તથાહિ રત્નન્યાદાય વિવિધાનિ નૃપા નૃપમ્। ઉપાતિષ્ઠન્ત કૌન્યેયં વૈશ્યા ઇવ કરપ્રદાઃ
રાજાઓ વિવિધ રત્નો લઈને કુંતીપુત્ર પાસે પહોંચ્યા, જાણે વેપારીઓ રાજાને કર અર્પણ કરે તેમ.
શ્રિયં તથાગતં દૃષ્ટ્વા જ્વલન્તીમિવ પાણ્ડવે। અમર્ષવશમાપન્નો દહ્યામિ ન તથોચિતઃ
પાંડવ પાસે આવી એવી તેજસ્વી વૈભવ જોઈને, હું ઈર્ષ્યા વડે સળગી રહ્યો છું—જોકે એ યોગ્ય નથી.
વહ્નિમેવ પ્રવેક્ષ્યામિ ભક્ષયિષ્યામિ વા વિષમ્। અપો વાપિ પ્રવેક્ષ્યામિન હિ શક્ષ્યામિ જીવિતુમ્
હું અગ્નિમાં પ્રવેશી જઈશ, કે ઝેર પી જઈશ, કે પાણીમાં ડૂબી જઈશ—કારણ કે હવે જીવવું સહન થતું નથી.
કો હિ નામ પુમાંલ્લોકે મર્ષયિષ્યતિ સત્વવાન્। સપત્નાનૃદ્ધ્યતો દૃષ્ટ્વા હીનમાત્માનમેવ ચ
આ જગતમાં કયો પુરુષાર્થવાન માણસ એ સહન કરી શકે કે તેના શત્રુઓ સમૃદ્ધ થાય અને પોતે પછાતો જાય?
સોઽહં ન સ્ત્રી ન ચાપ્યસ્ત્રી ન પુમાન્નાપુમાનપિ। યોઽહં તાં મર્ષયામ્યદ્ય તાદૃશીં શ્રિયમાગતામ્
હું તો ન સ્ત્રી છું, ન પુરુષ છું, ન તો કંઈ બીજું; કારણ કે આજે હું એવાં વૈભવને સહન કરી રહ્યો છું જે તેમને મળ્યું છે.
ઈશ્વરત્વં પૃથિવ્યાશ્ચ વસુમત્તાં ચ તાદૃશીમ્। યજ્ઞં ચ તાદૃશં દૃષ્ટ્વા માદૃશઃ કો ન સંઞ્જ્વરેત્
તેમની ધરતી પરની રાજાશાહી, એવી સંપત્તિ અને એવો યજ્ઞ જોઈને—મારા જેવા કોણ છે જે અંદરથી સળગી ન ઊઠે?
અશક્તશ્ચૈક એવાહં તામાહર્તું નૃપશ્રિયમ્। સહાયાંશ્ચ ન પશ્યામિ તેન મૃત્યું વિચિન્તયે
હું એકલો એ રાજાશાહી છીનવી શકતો નથી, અને મને કોઈ સહાય પણ દેખાતો નથી; એટલે હું મૃત્યુ વિશે વિચારું છું.
દૈવમેવ પરં મન્યે પૌરુષં ચ નિરર્થકમ્। દૃષ્ટ્વા કુન્તીસુતે શુદ્ધાં શ્રિયં તામહતાં તથા
હવે તો હું ભાગ્યને સર્વોપરી માનું છું અને પુરુષાર્થને નિર્ફળ—કુંતીપુત્રની નિર્મળ અને અપરાજિત સંપત્તિ જોઈને.
કૃતો યત્નો મયા પૂર્વં વિનાશે તસ્ય સૌબલ। તચ્ચ સર્વમતિક્રમ્ય સંવૃદ્ધોઽપ્સ્વિવ પઙ્ગજમ્
હું પહેલા તેના વિનાશ માટે સર્વ પ્રયાસ કર્યો, હે સુબલપુત્ર, પણ એ બધું વ્યર્થ ગયું અને એ તો પાણીમાં કમળ જેમ વધતો રહ્યો.
ન દૈવં પરં મન્યે પૌરુષં ચ નિરર્થકમ્। ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ હીયન્તે પાર્થા વર્ધન્તિ નિત્યશઃ। કૃષ્ણસ્તુ સુમનાસ્તેષાં વિવર્ધયતિ સમ્પદઃ
હવે હું ભાગ્યને સર્વોપરી માનતો નથી, કે પુરુષાર્થને નિર્ફળ; ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો ઘટી રહ્યા છે, પાર્થે સતત વધે છે અને કૃષ્ણ આનંદથી તેમની સંપત્તિ વધારતા જાય છે.
સોઽહં શ્રિયં ચ તાં દૃષ્ટ્વા સભાં તાં ચ તથાવિધામ્। રક્ષિભિશ્ચાવહાસં તં પરિતપ્યે યથાઽગ્નિના
હું એ વૈભવ અને એવી અદભુત સભા જોઈને, અને રક્ષકોની હાસ્યમય અવગણના સાંભળી, અગ્નિ જેવી પીડા અનુભવું છું.
અમર્ષં ચ સમાવિષ્ટં ધૃતરાષ્ટ્રે નિવેદય
ધૃતરાષ્ટ્રને કહી દેજો કે હું અત્યંત ગુસ્સામાં છું.
દુર્યોધન ન તેઽમર્ષઃ કાર્યઃ પ્રતિ યુધિષ્ઠિરમ્। ભાગધેયાનિ હિ સ્વાનિ પાણ્ડવા ભુઞ્જતે સદા
દુર્યોધન, તારે યુધિષ્ઠિર સામે ઈર્ષા રાખવાની જરૂર નથી; પાંડવો હંમેશા પોતાનો હકનો ભાગ ભોગવે છે.
વિધાનં વિવિધાકારં પરં તેષાં વિધાનતઃ। અનેકૈરભ્યુપાયૈશ્ચ ત્વયા ન શકિતાઃ પુરા
તેમની વ્યવસ્થાઓ અનેક પ્રકારની છે, અને તું અનેક રીતે પ્રયત્ન કર્યો છતાં પણ તેમને ક્યારેય હરાવી શક્યો નથી.
આરબ્ધા હિ મહારાજ પુનઃ પુનરરિન્દમ। વિમુક્તાશ્ચ નરવ્યાઘ્રા ભગધેયપુરસ્કૃતાઃ। `ઉત્સાહવન્તઃ પુરુષા નાવસીદન્તિ કર્મસુ
રાજા, પાંડવો વારંવાર નવા કાર્યો શરૂ કરે છે અને પોતાના ભાગ્યના બળે મુક્ત થઈ જાય છે; ઉત્સાહી માણસો ક્યારેય કામમાં થાકતા નથી.
તૈર્લબ્ધા દ્રૌપદી ભાર્યા દ્રુપદશ્ચ સુતૈઃ સહ। સહાયાઃ પૃથિવીપાલા વાસુદેવશ્ચ વીર્યવાન્
પાંડવોએ દ્રૌપદીને પત્ની તરીકે જીતેલી, દ્રુપદ અને તેના પુત્રો તેમના સાથીદારો બન્યા, ધરતીના રાજાઓ અને વીર વાસુદેવ પણ તેમના પક્ષમાં છે.
લબ્ધશ્ચાનભિભૂતાર્થૈઃ પિત્ર્યોંશઃ પૃથિવીપતે। વિવૃદ્ધસ્તેજસા તેષાં તત્ર કા પરિદેવના
પૃથ્વીનાથ, પાંડવોને પોતાના પિતૃભૂમિનો ભાગ અને અપરાજિત સંપત્તિ મળી છે; તેમનું તેજ વધ્યું છે—તો પછી દુ:ખ કેવું?
ધનઞ્જયેન ગાણ્ડીવમક્ષય્યૌ ચ મહેષુધી। લબ્ધાન્યસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ તોષયિત્વા હુતાશનમ્
ધનંજયે ગાંડીવ ધનુષ્ય અને અનંત બાણોથી, અગ્નિદેવને પ્રસન્ન કરી, દિવ્ય અસ્ત્રો મેળવ્યા છે.
તેન કાર્મુકમુખ્યેન બાહુવીર્યેણ ચાત્મનઃ। કૃતા વશે મહીપાલાસ્તત્ર કા પરિદેવના
એ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય અને પોતાની બાહુબળથી, તેણે રાજાઓને વશમાં કર્યા; તો પછી દુ:ખ કેવું?
અગ્નિદાહાન્મયં ચાપિ મોક્ષયિત્વા સ દાનવમ્। સભાં તાં કારયામાસ સવ્યસાચી પરન્તપઃ
સવ્યસાચીએ દુશ્મનોના વિનાશક, માયાને અગ્નિમાંથી મુક્ત કરી, એ અદભુત સભા બનાવડાવી.
તેન ચૈવ મયેનોક્તાઃ કિઙ્કરા નામ રાક્ષસાઃ। હન્તિ તાં સભાં ભીમાસ્તત્ર કા પરિદેવના
માયા દ્વારા નિયુક્ત થયેલા રાક્ષસો, જે સેવક કહેવાય છે, એ સભાની રક્ષા કરે છે—તો પછી દુ:ખ કેવું?
યચ્ચાસહાયતાં રાજન્નુક્તવાનસિ ભારત। તન્મિથ્યા ભ્રાતરો હીમે તવ સર્વે વશાનુગાઃ
રાજા, તું જે કહ્યુ કે તેમના પાસે સહાય નથી, એ ખોટું છે; તારા બધા ભાઈઓ તો તારા વશમાં છે.
દ્રોણસ્તવ મહેષ્વાસઃ સહ પુત્રેણ વીર્યવાન્। મૂતપુત્રશ્ચ રાધેયો દૃઢધન્વા મહારથઃ
મહાન ધનુર્ધર દ્રોણ અને તેનો વીર પુત્ર, અને રાધેય—મજબૂત ધનુષ્યધારી અને મહારથી—પણ તારા પક્ષે છે.
સ એકઃ સમરે સર્વાન્પાણ્ડવાન્સહસોમકાન્। વિજેષ્યતિ મહાબાહો કિં સહાયૈઃ કરિષ્યસિ
મહાબાહુ, એ એકલો જ યુદ્ધમાં બધા પાંડવો અને સોમકોને હરાવી દેશે; પછી તારે સહાયીઓથી શું લાભ?
ભીષ્મશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્રો ગૌતમશ્ચ મહારથઃ। જયદ્રથશ્ચ બલાવાન્સોમદત્તસ્તથૈવ ચ
ભીષ્મ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ગૌતમ મહારથી, શક્તિશાળી જયદ્રથ અને તેમ જ સોમદત્ત—all તારા પક્ષે છે.
અહં ચ સહ સોદર્યૈઃ સૌમદત્તિશ્ચ પાર્થિવઃ। એતૈસ્ત્વં સહિતઃ સર્વૈર્જય કૃત્સ્નં વસુન્દરામ્
હું મારા ભાઈઓ સાથે અને રાજા સૌમદત્ત પણ, આ બધાને લઈને તું આખી ધરતી જીતે.
ત્વયા ચ સહિતો રાજન્નેતૈશ્ચાન્યૈર્મહારથૈઃ। એતાનહં વિજેષ્યામિ યદિ ત્વમનુમન્યસે
રાજા, તારા અને આ મહારથીઓ સાથે, જો તું મંજૂરી આપે તો હું એ બધાને હરાવીશ.
એતેષુ વિજિતેષ્વદ્ય ભવિષ્યતિ મહી મમ। સર્વે ચ પૃથિવીપાલાઃ સભા સા ચ મહાધના
આ બધાને આજે હરાવીશ, તો આખી ધરતી, બધા રાજાઓ અને એ ધનસંપન્ન સભા મારી થશે.
ધનઞ્જયો વાસુદેવો ભીમસેનો યુધિષ્ઠિરઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ દ્રુપદશ્ચ સહાત્મજૈઃ
ધનંજય, વાસુદેવ, ભીમસેન, યુધિષ્ઠિર, નકુલ, સહદેવ અને દ્રુપદ પોતાના પુત્રો સાથે—
નૈતે યુધિ પરાજેતું શક્યા દેવગણૈરપિ। મહારથા મહેષ્વાસાઃ કૃતાસ્ત્રા યુદ્ધદુર્મદાઃ
આ મહાન રથીઓ, શક્તિશાળી ધનુર્ધારીઓ, શસ્ત્રોમાં પારંગત અને યુદ્ધમાં ભયાનક એવા યોદ્ધાઓને તો દેવતાઓ પણ યુદ્ધમાં હરાવી શકતા નથી.