તસ્મિન્યજ્ઞે પ્રવૃત્તે તુ વાગ્મિનો હેતુવાદિનઃ। હેતુવાદાન્બહૂન્પ્રાહુઃ પરપક્ષજિગીષવઃ
યજ્ઞ શરૂ થયો ત્યારે વાક્પટુ અને તર્કમાં નિપુણ લોકો અનેક પ્રકારના તર્ક-વિતર્ક કરતા, એકબીજાને પરાજિત કરવાની ઈચ્છા રાખતા.
દદૃશુસ્તે નૃપતયો યજ્ઞસ્ય વિધિમુત્તમમ્। ઉપેન્દ્રસ્યેવ વિહિતં સહદેવેન ભારત
એ યજ્ઞમાં રાજાઓએ શ્રેષ્ઠ રીતિ-રિવાજો જોયા, જે સહદેવએ ઉપેન્દ્ર માટે ગોઠવ્યા હતા, હે ભારત.
તદ્યજ્ઞે ન્યવસન્રાજન્બ્રાહ્મણા ભૃશમુત્સુકાઃ। કથયન્તઃ કથાઃ પુણ્યાઃ પશ્યન્તો નટનર્તકાન્
એ યજ્ઞમાં, હે રાજા, બ્રાહ્મણો ખૂબ ઉત્સુકતાથી રહ્યા, પવિત્ર વાર્તાઓ કહેતા અને નૃત્ય-ગાન જોતા.
દદૃશુસ્તોરણાન્યત્ર હેમતાલમયાનિ ચ। દીપ્તભાસ્કરતુલ્યાનિ પ્રદીપ્તાનીવ તેજસા
ત્યાં તેમણે સોનાં અને તાંબાંના તોરણો જોયા, જે તેજસ્વી સૂર્ય જેવી ઝગમગતા હતા, જાણે પોતે જ પ્રકાશ પામ્યા હોય.
સ યજ્ઞસ્તોરણૈસ્તત્ર ગ્રહૈર્દ્યોરિવ સમ્બભૌ। શય્યાસનવિહારાંશ્ચ સુબહૂન્રત્નસંવૃતાન્
એ યજ્ઞ તોરણોથી શોભતો હતો, જાણે તારાઓથી ભરેલી આકાશ હોય; ત્યાં અનેક શય્યા, બેઠકો અને આરામની જગ્યા હતી, જે રત્નોથી ઢંકાયેલી હતી.
ઘટાન્પાત્રીકટાહાનિ કલશાનિ સમન્તતઃ। ન તે કિઞ્ચિદસૌવર્ણમપશ્યંસ્તત્ર પાર્થિવાઃ
ત્યાં સર્વત્ર ઘડા, વાસણો, થાળીઓ અને કલશો હતા; રાજાઓએ ત્યાં કંઈ પણ એવું જોયું નહીં જે સોનાંથી ન બન્યું હોય.
ભુઞ્જાનાનાં ચ વિપ્રાણાં સ્વાદુભોજ્યૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ। અનિશં શ્રૂયતે તત્ર મુદિતાનાં મહાત્મનામ્
બ્રાહ્મણો વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ભોજન લેતા હતા, અને એ મહાન આત્માઓના આનંદભર્યા અવાજ સતત સંભળાતા હતા.
દીયતાં દીયતામેષાં ભુજ્યતાં ભુજ્યતામિતિ। એવમ્પ્રકારાઃ સઞ્જલ્પાઃ શ્રૂયન્તે તત્ર નિત્યશઃ
"આપો, આપો, એમને આપો! ખાઓ, ખાઓ, બધાએ ખાઓ!" – આવી વાતો ત્યાં સતત સંભળાતી હતી.
ઓદનાનાં વિકારાણિ સ્વાદૂનિ ચ બહૂનિ ચ। વિવિધઆનિ ચ ભક્ષ્યાણિ પેયાનિ મધુરાણિ ચ
ત્યાં અનેક પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ ભાતના વાનગીઓ, વિવિધ ભોજન અને મીઠાં પીણાં હાજર હતા.
દદુર્દ્વિજાનાં સતતં રાજપ્રેષ્યા મહાધ્વરે। પૂર્ણે શતસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં તદા
મહાયજ્ઞમાં રાજાના સેવકોએ સતત બ્રાહ્મણોને આપ્યું; એ સમયે લાખ જેટલા બ્રાહ્મણો ભોજન કરી રહ્યા હતા.
સ્થાપિતસ્તત્ર સઞ્જ્ઞાર્થં શઙ્ખોઽધ્માયત નિત્યશઃ। મુહુર્મુહુઃ પ્રણાદસ્તુ તસ્ય શઙ્ખસ્ય ભારત
ત્યાં સંકેત માટે શંખ મુકાયો હતો અને સતત વગાડવામાં આવતો; વારંવાર એ શંખનો ગર્જનાભર્યો અવાજ સંભળાતો, હે ભારત.
ઉત્તમઃ શ્રૂયતે શબ્દઃ શ્રુત્વા વિસ્મયમાગમન્। એવં પ્રવૃત્તે યજ્ઞે તુ તુષ્ટપુષ્ટજનાયુતે
એ ઉત્તમ અવાજ સંભળાતો અને સાંભળીને સૌને આશ્ચર્ય થતું; એ રીતે યજ્ઞમાં સર્વે સંતોષ અને તૃપ્તિથી ભરેલા હતા.
અન્નસ્ય બહુશો રાજન્નુત્સેધાઃ પર્વતોપમાઃ। દધિકુલ્યાશ્ચ દદૃશુઃ સર્પિષશ્ચ હ્રદાઞ્જનાઃ
હે રાજા, ત્યાં અનાજના ઢગલા પર્વતો જેવા ઊંચા હતા; દહીંની નદીઓ અને ઘીથી ભરેલા સરોવર લોકો જોઈ શકતા.
જમ્બૂદ્વીપો હિ સકલો નાનાજનપદાયુતઃ। રાજન્નદૃશ્યતૈકસ્થો રાજ્ઞસ્તસ્મિન્મહાક્રતૌ
સંપૂર્ણ જંબુદ્વીપ, વિવિધ જનપદોથી ભરેલો, જાણે એ મહાયજ્ઞમાં એક જગ્યાએ ભેગો થયો હોય એમ લાગતો.
તત્ર રાજસહસ્રાણિ પુરુષાણાં તતસ્તતઃ। ગૃહીત્વા ધનમાજગ્મુસ્તસ્ય રાજ્ઞો મહાક્રતૌ
ત્યાં હજારો રાજાઓ અને લોકો વિવિધ સ્થળોથી ધન લઈને એ રાજાના મહાયજ્ઞમાં આવ્યા.
રાજાનઃ સ્રગ્વિણશ્ચૈવ સંમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ। તાન્પરીવિવિષુર્વિપ્રાઞ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજાઓ ફૂલોની માળા અને ઝગમગતા રત્નના કાનના કુંડળો પહેરીને, સૈંકડો અને હજારો બ્રાહ્મણોને ઘેરીને ઉભા રહ્યા.
વિવિધાન્યન્નપાનાનિ લેહ્યાનિ વિવિધાનિ ચ। તેષાં નૃપોપભોગ્યાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો દદુઃ સ્મ તે
તેઓએ બ્રાહ્મણોને રાજાઓ માટે રાખેલા વિવિધ પ્રકારના ખોરાક, પીણાં અને અનેક પ્રકારની મીઠાઈઓ આપીને તેમનો સન્માન કર્યો.
નાનાવિધાનિ ભક્ષ્યાણિ સ્વાદુપુષ્પફલાનિ ચ। ગુલાનિ સ્વાદુક્ષૌદ્રાણિ દદુસ્તે બ્રાહ્મણેષુ વૈ
તેઓએ બ્રાહ્મણોને અનેક પ્રકારની મીઠાઈઓ, સ્વાદિષ્ટ ફૂલો અને ફળો, તથા મધથી બનેલી મીઠાઈઓ પણ આપી.
એતાનિ સતતં ભુક્ત્વા તસ્મિન્યજ્ઞે દ્વિજાતયઃ। પરાં પ્રીતિં યયુઃ સર્વે મોદમાનાસ્તતસ્તતઃ
આ બધું યજ્ઞમાં સતત ભોગવીને બધા દ્વિજોએ ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો અને વારંવાર ખુશીથી ઝૂમી ઉઠ્યા.
એવં પ્રમુદિતં સર્વં બહુશો ધનધાન્યવત્। યજ્ઞવાટં નૃપા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં યયુઃ
સંપૂર્ણ યજ્ઞસ્થળ ધન અને અનાજથી ભરપૂર અને આનંદથી છલકાતું જોઈને રાજાઓ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા.
યથાબદ્ધૂયમાનાગ્નિં રાજસૂયં મહાક્રતુમ્। પાણ્ડવસ્ય યથાશાસ્ત્રં જુહુવુઃ સર્વયાજકાઃ
પાંડવના મહાન રાજસૂય યજ્ઞમાં બધા યજ્ઞકર્મીઓએ શાસ્ત્રોક્ત રીતે યોગ્ય રીતે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં હોમ કર્યો.
વ્યાસધૌમ્યાદયઃ સર્વે વિધિવત્ષોડશર્ત્વિજઃ। સ્વસ્વકર્માણિ ચક્રુસ્તે પાણ્ડવસ્ય મહાક્રતૌ
વ્યાસ, ધૌમ્ય અને બધી સોળ યજ્ઞકર્મીઓએ પાંડવના મહાયજ્ઞમાં નિયમ પ્રમાણે પોતપોતાનું કાર્ય નિભાવ્યું.
નાષડઙ્ગવિદત્રાસીત્સદસ્યો નાબહુશ્રુતઃ। નાવ્રતો નાનુપાધ્યાયો ન પાપો નાક્ષમો દ્વિજઃ
ત્યાં કોઈ પણ સભ્ય એવો ન હતો જેને વેદના છ અંગોનું જ્ઞાન ન હોય, કે જે ઓછું ભણેલો, નિયમવિહિન, ગુરુવિહિન, પાપી કે આત્મસંયમ વિનાનો હોય.
ન તત્ર કૃપણઃ કશ્ચિદ્દરિદ્રો ન બભૂવ હ। ક્ષુધિતો દુઃખિતો વાપિ પ્રાકૃતો વાપિ માનુષઃ
ત્યાં કોઈ પણ માણસ ગરીબ, દુર્બળ, ભૂખ્યો, દુઃખી કે નીચ જાતિનો નહોતો.
ભોજનં ભોજનાર્થિભ્યો દાપયામાસ સર્વદા। સહદેવો મહાતેજાઃ સતતં રાજશાસનાત્
મહાતેજસ્વી સહદેવએ રાજાના આદેશથી હંમેશા ભોજન માંગનારને ભોજન આપવાનું بندોબસ્ત કર્યું.
સંસ્તરે કુશલાશ્ચાપિ સર્વકર્માણિ યાજકાઃ। દિવસ દિવસે ચક્રુર્યથાશાસ્ત્રાર્થચક્ષુષઃ
યજ્ઞકર્મોમાં નિપુણ યજ્ઞકર્મીઓએ દરરોજ શાસ્ત્રના અર્થને ધ્યાનમાં રાખીને તમામ કાર્ય નિભાવ્યાં.
બ્રાહ્મણા દેવશાસ્ત્રજ્ઞઃ કથાશ્ચક્રુશ્ચ સર્વતઃ। રેમિરે ચ કથાન્તે તુ સર્વે તસ્મિન્મહાક્રતૌ
દેવતાઓના શાસ્ત્રોમાં પારંગત બ્રાહ્મણો સર્વત્ર ચર્ચા કરતા અને વાતચીતના અંતે બધા મહાયજ્ઞમાં આનંદિત થતા.
સા વેદિર્વેદસમ્પન્નૈર્દેવદ્વિજમહર્ષિભિઃ। બભાસે તદા કીર્ણા નક્ષત્રૈર્દ્યૌરિવામલા
વેદમાં નિપુણ દેવ, બ્રાહ્મણ અને મહર્ષિઓથી ભરેલી એ વેદી એ સમયે તારાઓથી શોભાયમાન નિર્મળ આકાશ જેવી લાગી.
પાણ્ડિત્યદર્શનાર્થાય કેચન દ્વિજસત્તમાઃ। તર્કાર્થમાગતાઃ કેચિત્કેચિદ્વિદ્યાભિમાનિનઃ
કેટલાક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પોતાનું પાંડેત દર્શાવવા, કેટલાક તર્ક માટે અને કેટલાક પોતાનાં જ્ઞાનનો ગર્વ લઈને આવ્યા હતા.
કેચિદ્દિદૃક્ષયા કેચિદ્ભીત્યા રાજ્ઞઃ પ્રતાપિનઃ। સર્વેઽપ્યવભૃથસ્નાતા યાજકાઃ કેચન દ્વિજાઃ
કેટલાક જિજ્ઞાસાથી, કેટલાક શક્તિશાળી રાજાની ભયથી આવ્યા હતા; બધા યજ્ઞકર્મીઓ અને કેટલાક બ્રાહ્મણોએ અવભૃથસ્નાન કર્યું હતું.