સ્થાપિતસ્તત્ર સઞ્જ્ઞાર્થં શઙ્ખોઽધ્માયત નિત્યશઃ। મુહુર્મુહુઃ પ્રણાદસ્તુ તસ્ય શઙ્ખસ્ય ભારત
ત્યાં સંકેત માટે શંખ મુકાયો હતો અને સતત વગાડવામાં આવતો; વારંવાર એ શંખનો ગર્જનાભર્યો અવાજ સંભળાતો, હે ભારત.
ઉત્તમઃ શ્રૂયતે શબ્દઃ શ્રુત્વા વિસ્મયમાગમન્। એવં પ્રવૃત્તે યજ્ઞે તુ તુષ્ટપુષ્ટજનાયુતે
એ ઉત્તમ અવાજ સંભળાતો અને સાંભળીને સૌને આશ્ચર્ય થતું; એ રીતે યજ્ઞમાં સર્વે સંતોષ અને તૃપ્તિથી ભરેલા હતા.
અન્નસ્ય બહુશો રાજન્નુત્સેધાઃ પર્વતોપમાઃ। દધિકુલ્યાશ્ચ દદૃશુઃ સર્પિષશ્ચ હ્રદાઞ્જનાઃ
હે રાજા, ત્યાં અનાજના ઢગલા પર્વતો જેવા ઊંચા હતા; દહીંની નદીઓ અને ઘીથી ભરેલા સરોવર લોકો જોઈ શકતા.
જમ્બૂદ્વીપો હિ સકલો નાનાજનપદાયુતઃ। રાજન્નદૃશ્યતૈકસ્થો રાજ્ઞસ્તસ્મિન્મહાક્રતૌ
સંપૂર્ણ જંબુદ્વીપ, વિવિધ જનપદોથી ભરેલો, જાણે એ મહાયજ્ઞમાં એક જગ્યાએ ભેગો થયો હોય એમ લાગતો.
તત્ર રાજસહસ્રાણિ પુરુષાણાં તતસ્તતઃ। ગૃહીત્વા ધનમાજગ્મુસ્તસ્ય રાજ્ઞો મહાક્રતૌ
ત્યાં હજારો રાજાઓ અને લોકો વિવિધ સ્થળોથી ધન લઈને એ રાજાના મહાયજ્ઞમાં આવ્યા.
રાજાનઃ સ્રગ્વિણશ્ચૈવ સંમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ। તાન્પરીવિવિષુર્વિપ્રાઞ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજાઓ ફૂલોની માળા અને ઝગમગતા રત્નના કાનના કુંડળો પહેરીને, સૈંકડો અને હજારો બ્રાહ્મણોને ઘેરીને ઉભા રહ્યા.
વિવિધાન્યન્નપાનાનિ લેહ્યાનિ વિવિધાનિ ચ। તેષાં નૃપોપભોગ્યાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો દદુઃ સ્મ તે
તેઓએ બ્રાહ્મણોને રાજાઓ માટે રાખેલા વિવિધ પ્રકારના ખોરાક, પીણાં અને અનેક પ્રકારની મીઠાઈઓ આપીને તેમનો સન્માન કર્યો.
નાનાવિધાનિ ભક્ષ્યાણિ સ્વાદુપુષ્પફલાનિ ચ। ગુલાનિ સ્વાદુક્ષૌદ્રાણિ દદુસ્તે બ્રાહ્મણેષુ વૈ
તેઓએ બ્રાહ્મણોને અનેક પ્રકારની મીઠાઈઓ, સ્વાદિષ્ટ ફૂલો અને ફળો, તથા મધથી બનેલી મીઠાઈઓ પણ આપી.
એતાનિ સતતં ભુક્ત્વા તસ્મિન્યજ્ઞે દ્વિજાતયઃ। પરાં પ્રીતિં યયુઃ સર્વે મોદમાનાસ્તતસ્તતઃ
આ બધું યજ્ઞમાં સતત ભોગવીને બધા દ્વિજોએ ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો અને વારંવાર ખુશીથી ઝૂમી ઉઠ્યા.
એવં પ્રમુદિતં સર્વં બહુશો ધનધાન્યવત્। યજ્ઞવાટં નૃપા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં યયુઃ
સંપૂર્ણ યજ્ઞસ્થળ ધન અને અનાજથી ભરપૂર અને આનંદથી છલકાતું જોઈને રાજાઓ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા.
યથાબદ્ધૂયમાનાગ્નિં રાજસૂયં મહાક્રતુમ્। પાણ્ડવસ્ય યથાશાસ્ત્રં જુહુવુઃ સર્વયાજકાઃ
પાંડવના મહાન રાજસૂય યજ્ઞમાં બધા યજ્ઞકર્મીઓએ શાસ્ત્રોક્ત રીતે યોગ્ય રીતે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં હોમ કર્યો.
વ્યાસધૌમ્યાદયઃ સર્વે વિધિવત્ષોડશર્ત્વિજઃ। સ્વસ્વકર્માણિ ચક્રુસ્તે પાણ્ડવસ્ય મહાક્રતૌ
વ્યાસ, ધૌમ્ય અને બધી સોળ યજ્ઞકર્મીઓએ પાંડવના મહાયજ્ઞમાં નિયમ પ્રમાણે પોતપોતાનું કાર્ય નિભાવ્યું.
નાષડઙ્ગવિદત્રાસીત્સદસ્યો નાબહુશ્રુતઃ। નાવ્રતો નાનુપાધ્યાયો ન પાપો નાક્ષમો દ્વિજઃ
ત્યાં કોઈ પણ સભ્ય એવો ન હતો જેને વેદના છ અંગોનું જ્ઞાન ન હોય, કે જે ઓછું ભણેલો, નિયમવિહિન, ગુરુવિહિન, પાપી કે આત્મસંયમ વિનાનો હોય.
ન તત્ર કૃપણઃ કશ્ચિદ્દરિદ્રો ન બભૂવ હ। ક્ષુધિતો દુઃખિતો વાપિ પ્રાકૃતો વાપિ માનુષઃ
ત્યાં કોઈ પણ માણસ ગરીબ, દુર્બળ, ભૂખ્યો, દુઃખી કે નીચ જાતિનો નહોતો.
ભોજનં ભોજનાર્થિભ્યો દાપયામાસ સર્વદા। સહદેવો મહાતેજાઃ સતતં રાજશાસનાત્
મહાતેજસ્વી સહદેવએ રાજાના આદેશથી હંમેશા ભોજન માંગનારને ભોજન આપવાનું بندોબસ્ત કર્યું.
સંસ્તરે કુશલાશ્ચાપિ સર્વકર્માણિ યાજકાઃ। દિવસ દિવસે ચક્રુર્યથાશાસ્ત્રાર્થચક્ષુષઃ
યજ્ઞકર્મોમાં નિપુણ યજ્ઞકર્મીઓએ દરરોજ શાસ્ત્રના અર્થને ધ્યાનમાં રાખીને તમામ કાર્ય નિભાવ્યાં.
બ્રાહ્મણા દેવશાસ્ત્રજ્ઞઃ કથાશ્ચક્રુશ્ચ સર્વતઃ। રેમિરે ચ કથાન્તે તુ સર્વે તસ્મિન્મહાક્રતૌ
દેવતાઓના શાસ્ત્રોમાં પારંગત બ્રાહ્મણો સર્વત્ર ચર્ચા કરતા અને વાતચીતના અંતે બધા મહાયજ્ઞમાં આનંદિત થતા.
સા વેદિર્વેદસમ્પન્નૈર્દેવદ્વિજમહર્ષિભિઃ। બભાસે તદા કીર્ણા નક્ષત્રૈર્દ્યૌરિવામલા
વેદમાં નિપુણ દેવ, બ્રાહ્મણ અને મહર્ષિઓથી ભરેલી એ વેદી એ સમયે તારાઓથી શોભાયમાન નિર્મળ આકાશ જેવી લાગી.
પાણ્ડિત્યદર્શનાર્થાય કેચન દ્વિજસત્તમાઃ। તર્કાર્થમાગતાઃ કેચિત્કેચિદ્વિદ્યાભિમાનિનઃ
કેટલાક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પોતાનું પાંડેત દર્શાવવા, કેટલાક તર્ક માટે અને કેટલાક પોતાનાં જ્ઞાનનો ગર્વ લઈને આવ્યા હતા.
કેચિદ્દિદૃક્ષયા કેચિદ્ભીત્યા રાજ્ઞઃ પ્રતાપિનઃ। સર્વેઽપ્યવભૃથસ્નાતા યાજકાઃ કેચન દ્વિજાઃ
કેટલાક જિજ્ઞાસાથી, કેટલાક શક્તિશાળી રાજાની ભયથી આવ્યા હતા; બધા યજ્ઞકર્મીઓ અને કેટલાક બ્રાહ્મણોએ અવભૃથસ્નાન કર્યું હતું.
તતો વૈ હેમયૂપાંશ્ચ સર્વરત્નસમાચિતાન્। શોભાર્થં કારયામાસ સહદેવો મહાદ્યુતિઃ
પછી મહાપ્રભાવી સહદેવએ સૌંદર્ય માટે સર્વપ્રકારના રત્નોથી શોભિત સોનાના યૂપો ઊભા કરાવ્યા.
દદૃશુસ્તોરણાન્યત્ર હેમતાલમયાનિ ચ। સ યજ્ઞસ્તોરણૈસ્તૈશ્ચ ગ્રહૈર્દ્યોરિવ સમ્બભૌ
ત્યાં તેમણે સોનાના અને તાળના લાકડાના તોરણાં જોયાં; એ તોરણોથી યજ્ઞ એ રીતે ઝગમગતો હતો જેમ ગ્રહોથી આકાશ શોભે છે.
તાલાનાં તોરણૈર્હૈમૈર્દાન્તૈરિવ દિશાગજૈઃ। દિક્ષુ સર્વાસુ વિન્યસ્તૈસ્તેજોભિર્ભાસ્કરૈર્યથા
સોનાના તાળના તોરણાં, દિશાના હાથીઓના દાંત જેવા, દરેક દિશામાં મૂકવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ તેજથી સૂર્ય જેવી ઝગમગાટ કરતા હતા.
સકિરીટૈર્નૃપૈશ્ચૈવ શુશુભે તત્સદસ્તદા। દેવૈર્દિવ્યૈશ્ચ યક્ષૈશ્ચ ઉરગૈર્દિવ્યમાનુષૈઃ
એ સભા ત્યારે મુકુટધારી રાજાઓ, દેવતાઓ, દિવ્ય યક્ષો, નાગો અને દિવ્ય તથા માનવ સ્વરૂપ ધરાવનારા લોકોથી શોભી ઉઠી હતી.
વિદ્યાધરગણૈઃ કીર્ણઃ પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ। સ રાજસૂયઃ શુશુભે ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ
વિદ્યાધરોના સમૂહોથી ભરેલા, મહાન આત્માવાળા પાંડવના એ રાજસૂય યજ્ઞે, ધર્મરાજા યુધિષ્ઠિરની બુદ્ધિ અને મહિમાથી ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતો હતો.
ગન્ધર્વગણસઙ્કીર્ણઃ શોભિતોઽપ્સરસાં ગણૈઃ। દેવૈર્મુનિગણૈર્યક્ષૈર્દેવલોક ઇવાપરઃ
ગંધર્વોના ટોળાઓથી ભરેલા અને અપ્સરાઓના સમૂહોથી શોભિત એ યજ્ઞે, દેવો, ઋષિઓ અને યક્ષો હાજર હોવાથી, જાણે સ્વર્ગલોક જેવો જ દેખાતો હતો.
સ કિમ્પુરુષગીતૈશ્ચ કિન્નરૈરુપશોભિતઃ। નારદશ્ચ જગૌ તત્ર તુમ્બુરુશ્ચ મહાદ્યુતિઃ
કિમ્પુરુષો અને કિન્નરોના ગીતોથી એ યજ્ઞ વધુ શોભતો હતો; ત્યાં નારદ અને તેજસ્વી તુમ્બુરુએ પણ ગીત ગાયું.
વિશ્વાસુશ્ચિત્રસેનસ્તથાઽન્યે ગીતકોવિદાઃ। રમયન્તિ સ્મ તાન્સર્વાન્યજ્ઞકર્માન્તરેષ્વથ
વિશ્વાવસુ, ચિત્રસેન અને બીજા ગીતમાં નિષ્ણાત લોકોએ યજ્ઞના વિવિધ કાર્યો દરમિયાન બધાને આનંદિત કર્યા.
તત્ર ચાપ્સરસઃ સર્વાઃ સુન્દર્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ। નનૃતુશ્ચ જગુશ્ચાત્ર નિત્યં કર્માન્તરેષ્વથ
ત્યાં બધી સુંદર અને મનમોહક અપ્સરાઓ સતત યજ્ઞક્રિયાઓ દરમિયાન નૃત્ય અને ગીત ગાતી હતી.
ઇતિહાસપુરાણાનિ આખ્યાનાનિ ચ સર્વશઃ। ઊચુર્વૈ શબ્દશાસ્ત્રજ્ઞા નિત્યં કર્માન્તરેષ્વથ
ત્યાં, ધ્વનિ વિદ્યા જાણનારા લોકોએ દરેક યજ્ઞક્રિયામાં ઇતિહાસ, પુરાણ અને અનેક વાર્તાઓનું પઠન કર્યું.