પ્રિયકૃન્મતમાજ્ઞાય પૂર્વં દુર્યોધનસ્ય તત્। પ્રજ્ઞાચક્ષુષમાસીનં શકુનિઃ સૌબલસ્તદા
દુર્યોધનના હિત માટે હંમેશા કાર્ય કરનાર, બુદ્ધિશાળી અને દુરદર્શી સૌબલપુત્ર શકુની એ સમયે તેની પાસે ગયો.
દુર્યોધનવચઃ શ્રુત્વા ધૃતરાષ્ટ્રં જનાધિપમ્। ઉપગમ્ય મહાપ્રાજ્ઞં શકુનિર્વાક્યમબ્રવીત્
દુર્યોધનના વચન સાંભળી, શકુની મનુષ્યોના રાજા, મહાપ્રજ્ઞ ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ગયો અને આ રીતે બોલ્યો.
દુર્યોધનો મહારાજ વિવર્ણો હરિણઃ કૃશઃ। દીનશ્ચિન્તાપરશ્ચૈવ તં વિદ્ધિ મનુજાધિપ
મહારાજ, દુર્યોધનનો રંગ ઉડી ગયો છે, એ હરણની જેમ દુર્બળ થયો છે, દુઃખી છે અને ચિંતામાં ગરકાવ છે; હે મનુષ્યોના રાજા, એ જાણો.
ન વૈ પરીક્ષસે સમ્યગસહ્યં શત્રુસંભવમ્। જ્યેષ્ઠપુત્રસ્ય હૃચ્છોકં કિમર્થં નાવબુધ્યસે
તમે દુશ્મન તરફથી આવતી અસહ્ય આપત્તિને યોગ્ય રીતે સમજતા નથી; તમારા જ્યેષ્ઠ પુત્રના હૃદયમાં જે દુઃખ છે, એ તમે કેમ સમજતા નથી?
એવમુક્તઃ શકુનિના ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। દુર્યોધનં સમાહૂયં ઇદં વચનમબ્રવીત્
શકુનીએ આવું કહ્યાના પછી, જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રે દુર્યોધનને બોલાવીને આ રીતે કહ્યું:
દુર્યોધન કૃતોમૂલં ભૃશમાર્તોઽસિ પુત્રક। શ્રોતવ્યશ્ચેન્મયા સોઽર્થો બ્રૂહિ મે કુરુનન્દન
દુર્યોધન, તું ખૂબ જ દુઃખી અને મૂળથી જ વ્યથિત છે; જો એનું કારણ મને સાંભળવું જ પડે, તો કહો, હે કુરુનંદન.
અયં ત્વાં શકુનિઃ પ્રાહ વિવર્ણં હરિમં કૃશમ્। ચિન્તયંશ્ચ ન પશ્યામિ શોકસ્ય તવ સમ્ભવમ્
શકુનીએ તને ફિક્કું, પીળાશ પડેલું અને દુર્બળ કહેલું છે; પણ હું વિચારું છું તો તારા દુઃખનું કોઈ કારણ દેખાતું નથી.
ઐશ્વર્યં હિ મહત્પુત્ર ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્। ભ્રાતરઃ સુહૃદશ્ચૈવ નાચરન્તિ તવાપ્રિયમ્
પુત્ર, તારી પાસે બધું મોટું વૈભવ છે; તારા ભાઈઓ અને મિત્રો ક્યારેય તને અપ્રિય કંઈ કરતા નથી.
આચ્છાદયસિ પ્રાવારાનશ્નાસિ પિશિતૌદનમ્। આજાનેયા વહન્ત્યશ્વાઃ કેનાસિ હરિણઃ કૃશઃ
તુ સુંદર વસ્ત્રો પહેરે છે, ભાત અને માંસ ખાય છે, ઉત્તમ ઘોડા તને વહન કરે છે—તો પણ તું કેમ પીળાશ પડેલો અને દુર્બળ દેખાય છે?
શયનાનિ મહાર્હાણિ યોષિતશ્ચ મનોરમાઃ। ગુણવન્તિ ચ વેશ્માનિ વિહારાશ્ચ યથાસુખમ્
તને કિંમતી પથારી, મનોહર સ્ત્રીઓ, ગુણવત્તાવાળી ભવ્ય મકાનો અને મનગમતા વિહાર મળે છે.
દેવનામિવ તે સર્વં વાચિ બદ્ધં ન સંશયઃ। સ દીન ઇવ દુર્ધર્ષ કસ્માચ્છોચસિ પુત્રક
તારા માટે બધું દેવતાઓ જેવું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. તું શક્તિશાળી હોવા છતાં દુઃખી દેખાય છે—પુત્ર, તને શું દુઃખ છે?
માત્રા પિત્રા ચ પુત્રસ્ય યદ્વૈ કાર્યં પરં સ્મૃતમ્। પ્રાપ્તસ્ત્વમસિ તત્તાત નિખિલાં નઃ કુલશ્રિયમ્
માતા-પિતાએ પુત્ર માટે જે શ્રેષ્ઠ કરવું જોઈએ, એ બધું તારે પ્રાપ્ત કર્યું છે, અને તું અમારા કુટુંબની આખી પ્રતિષ્ઠા પણ મેળવે છે.
ઉપસ્થિતઃ સર્વકામૈસ્ત્રિદિવે વાસવો યથા। વિવિધૈરન્નપાનૈશ્ચ પ્રવરૈઃ કિં નુ શોચસિ
તને બધાં ઇચ્છિત સુખો મળે છે, જેમ ઇન્દ્રને સ્વર્ગમાં મળે છે; વિવિધ શ્રેષ્ઠ ભોજન અને પાન મળે છે—તો પણ તું શા માટે દુઃખી છે?
નિરુક્તં નિગમં છન્દઃ ષડઙ્ગાન્યસ્ત્રશાસ્ત્રવાન્। અધીતી કૃતવિદ્યસ્ત્વં દશવ્યાકરણૈઃ કૃપાત્
તુ નિરૂક્તિ, શાસ્ત્ર, છંદ, છ અંગો અને શસ્ત્રવિદ્યાનું અભ્યાસ કર્યું છે; તું શિક્ષિત છે, તમામ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી છે અને કૃપાથી દસ વ્યાકરણમાં નિપુણ થયો છે.
હલાયુધાત્કૃપાદ્દ્રોણાદસ્ત્રવિદ્યામધીતવાન્। ભ્રાતાજ્યેષ્ઠઃ સ્થિતો રાજ્યે કિમુ શોચસિ પુત્રક
તુ હલાયુધ, કૃપા અને દ્રોણ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યા શીખ્યો છે; તારો મોટો ભાઈ રાજગાદી પર છે—પછી પણ પુત્ર, તને શું દુઃખ છે?
પૃથગ્જનૈરલભ્યં યદશનાચ્છાદનં બહુ। પ્રભુઃ સન્ભુઞ્જસે પુત્ર સંસ્તુતઃ સૂતમાગધૈઃ
તને જે ઘણું ખાવાનું અને પહેરવાનું મળે છે, એ સામાન્ય માણસોને મળતું નથી; તું સ્વામી છે અને સૂત-માગધો તારી પ્રશંસા કરે છે.
તસ્ય તે વિદિતપ્રજ્ઞ શોકમૂલમિદં કથમ્। લોકેસ્મિઞ્જ્યેષ્ઠભાગન્યસ્તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ
તારી બુદ્ધિ સૌને જાણીતી છે—તો પછી, આ દુનિયામાં તને શ્રેષ્ઠ સ્થાન મળ્યું છે છતાં, દુઃખનું મૂળ શું છે? હું પૂછું છું, મને કહિ દે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા મન્દઃ ક્રોધવશાનુગઃ। પિતરં પ્રત્યુવાચેદં સ્વમતિં સમ્પ્રકાશયન્
પિતાના આ વચન સાંભળી, ક્રોધથી ભરેલો અને ધીરો, તેણે પોતાના મનની વાત ખુલ્લી કરીને પિતાને જવાબ આપ્યો.
અશ્નામ્યાચ્છાદયે ચાહં યથા કુપુરુષસ્તથા। અમર્ષં ધારયે ચોગ્રં નિનીષુઃ કાલપર્યયમ્
હું ખાઉં છું અને પહેરું છું પણ ખરાબ માણસ જેવું; મારા મનમાં ભારે ઈર્ષ્યા છે અને હું સમયનો અંત આવેઇ તેવી ઈચ્છા રાખું છું.
અમર્ષણઃ સ્વાઃ પ્રકૃતીરભિભૂય પરં સ્થિતઃ। ક્લેશાન્મુમુક્ષુઃ પરજાન્સ વૈ પુરુષ ઉચ્યતે
જે પોતાના સ્વભાવને જીતી, ઈર્ષ્યા વિના, દુઃખમાંથી છુટકારો ઈચ્છે છે અને બીજાને ઓળખે છે—એજ સાચો પુરુષ કહેવાય છે.
સન્તોષો વૈ શ્રિયં હન્તિ હ્યભિમાનં ચ ભારત। અનુક્રોશભયે ચોભે યૈર્વૃતો નાશ્નુતે મહત્
સંતોષથી વૈભવ અને અભિમાન બન્ને નાશ પામે છે, ભાઈ; દયા અને ભય ધરાવનારને મહાનતા કદી પ્રાપ્ત થતી નથી.
ન માં પ્રીણાતિ મદ્ભુક્તં શ્રિયં દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠેરે। અતિજ્વલન્તીં કૌન્તેયે વિવર્ણકરણીં મમ
મારે જે ખાવાનું મળે છે તેનાથી કે યુધિષ્ઠિર પાસે જે ધન છે તે જોઈને મને આનંદ થતો નથી; કૌંતેયની અગ્નિ જેવી ઈર્ષ્યા મને ફિક્કું કરી નાખે છે.
નૃદ્વ્યતોત્માનં હીયમાનં નિશામ્ય ચ। અદૃશ્યામપિ કૌન્તેય શ્રિયં પશ્યન્નિવોદ્યતામ્
જ્યારે આપણા જાતિના લોકો ઘટતા જાય છે અને કૌંતેયની અજાણી પણ વધતી પ્રતિષ્ઠા હું જાણું છું, ત્યારે મને દુઃખ થાય છે.
તસ્માદહં વિવર્ણશ્ચ દીનશ્ચ હરિમઃ કૃશઃ। અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ સ્નાતકા ગૃહમેધિનઃ
આથી હું ફિક્કો, દુઃખી, પીળાશ પડેલો અને દુર્બળ થયો છું; ચોર્યાસી હજાર ગૃહસ્થ અને સંન્યાસી...
ત્રિંશદ્દાસીક એકૈકો યાન્બિભર્તિ યુધિષ્ઠિરઃ। દશાન્યાનિ સહસ્રાણિ યતીનામૂર્ધ્વરેતસામ્। ભુઞ્જતે રુક્મપાત્રીભિર્યુધિષ્ઠિરનિવેશને
યુધિષ્ઠિર પાસે ત્રીસ દાસીઓ છે, અને દરેક દાસી દસ હજાર ઉર્દ્વરેતસિ સાધુઓનું પાલન કરે છે, જેમને યુધિષ્ઠિરના મહેલમાં સોનાના વાસણમાં ભોજન અપાય છે.
કદલીમૃગમોકાનિ કૃષ્ણશ્યામારુણાનિ ચ। કામ્ભોજઃ પ્રાહિણોત્તસ્મૈ પરાર્ધ્યાનપિ કમ્બલાન્। ગજયોષિદ્ગવાશ્વસ્ય શતશોઽથ સહસ્રશઃ
કાંબોજના રાજાએ કદળી, મૃગ અને મોકા તંતુના, કાળા, શ્યામ અને લાલ રંગના, સર્વોત્તમ કમ્બળો હજારોની સંખ્યામાં મોકલ્યા, સાથે જ સ્ત્રી હાથીઓ, ગાયો અને ઘોડાઓ પણ શતાવધિ અને સહસ્રાવધિ સંખ્યામાં મોકલ્યા.
શતં ચોષ્ટ્રવામીનાં શતાનિ વિચરન્ત્યુત। રાજન્યા બલિમાદાય સમેતા હિ નૃપક્ષયે
ઉંટોના શતાવધિ ઝુંડ અને અનેક શતાવધિ અન્ય ઝુંડ પણ ત્યાં ફરતા હતા; રાજાઓ ભેટ લઈને એકઠા થયા હતા અને રાજસૂય યજ્ઞમાં હાજર હતા.
પૃથગ્વિધાનિ રત્નાન પાર્થિવાઃ પૃથિવીપતે। આહરન્ક્રતુમુખ્યેઽસ્મિન્કુન્તીપુત્રાય ભૂરિશઃ
પૃથ્વીનાથ, વિવિધ પ્રકારના રત્નો રાજાઓએ કુંતીપુત્ર માટે આ યજ્ઞમાં ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં લાવ્યા.
ન ક્વચિદ્ધિ મયા તાદૃગ્દૃષ્ટપૂર્વો ન ચ શ્રુતઃ। યાદૃગ્ધનાગમો યજ્ઞે પાણ્ડુપુત્રસ્ય ધીમતઃ
પાંડુના વિદ્વાન પુત્રના યજ્ઞમાં જેવું ધન એકઠું થયું, એવું મેં ક્યારેય જોયું નથી કે સાંભળ્યું નથી.
અસત્યં ચેદિદં સર્વં સઞ્જયં પ્રષ્ટુમર્હસિ'। અપર્યન્તં ધનૌઘં તં દૃષ્ટ્વા શત્રોરહં નૃપ। શર્મ નૈવાભિગચ્છામિ ચિન્તયાનો વિશામ્પતે
જો આ બધું ખોટું હોય તો સંજયને પૂછવું જોઈએ; દુશ્મનના એ અનંત ધનના પ્રવાહને જોઈને, રાજા, મારું મન ખૂબ વ્યાકુળ છે અને મને શાંતિ મળતી નથી.