બ્રહ્મણા વાટધાનાશ્ચ ગોમન્તઃ શતસઙ્ઘશઃ। ત્રિખર્વં બલિમાદાય દ્વારિ તિષ્ઠન્તિ વારિતાઃ
જટાવાળા બ્રાહ્મણો અને ગાયોના શતાવધિ ઝુંડ ત્રણ કરોડ ભેટ લઈને દરવાજા પાસે ઊભા છે અને તેમને રોકવામાં આવ્યા છે.
કમણ્ડલૂનુપાદાય જાતરૂપમયાઞ્શુભાન્। ત્રૈખર્વાઃ પ્રતિવેદ્યાસ્મૈ લેભિરેઽથ પ્રવેશનમ્
સોનાના શુદ્ધ કમંડળો લઈને ત્રણ કરોડ લોકો જાણ કરીને અંદર પ્રવેશ્યા.
યથૈવ મધુ શક્રાય ધારયન્ત્યમરસ્ત્રિયટઃ। તદસ્મૈ કાંસ્યમાહાર્ષીદ્વારુણં કલશોદધિઃ
જેમ દેવીઓ ઇન્દ્ર માટે મધ ધરાવે છે, તેમ સમુદ્રે પણ સોનાના કલશમાં વરુણનું પાન તેમને અર્પણ કર્યું.
શઙ્ખપ્રવરમાદાય વાસુદેવોઽભિષિક્તવાન્। શક્યં રુક્મસહસ્રસ્ય બહુરત્નવિભૂષિતમ્
વાસુદેવએ શ્રેષ્ઠ શંખ લઈને, અનેક રત્નોથી શોભિત એવા હજાર સોનાના મોઢા વડે અભિષેક કર્યો.
દૃષ્ટ્વા ચ મમ તત્સર્વં જ્વરરૂપમિવાભવત્। ગૃહીત્વા તત્તુ ગચ્છન્તિ સમુદ્રૌ પૂર્વદક્ષિણૌ
આ બધું જોઈને મને તાવ જેવું લાગ્યું; અને જે લોકો એ ધન લઈ ગયા, તેઓ પૂર્વ અને દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ ચાલ્યા ગયા.
તથૈવ પશ્ચિમં યાન્તિ ગૃહીત્વા ભરતર્ષભ। ત્તરં તુ ન ગચ્છન્તિ વિના તાત પતત્રિણઃ। તત્ર ગત્વાઽર્જુનો દણ્ડમાજહારામિતં ધનમ્
એ જ રીતે, તેઓ પશ્ચિમ સમુદ્ર તરફ પણ જાય છે, પણ ઉત્તર તરફ માત્ર પક્ષીઓ જ જાય છે; ત્યાં અર્જુને જઈને દંડ વડે અપરંપાર ધન મેળવ્યું.
કૃતાં બૈન્દુસરૈ રત્નૈર્મયેન સ્ફાટિકચ્છદામ્। અપશ્યં નલિનીં પૂર્ણામુદકસ્યેવ ભારત
માયાએ ચાંદની જેવી કિરણોથી ઝગમગતી, રત્નોથી બનેલી અને સ્ફટિકથી ઢંકાયેલી એક સરોવર બનાવી હતી, જે હુંએ જોઈ, જે પાણીથી ભરપૂર હતી.
ઉત્કર્ષન્તં ચ વાસશ્ચ પ્રાહસન્માં વૃકોદરઃ। કિઙ્કરાશ્ચ સભાપાલા જહસુર્ભરતર્ષભ
જ્યારે હું વસ્ત્ર ઉપાડતો હતો ત્યારે વૃકોદરે મને હસતાં કહ્યું અને સભાના સેવકો તથા રક્ષકો પણ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હસ્યા.
પિત્રોરર્થે વિશેષેણ પ્રાવૃણ્વં તત્ર જીવિતમ્। તત્ર ત્મ યદિ શક્તઃ સ્યાં ઘાતયેયં વૃકોદરમ્
પિતાના માટે ખાસ કરીને ત્યાં જીવન સહન કર્યું; જો શક્તિ હોત તો હું ત્યાં વૃકોદરને મારી નાખતો.
સપત્નેનાપહાસો હિ સ માં દહતિ ભારત
મારા દુશ્મન દ્વારા થયેલી આ ઉપહાસ મને અંદરથી સળગાવે છે, હે ભરત.
તત્ર સ્ફાટિકતોયાં હિ સ્ફાટિકામ્બુજશોભિતામ્। સભાં પુષ્કરિણીં મત્વા પતિતોઽસ્મિ નરાધિપ
ત્યાં સ્ફટિક જેવું સ્વચ્છ પાણી, જેમાં સ્ફટિકના કમળો શોભતા હતા, તેને હું પુષ્કરણી સમજીને, હે રાજા, તેમાં પડી ગયો.
તત્ર મામહસદ્ભીમઃ સહ પાર્થેન સસ્વરમ્। દ્રૌપદી ચસહ સ્ત્રીભિઃ પાતયન્તી મનો મમ
ત્યાં ભીમ અને પાર્થે મને ઉંચે અવાજે હસ્યા અને દ્રૌપદી પણ સ્ત્રીઓ સાથે, મને લજ્જિત કરી, મારું મન દુઃખાવ્યું.
ક્લિન્નવસ્ત્રસ્ય ચ જલે કિઙ્કરા રાજચોદિતાઃ। દદુર્વાસાંસિ મેઽન્યાનિ તચ્ચ દુઃખતરં મમ
જ્યારે મારા કપડાં પાણીમાં ભીંજાઈ ગયા, ત્યારે રાજાના આદેશથી દાસીઓએ મને બીજા કપડાં આપ્યા. પણ એ મને વધુ દુઃખદાયક લાગ્યું.
અસ્તમ્ભા ઇવ તિષ્ઠન્તિ સ્તમ્ભા ઇવ સહસ્રશઃ। સોહં તત્રાહતો રાજન્સ્ફટિકાભ્યન્તરે વિભો
ત્યાં હજારો થાંભલા જેમ અડગ ઊભા હતા. એ સ્ફટિકના મહેલમાં, રાજા, હું અચાનક અથડાઈને ઘાયલ થયો.
અદ્વારેણ વિનિર્ગચ્છન્દ્વારસંસ્થાનરૂપિણા। અભિહત્ય શિલાં ભૂયો લલાટેનાસ્મિ વિક્ષતઃ
દરવાજા જેવું દેખાતું પણ દરવાજો ન હતો, એ રસ્તેથી બહાર નીકળવાનો પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે, મારા કપાળે પથ્થર વાગતાં ફરીથી ઈજા થઈ.
આમૃશન્નિવ તાં દૃષ્ટ્વા માર્ગાન્તરમુપાવિશમ્। ઇદં દ્વારમિદં રાજન્નદ્વારમિતિ માં પ્રતિ। અદ્ભુતં પ્રહસન્વાક્યં બભાષે સ વૃકોદરઃ
હું એ જગ્યા સ્પર્શી બેઠો, પછી બીમાએ આશ્ચર્યથી હસતાં કહ્યું: 'રાજા, આ છે દરવાજો અને આ નથી.'
સ્ત્રિયશ્ચ તત્ર માં દૃષ્ટ્વા જહસુસ્તાદૃશં નૃપ। સર્વં હાસકરં તેષાં સદસ્યાનાં નરર્ષભ
રાજા, ત્યાં સ્ત્રીઓએ મને આવી હાલતમાં જોઈને હાસ્ય કર્યું. એ સભામાં બેઠેલા સૌને મારું બધું જ રમૂજી લાગ્યું.
ન શ્રુતાનિ ન દૃષ્ટાનિ યાનિ રત્નાન મે ક્વચિત્। તાનિ મે તત્ર દૃષ્ટાનિ તેન તપ્તોસ્મિ દુઃખિતઃ
જે રત્નો વિશે મેં ક્યારેય સાંભળ્યાં પણ નહોતાં કે જોયાં નહોતાં, એ બધાં મેં ત્યાં જોયાં. એથી હું ખૂબ જ દુઃખી અને વ્યથિત છું.
હુતાશનં પ્રવેક્ષ્યામિ પ્રવેક્ષ્યામિ મહોદધિમ્। સમ્ભાવિતસ્ય ચાકીર્તિર્મરણાદતિરિચ્યતે
હું અગ્નિમાં કૂદી જઈશ, કે મહાસાગરમાં ડૂબી જઈશ; કારણ કે માનવાં માટે અપમાન તો મૃત્યુ કરતાં પણ વધારે દુઃખદાયી છે.
ઇદં ચાદ્ભુતમત્રાસીત્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
અને ત્યાં એક અદ્ભુત ઘટના બની હતી—એ હું તને કહું છું, સાંભળ.
પૂર્ણે શતસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં સદા। સ્થાપિતસ્તત્ર સઞ્જ્ઞાર્થં શઙ્ખો ધ્માયતિ નિત્યસઃ
જ્યારે લાખ બ્રાહ્મણો સતત ભોજન કરતા, ત્યારે એ પ્રસંગ માટે ત્યાં શંખ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને એ સતત વાગતો રહેતો.
મુહુર્મુહુઃ પ્રણદતસ્તસ્ય શઙ્ખસ્ય ભારત। અનિશં શબ્દમશ્રૌષં તતો રોમાણિ મેઽહૃષન્
એ શંખ વારંવાર ગૂંજતો રહેતો, અને હું એ અવાજ સતત સાંભળતો. એથી મારા રોમકૂંપા ઊભા થઈ ગયા.
પાર્થિવૈર્બહુભિઃ કીર્ણમુપસ્થાનં દિદૃક્ષુભિઃ। અશોભત મહારાજ નક્ષત્રૈર્દ્યૈરિવામલા
ઘણા રાજાઓ, જે હાજરી આપવા આવ્યા હતા, એ સભા એવી શોભતી હતી કે જાણે નિર્મળ આકાશમાં તારાઓ ઝગમગે.
સર્વરત્નાન્યુપાદાય પાર્થિવા વૈ જનેશ્વર। જ્ઞે તસ્ય મહારાજ પાણ્ડુપુત્રસ્ય ધીમતઃ
પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ પાંડુપુત્રની મહાનતા ઓળખીને દરેક પ્રકારનાં રત્નો તેને ભેટ આપ્યાં.
વૈશ્યા ઇવ મહીપાલા દ્વિજાતિપરિવેષકાઃ। ન સા શ્રીર્દેવરાજસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ। ગુહ્યકાધિપતેર્વાપિ યા શ્રી રાજન્યુધિષ્ઠિરે
રાજાઓએ વૈશ્યની જેમ દ્વિજોની સેવા કરી. દેવરાજ, યમ, વરુણ કે ગુહ્યકાધિપતિની પણ એવી વૈભવશ્રી નહોતી, જેવી યુધિષ્ઠિર પાસે હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુપુત્રસ્ય શ્રિયં પરમિક્રામહમ્। શાન્તિં ન પરિગચ્છામિ દહ્યમાનેન ચેતસા
પાંડુપુત્રનું એ અપરંપાર વૈભવ જોઈને, મારું મન જલતું રહે છે અને મને શાંતિ મળતી નથી.
અપ્રાપ્ય પાણ્ડવૈશ્વર્યં શમો મમ ન વિદ્યતે। અરીન્બાણૈઃ શાયયિષ્યે શયિષ્યે વા હતઃ પરૈઃ
પાંડવોનું રાજ્ય મેળવ્યા વિના મને કદી શાંતિ નહીં મળે; હું તો શત્રુઓને તીરો વડે હરાવીશ, અથવા પોતે મારાઈ જઈશ.
એતાદૃશસ્ય મે કિં તુ જીવિતેન પરન્તપ। વર્ધન્તે પાણ્ડવા રાજન્વયં હિ સ્થિતવૃદ્ધયઃ
અરે પરાક્રમી, આવી સ્થિતિમાં જીવવાનો શું અર્થ? પાંડવો તો વધતા જાય છે અને આપણે તો એ જ હાલતમાં છીએ.
યામેતામતુલાં લક્ષ્મીં દૃષ્ટવાનસિ પાણ્ડવે। તસ્યાટઃ પ્રાપ્તાવુપાયં મે શૃણુ સત્યપરાક્રમ
પાંડવોનું એવું અતુલ્ય વૈભવ જોઈને, હે પરાક્રમી, એ મેળવવાનો ઉપાય હું તને કહું છું, સાંભળ.
અહમક્ષેષ્વભિજ્ઞોઽસ્મિ પૃથિવ્યામપિ ભારત। હૃદયજ્ઞઃ પણજ્ઞશ્ચ વિશેષજ્ઞશ્ચ દેવને
હું જુગાર રમવામાં નિપુણ છું, હે ભારત; મને માનવીના મન, પાણ અને જુગારની રીતો બધું જ ખબર છે.