તતોઽબ્રવીન્મહાતેજાઃ સર્વાન્ભ્રાતૄન્યુધિષ્ઠિરઃ। શ્રુતં વૈ પુરુષવ્યાઘ્રા યન્માં દ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્
પછી મહાત્મા યુધિષ્ઠિરે પોતાના બધા ભાઈઓને કહ્યું: 'તમે સૌએ જે દ્વૈપાયન વ્યાસજીએ મને કહ્યું છે, એ સાંભળ્યું છે.'
તદા તદ્વચનં શ્રુત્વા મરણે નિશ્ચિતા મતિઃ। સર્વક્ષત્રસ્ય નિધને યદ્યહં હેતુરીપ્સિતઃ
આ વચન સાંભળ્યા પછી હવે મારું મન મૃત્યુ તરફ વળ્યું છે; જો હું બધા ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે કારણ બનવાનો છું તો એ જ મારો ઇચ્છિત માર્ગ છે.
કાલેન નિર્મિતસ્તાત કો મમાર્થોઽસ્તિ જીવતઃ। એવં બ્રુવન્તં રાજાનં ફાલ્ગુનઃ પ્રત્યભાષત
પિતા, સમય પ્રમાણે બધું બને છે, તો હવે જીવવામાં મારો શું અર્થ રહ્યો? રાજા આમ બોલતા હતા ત્યારે ફાલ્ગુને તેમને જવાબ આપ્યો.
મા રાજન્કશ્મલં ઘોરં પ્રવિશો બુદ્ધિનાશનમ્। સમ્પ્રધાર્ય મહારાજ યત્ક્ષમં તત્સમાચર
રાજા, તું ભયંકર નિરાશામાં ન પડજે, જે બુદ્ધિને નષ્ટ કરે છે. મહારાજા, યોગ્ય રીતે વિચાર કરીને જે યોગ્ય લાગે એ કર.
તતોઽબ્રવીત્સત્યધૃતિર્ભ્રાતૄન્સર્વાન્યુધિષ્ઠિરઃ। દ્વૈપાયનસ્ય વચનં તત્રૈવ સમચિન્તયત્
પછી સત્યધૃતિએ પોતાના બધા ભાઈઓને કહ્યું, અને ત્યાં યુધિષ્ઠિરે દ્વૈપાયનના વચનો પર મનન કર્યું.
અદ્યપ્રભૃતિ ભદ્રં વઃ પ્રતિજ્ઞાં મે નિબોધત। ત્રયોદશ સમાસ્તાત કો મમાર્થો ઽસ્તિ જીવતઃ
આજે થી તમને શુભકામનાઓ રહે; મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો: પિતાજી, હવે તેર વર્ષ સુધી જીવવામાં મારો શું અર્થ રહ્યો?
ન પ્રવક્ષ્યામિ પરુષં ભ્રાતૄનન્યાંશ્ચ પાર્થિવાન્। સ્થિતો નિદેશે જ્ઞાતીનાં યોક્ષ્યે તત્સુમુદાહરન્
હું મારા ભાઈઓ કે બીજાં રાજાઓ સાથે કઠોર વચન નહીં બોલું; પોતાના કુટુંબના આદેશમાં રહીને જે યોગ્ય હોય એ જ કરીશ.
એવં મે વર્તમાનસ્ય સ્વસુતેઽષ્વિતરેષુ ચ। ભેદો ન ભવિતા લોકે ભેદમૂલો હિ વિગ્રહઃ
હું મારા પુત્ર અને બીજાઓ સાથે પણ આવું વર્તીશ, તો દુનિયામાં કોઈ ફૂટ નહીં થાય, કારણ કે વિગ્રહ તો ફૂટથી જ થાય છે.
વિગ્રહં દૂરતો રક્ષન્પ્રિયાણ્યેવ સમાચરન્। વાચ્યતાં ન ગમિષ્યામિ લોકેષુ મનુજર્ષભાઃ
વિગ્રહથી દૂર રહીને અને માત્ર પ્રિય કાર્ય જ કરીને, હું લોકોમાં ક્યારેય નિંદાનો વિષય નહીં બનું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો.
ભ્રાતૃર્જ્યેષ્ઠસ્ય વચનં પાણ્ડવાઃ સંનિશમ્ય તત। તમેવ સમવર્તન્ત ધર્મરાજહિતે રતાઃ
પછી પાંડવો તેમના મોટાભાઈના વચનો સાંભળી, ધર્મરાજના કલ્યાણમાં તત્પર રહીને તેમ જ વર્ત્યા.
સંસત્સુ સમયં કૃત્વા ધર્મરાડ્ભ્રાતૃભિઃ સહ। પિતૄંસ્તર્પ્ય યથાન્યાયં દેવતાશ્ચ વિશામ્પતે
પછી ધર્મરાજે પોતાના ભાઈઓ સાથે સંકલ્પ કરીને, નિયમ પ્રમાણે પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્તિ આપી, હે રાજાઓના રાજા.
કૃતમઙ્ગલકલ્યામો ભ્રાતૃભિઃ પિરવારિતઃ। ગતેષુ ક્ષત્રિયેન્દ્રેષુ સર્વેષુ ભરતર્ષભ
મંગલકાર્ય કરીને અને ભાઈઓના આશીર્વાદથી, જ્યારે બધા ક્ષત્રિય રાજાઓ ચાલ્યા ગયા, હે ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ,
યુધિષ્ઠિરઃ સહામાત્યઃ પ્રવિવેશ પુરોત્તમમ્। દુર્યોધનો મહારાજ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। સભાયાં સમણીયાયાં તત્રૈવાસ્તે નરાધિપ
યુધિષ્ઠિરે પોતાના અમાત્યો સાથે શ્રેષ્ઠ નગરમાં પ્રવેશ કર્યો; મહારાજ દુર્યોધન અને સુબલપુત્ર શકુની તેજસ્વી સભામાં જ રહ્યા, હે રાજાઓના રાજા.
વસન્દુર્યોધનસ્તસ્યાં સભાયાં પુરુષર્ષભ। શનૈર્દદર્શ તાં સર્વાં સભાં શકુનિના સહ
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, દુર્યોધન એ સભામાં રહીને, શકુની સાથે ધીરે ધીરે આખી સભાને નિહાળી રહ્યો હતો.
તસ્યાં દિવ્યાનભિપ્રાયાન્દદર્શ કુરુનન્દનઃ। ન દૃષ્ટપૂર્વા યે તેન નગરે નાગસાહ્વયે
ત્યાં, કુરુઓના આનંદરૂપ, તેણે નાગસાહ્વય નામના શહેરમાં પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા અનેક અદ્ભુત ચમત્કારો જોયા.
સ કદાચિત્સભામધ્યે ધાર્તરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ। સ્ફાટિકં સ્થલમાસાદ્ય જલમિત્યભિશઙ્કયા
એક વખત સભાની વચ્ચે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજા દુર્યોધન સ્પટિક જેવી જમીન પાસે ગયો, તેને પાણી સમજીને.
સ્વવસ્ત્રોત્કર્ષણં રાજા કૃતવાન્બુદ્ધિમોહિતઃ। દુર્મના વિમુખશ્ચૈવ પરિચક્રામ તાં સભામ્
મન ગૂંચવાઈ ગયેલું હોવાથી રાજાએ પોતાના કપડાં ઉપાડી લીધાં અને ઉદાસ અને મોઢું ફેરવીને એ સભામાં ફરવા લાગ્યો.
તતઃ સ્થલે નિપતિતો દુર્મના વ્રીડિતો નૃપઃ। નિઃ શ્વસન્વિમુખશ્ચાપિ પરિચક્રામ તાં સભામ્
પછી જ્યારે તે જમીન પર પડી ગયો, ત્યારે રાજા દુ:ખી અને શરમાઈ ગયો, ઊંડી શ્વાસ લઈને, મોઢું ફેરવીને એ સભામાં ફરી રહ્યો.
તતઃ સ્ફાટિકતોયાં વૈ સ્ફાટિકામ્બુજશોભિતામ્। વાપીં મત્વા સ્થલમિવ સવાસાઃ પ્રાપતઞ્જલે
પછી ફરી, સ્પટિક જેવી સ્પષ્ટ અને સ્પટિક કમળોથી શોભિત તળાવને જમીન સમજીને, કપડાં પહેરીને જ, હાથ જોડીને તેમાં પડી ગયો.
જલે નિપતિતં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનો મહાબલઃ। જહાસ જહસુશ્ચૈવ કિઙ્કરાશ્ચ સુયોધનમ્
દુર્યોધનને પાણીમાં પડેલો જોઈને, મહાબલી ભીમસેન અને સેવકો જોરથી હસ્યા.
વાસાંસિ ચ શુભાન્યસ્મૈ પ્રદદૂ રાજશાસનાત્। તથાગતં તુ તં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનો મહાબલઃ
રાજાના આદેશથી તેને સુંદર કપડાં આપવામાં આવ્યા; પણ તેને એવી હાલતમાં જોઈને મહાબલી ભીમસેન ફરી હસ્યો.
અર્જુનશ્ચ યમૌ ચોભૌ સર્વે તે પ્રાહસંસ્તદા। નામર્ષયત્તતસ્તેષામવહાસમમર્ષણઃ
અર્જુન, માદ્રીના બંને પુત્રો અને બધા બીજાઓ પણ ત્યારે હસ્યા; પણ દુર્યોધન, તેમની મજાક સહન ન કરી શક્યો અને ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
આકારં રક્ષમાણસ્તુ ન સ તાન્સમુદૈક્ષત। પુનર્વસનમુત્ક્ષિપ્ય પ્રતિરિષ્યન્નિવ સ્થલમ્
પોતાની સ્થિતિ જાળવીને, તેણે તેમને જોઈયું નહીં; ફરી કપડાં ઉપાડી, જાણે જમીન પાર કરવી હોય એમ, ત્યાં ઊભો રહ્યો.
આરુરોહ તતઃ સર્વે જહસુશ્ચ પુનર્જનાઃ। દ્વારં તુ પિહિતાકારં સ્ફાટિકં પ્રેક્ષ્ય ભૂમિપઃ। પ્રવિશન્નાહતો મૂર્ધ્નિ વ્યાઘૂર્ણિત ઇવ સ્થિતઃ
પછી, જ્યારે તે ચઢી રહ્યો હતો, ત્યારે બધા લોકો ફરી હસ્યા; અને જ્યારે રાજાએ સ્પટિકના બંધ દેખાતા દરવાજાને જોયો, અંદર જતા તેણે માથું અથડાવ્યું અને હેરાન થઈને ઊભો રહ્યો.
તાદૃશં ચ પરં દ્વારં સ્ફાટિકોરુકવાટકમ્। વિઘટ્ટયન્કરાભ્યાં તુ નિષ્ક્રમ્યાગ્રે પપાત હા
અને એવો જ બીજો અદ્ભુત દરવાજો, મોટાં સ્પટિકના પાટલાંવાળો, હાથથી ખોલવાનો પ્રયાસ કરતાં, તે લથડીને આગળ પડી ગયો.
દ્વારં તુ વિતતાકારં સમાપેદે પુનશ્ચ સઃ। તદ્વૃત્તં ચેતિ મન્વાનો દ્વારસ્થાનાદુપારમત્
પછી તે ફરી એક ખુલ્લો દેખાતો દરવાજો પાસે ગયો, અને જે બન્યું તે વિચારતાં, દરવાજા પાસે ઉભેલા લોકો પાસેથી દૂર થઈ ગયો.
એવં પ્રલમ્ભાન્વિવિધાન્પ્રાપ્ય તત્ર વિશામ્પતે। પાણ્ડવેયાભ્યનુજ્ઞાતસ્તતો દુર્યોધનો નૃપઃ
એ રીતે ત્યાં અનેક પ્રકારના ભ્રમ અનુભવ્યા પછી, પાંડવોની પરવાનગીથી રાજા દુર્યોધન ત્યાંથી નીકળી ગયો.
અપહૃષ્ટેન મનસા રાજસૂયે મહાક્રતૌ। પ્રેક્ષ્ય તામદ્ભુતામૃદ્ધિં જગામ ગજસાહ્વયમ્
મનથી બિલકુલ ખુશ ન રહી, એ મહાન રાજસૂય યજ્ઞમાં એ અદ્ભુત વૈભવ જોઈને, તે ગજસાહ્વય તરફ પાછો ફર્યો.
પાણ્ડવશ્રીપ્રતપ્તસ્ય ધ્યાયમાનસ્ય ગચ્છતઃ। દુર્યોધનસ્ય નૃપતેઃ પાપા મતિરજાયત
પાંડવોના વૈભવથી દઝાઈ રહેલા રાજા દુર્યોધન, ચાલતો ચાલતો વિચારતો રહ્યો અને તેના મનમાં દુષ્ટ વિચારો જન્મ્યા.
પાર્થાન્સુમનસો દૃષ્ટ્વા પાર્થિવાંશ્ચ વશાનુગાન્। કૃત્સ્નં ચાપિ હિતં લોકમાકુમારં કુરૂદ્વહ
પાંડવોને ખુશ જોઈને, રાજાઓને તેમની આજ્ઞામાં જોઈને, અને આખા જગતને, રાજકુમારો સહિત, તેમનો ભલાઈચાહક જોઈને, હે કુરુઓના આનંદરૂપ,