવ સમાનય યુધિષ્ઠિરમ્
હવે તું ઝડપથી ઘોડાઓ દોડાવતો રથ લઈ જા અને આજે જ યુધિષ્ઠિરને ખાંડવપ્રસ્થ લઈ આવ.