તત્ર સ્ફાટિકતોયાં હિ સ્ફાટિકામ્બુજશોભિતામ્। સભાં પુષ્કરિણીં મત્વા પતિતોઽસ્મિ નરાધિપ
ત્યાં સ્ફટિક જેવું સ્વચ્છ પાણી, જેમાં સ્ફટિકના કમળો શોભતા હતા, તેને હું પુષ્કરણી સમજીને, હે રાજા, તેમાં પડી ગયો.
તત્ર મામહસદ્ભીમઃ સહ પાર્થેન સસ્વરમ્। દ્રૌપદી ચસહ સ્ત્રીભિઃ પાતયન્તી મનો મમ
ત્યાં ભીમ અને પાર્થે મને ઉંચે અવાજે હસ્યા અને દ્રૌપદી પણ સ્ત્રીઓ સાથે, મને લજ્જિત કરી, મારું મન દુઃખાવ્યું.
ક્લિન્નવસ્ત્રસ્ય ચ જલે કિઙ્કરા રાજચોદિતાઃ। દદુર્વાસાંસિ મેઽન્યાનિ તચ્ચ દુઃખતરં મમ
જ્યારે મારા કપડાં પાણીમાં ભીંજાઈ ગયા, ત્યારે રાજાના આદેશથી દાસીઓએ મને બીજા કપડાં આપ્યા. પણ એ મને વધુ દુઃખદાયક લાગ્યું.
અસ્તમ્ભા ઇવ તિષ્ઠન્તિ સ્તમ્ભા ઇવ સહસ્રશઃ। સોહં તત્રાહતો રાજન્સ્ફટિકાભ્યન્તરે વિભો
ત્યાં હજારો થાંભલા જેમ અડગ ઊભા હતા. એ સ્ફટિકના મહેલમાં, રાજા, હું અચાનક અથડાઈને ઘાયલ થયો.
અદ્વારેણ વિનિર્ગચ્છન્દ્વારસંસ્થાનરૂપિણા। અભિહત્ય શિલાં ભૂયો લલાટેનાસ્મિ વિક્ષતઃ
દરવાજા જેવું દેખાતું પણ દરવાજો ન હતો, એ રસ્તેથી બહાર નીકળવાનો પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે, મારા કપાળે પથ્થર વાગતાં ફરીથી ઈજા થઈ.
આમૃશન્નિવ તાં દૃષ્ટ્વા માર્ગાન્તરમુપાવિશમ્। ઇદં દ્વારમિદં રાજન્નદ્વારમિતિ માં પ્રતિ। અદ્ભુતં પ્રહસન્વાક્યં બભાષે સ વૃકોદરઃ
હું એ જગ્યા સ્પર્શી બેઠો, પછી બીમાએ આશ્ચર્યથી હસતાં કહ્યું: 'રાજા, આ છે દરવાજો અને આ નથી.'
સ્ત્રિયશ્ચ તત્ર માં દૃષ્ટ્વા જહસુસ્તાદૃશં નૃપ। સર્વં હાસકરં તેષાં સદસ્યાનાં નરર્ષભ
રાજા, ત્યાં સ્ત્રીઓએ મને આવી હાલતમાં જોઈને હાસ્ય કર્યું. એ સભામાં બેઠેલા સૌને મારું બધું જ રમૂજી લાગ્યું.
ન શ્રુતાનિ ન દૃષ્ટાનિ યાનિ રત્નાન મે ક્વચિત્। તાનિ મે તત્ર દૃષ્ટાનિ તેન તપ્તોસ્મિ દુઃખિતઃ
જે રત્નો વિશે મેં ક્યારેય સાંભળ્યાં પણ નહોતાં કે જોયાં નહોતાં, એ બધાં મેં ત્યાં જોયાં. એથી હું ખૂબ જ દુઃખી અને વ્યથિત છું.
હુતાશનં પ્રવેક્ષ્યામિ પ્રવેક્ષ્યામિ મહોદધિમ્। સમ્ભાવિતસ્ય ચાકીર્તિર્મરણાદતિરિચ્યતે
હું અગ્નિમાં કૂદી જઈશ, કે મહાસાગરમાં ડૂબી જઈશ; કારણ કે માનવાં માટે અપમાન તો મૃત્યુ કરતાં પણ વધારે દુઃખદાયી છે.
ઇદં ચાદ્ભુતમત્રાસીત્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
અને ત્યાં એક અદ્ભુત ઘટના બની હતી—એ હું તને કહું છું, સાંભળ.
પૂર્ણે શતસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં સદા। સ્થાપિતસ્તત્ર સઞ્જ્ઞાર્થં શઙ્ખો ધ્માયતિ નિત્યસઃ
જ્યારે લાખ બ્રાહ્મણો સતત ભોજન કરતા, ત્યારે એ પ્રસંગ માટે ત્યાં શંખ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને એ સતત વાગતો રહેતો.
મુહુર્મુહુઃ પ્રણદતસ્તસ્ય શઙ્ખસ્ય ભારત। અનિશં શબ્દમશ્રૌષં તતો રોમાણિ મેઽહૃષન્
એ શંખ વારંવાર ગૂંજતો રહેતો, અને હું એ અવાજ સતત સાંભળતો. એથી મારા રોમકૂંપા ઊભા થઈ ગયા.
પાર્થિવૈર્બહુભિઃ કીર્ણમુપસ્થાનં દિદૃક્ષુભિઃ। અશોભત મહારાજ નક્ષત્રૈર્દ્યૈરિવામલા
ઘણા રાજાઓ, જે હાજરી આપવા આવ્યા હતા, એ સભા એવી શોભતી હતી કે જાણે નિર્મળ આકાશમાં તારાઓ ઝગમગે.
સર્વરત્નાન્યુપાદાય પાર્થિવા વૈ જનેશ્વર। જ્ઞે તસ્ય મહારાજ પાણ્ડુપુત્રસ્ય ધીમતઃ
પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ પાંડુપુત્રની મહાનતા ઓળખીને દરેક પ્રકારનાં રત્નો તેને ભેટ આપ્યાં.
વૈશ્યા ઇવ મહીપાલા દ્વિજાતિપરિવેષકાઃ। ન સા શ્રીર્દેવરાજસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ। ગુહ્યકાધિપતેર્વાપિ યા શ્રી રાજન્યુધિષ્ઠિરે
રાજાઓએ વૈશ્યની જેમ દ્વિજોની સેવા કરી. દેવરાજ, યમ, વરુણ કે ગુહ્યકાધિપતિની પણ એવી વૈભવશ્રી નહોતી, જેવી યુધિષ્ઠિર પાસે હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુપુત્રસ્ય શ્રિયં પરમિક્રામહમ્। શાન્તિં ન પરિગચ્છામિ દહ્યમાનેન ચેતસા
પાંડુપુત્રનું એ અપરંપાર વૈભવ જોઈને, મારું મન જલતું રહે છે અને મને શાંતિ મળતી નથી.
અપ્રાપ્ય પાણ્ડવૈશ્વર્યં શમો મમ ન વિદ્યતે। અરીન્બાણૈઃ શાયયિષ્યે શયિષ્યે વા હતઃ પરૈઃ
પાંડવોનું રાજ્ય મેળવ્યા વિના મને કદી શાંતિ નહીં મળે; હું તો શત્રુઓને તીરો વડે હરાવીશ, અથવા પોતે મારાઈ જઈશ.
એતાદૃશસ્ય મે કિં તુ જીવિતેન પરન્તપ। વર્ધન્તે પાણ્ડવા રાજન્વયં હિ સ્થિતવૃદ્ધયઃ
અરે પરાક્રમી, આવી સ્થિતિમાં જીવવાનો શું અર્થ? પાંડવો તો વધતા જાય છે અને આપણે તો એ જ હાલતમાં છીએ.
યામેતામતુલાં લક્ષ્મીં દૃષ્ટવાનસિ પાણ્ડવે। તસ્યાટઃ પ્રાપ્તાવુપાયં મે શૃણુ સત્યપરાક્રમ
પાંડવોનું એવું અતુલ્ય વૈભવ જોઈને, હે પરાક્રમી, એ મેળવવાનો ઉપાય હું તને કહું છું, સાંભળ.
અહમક્ષેષ્વભિજ્ઞોઽસ્મિ પૃથિવ્યામપિ ભારત। હૃદયજ્ઞઃ પણજ્ઞશ્ચ વિશેષજ્ઞશ્ચ દેવને
હું જુગાર રમવામાં નિપુણ છું, હે ભારત; મને માનવીના મન, પાણ અને જુગારની રીતો બધું જ ખબર છે.
દ્યૂતપ્રિયશ્ચ કૌન્તેયો ન ચ જાનાતિ દેવિતુમ્। આહૂતશ્ચૈષ્યતિ વ્યક્તં નિત્યમેવાહ્વયત્સ્વયમ્
કુંતીપુત્રને જુગાર બહુ ગમે છે, પણ એને રમવું આવડતું નથી; બોલાવશો તો એ ચોક્કસ આવશે, કારણ કે એ પોતે હંમેશા બીજાને બોલાવે છે.
નિયતં તં વિજેષ્યામિ કૃત્વા તુ કપટં વિભો। આનયામિ સમૃદ્ધિં તાં દિવ્યાં ચોપાહ્વયસ્વ તમ્
હું ચોક્કસપણે એને છેતરપિંડીથી હરાવીશ, હે મહાબળવાન, અને એ અદભુત ધન અહીં લાવીશ; એટલે એને રમવા બોલાવો.
એવમુક્તઃ શકુનિના રાજા દુર્યોધનસ્તતઃ। ધૃતરાષ્ટ્રમિદં વાક્યમપદાન્તરમબ્રવીત્
શકુને આવું કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્યોધને વિલંબ કર્યા વિના ધૃતરાષ્ટ્રને આ વાત કહી.
અયમુત્સહતે રાજઞ્શ્રિયમાહર્તુમક્ષવિત્। દ્યૂતેન પાણ્ડુપુત્રસ્ય તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ
હે રાજા, આ માણસ પાંડુપુત્રનું ધન જુગારથી હડપ કરવા ઉત્સુક છે; એટલે તમે એ માટે મંજૂરી આપો.
ક્ષત્તા મન્ત્રી મહાપ્રાજ્ઞઃ સ્થિતો યસ્યાસ્મિ શાસને। તેન સઙ્ગમ્ય વેત્સ્યામિ કાર્યસ્યાસ્ય વિનિશ્ચયમ્
કૃષ્ણા નામના વિદ્વાન મંત્રીના આદેશ હેઠળ હું છું; એ સાથે વાત કરીને હું શું કરવું તે નક્કી કરીશ.
સ હિ ધર્મં પુરસ્કૃત્ય દીર્ઘદર્શી પરં હિતમ્। ઉભયોટઃ પક્ષયોર્યુક્તં વક્ષ્યત્યર્થવિનિશ્ચયમ્
એ તો હંમેશા ધર્મને પ્રાથમિકતા આપે છે, દૂરની ચિંતાને જુએ છે અને બંને પક્ષનું સારા માટે વિચાર કરે છે; એ જ યોગ્ય નિર્ણય જણાવશે.
નિવર્તયિષ્યતિ ત્વાઽસૌ યદિ ક્ષત્તા સમેષ્યતિ। નિવૃત્તે ત્વયિ રાજેન્દ્ર મરિષ્યેઽહમસંશયમ્
જો કૃષ્ણા આવીને તમને રોકશે તો હું પણ પાછો ફરીશ, હે રાજેન્દ્ર; પણ તમે પાછા ફરો તો હું ચોક્કસ મરી જઈશ.
સ ત્વં મયિ મૃતે રાજન્વિદુરેણ સુખી ભવ। ભોક્ષ્યસે પૃથિવીં કૃત્સ્નાં કિં મયા ત્વં કરિષ્યસિ।। શમ્પાયન ઉવાચ
હું મરી જઉં તો, હે રાજા, તમે વિદુર સાથે સુખી રહો; આખી પૃથ્વીનો આનંદ માણો—મારા વગર તમે શું કરશો?
આર્તવાક્યં તુ તત્તસ્ય પ્રણયોક્તં નિશમ્ય સઃ। ધૃતરાષ્ટ્રોઽબ્રવીત્પ્રેષ્યન્દુર્યોધનમતે સ્થિતઃ
એના દુઃખ અને સ્નેહથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, ધૃતરાષ્ટ્રે દુર્યોધનના મન પ્રમાણે જવાબ આપ્યો.
સ્થૂણાસહસ્રૈર્બૃહતીં શતદ્વારાં સભાં મમ। મનોરમાં દર્શનીયામાશુ કુર્વન્તું શિલ્પિનઃ
મારા માટે કારીગરો ઝડપથી હજાર સ્તંભ અને સો બારવાળી, સુંદર અને મનોહર સભા બાંધે.