અન્તરિક્ષે ચ ભૂમૌ ચ તેઽસ્ત્યવિદિતં ક્વચિત્। યાનિ રાજવિનાશાય ભૌમાનિ ચ ખગાનિ ચ
આકાશમાં કે ધરતી પર, રાજાઓના વિનાશ માટેના કોઈ પણ સંકેતો કે અશુભ ચિહ્નો તારા માટે અજાણ્યા નથી.
નિમિત્તાનીહ જાયન્તે ઉત્પાતાશ્ચ પૃથગ્વિધાઃ। એતદિત્છામિ કાર્ત્સ્ન્યેન શ્રોતું ત્વત્તો મહામુને
અહીં વિવિધ પ્રકારના સંકેતો અને અશુભ ઘટનાઓ થાય છે; હે મહામુની, હું તે બધું તારી પાસેથી વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
ઇત્યેવં મિતમાન્વિપ્રઃ કુરુરાજસ્ય ધીમતઃ। પૃચ્છતઃ સર્વમવ્યગ્રમાચચક્ષે મહાયશાઃ
હું પૂછ્યું તેમ, બુદ્ધિશાળી કુરુરાજાને મહાન યશસ્વી વિદ્વાને શાંતિથી બધું સ્પષ્ટપણે સમજાવ્યું.
પરાક્રમં ચ માર્ગં ચ સંનિપાતં સમુચ્છ્રયમ્। આરોહણં કુરુશ્રેષ્ઠ અન્યોન્યં પ્રતિસર્પણમ્
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, બુદ્ધિશાળાએ પરાક્રમ, ગતિ, સામનો, ઉન્નતિ, ચઢાવ, પછાત પડવું અને એકબીજાથી દૂર થવું—આ બધું ધ્યાનથી જોવું જોઈએ.
પશ્મીનાં વ્યતિસંસર્ગં વ્યાયામં વૃત્તિપીડનમ્। દર્શનાદર્શનં ચૈવ અદૃશ્યાનાં ચ દર્શનમ્
પશુઓનું મળવું, મહેનત, જીવનમાં તકલીફ, દેખાવ અને અદૃશ્ય થવું, અને જે દેખાતા નથી તેમનું દેખાવું—આ બધું પણ ધ્યાનથી જોવું જોઈએ.
હાનિં વૃદ્ધિં ચ હ્રાસં ચ વર્ણસ્થાનં બલાબલમ્। સર્વમેતત્પરીક્ષેત ગ્રહાણાં ગ્રહકોવિદઃ
નુકસાન, લાભ, ઘટાડો, જાતિઓની સ્થિતિ, શક્તિ અને નિર્બળતા—આ બધું સંકેતો જાણનારા વ્યક્તિએ તપાસવું જોઈએ.
ભૌમાઃ પૂર્વં પ્રવર્તન્તે ખેચરાશ્ચ તતઃ પરમ્। ઉત્પદ્યન્તે ચ લોકેઽસ્મિન્નુત્પાતા દેવનિર્મિતાઃ
પહેલા ધરતી પરના સંકેતો દેખાય છે, પછી આકાશમાં; અને આ દુનિયામાં દેવો દ્વારા સર્જાયેલા અશુભ સંકેતો પણ થાય છે.
યદા તુ સર્વભૂતાનાં છાયા ન પરિવર્તતે। અપરેણ ગતે સૂર્યે તત્પરાભવલક્ષણમ્
જ્યારે બધા જીવની છાંયાં, સૂર્ય ડૂબ્યા પછી પણ, બદલાતી નથી, ત્યારે એ વિનાશનું લક્ષણ છે.
અચ્છાયે વિમલચ્છાયા પ્રતિચ્છાયેવ દૃશ્યતે। યત્ર ચૈત્યકવૃક્ષાણાં તત્ર વિદ્યાન્મહદ્ભયમ્
જ્યાં છાંયાં ન હોય ત્યાં પણ શુદ્ધ છાંયાં દેખાય, ખાસ કરીને પવિત્ર વૃક્ષોની નીચે, ત્યારે સમજવું કે મોટું ભય છે.
શીર્ણપર્ણપ્રવાલાશ્ચ શુષ્કપર્ણાશ્ચ ચૈત્યકાઃ। અપભ્રષ્ટપ્રવાલાશ્ચ તત્રાભાવં વિનિર્દિશેત્
જ્યારે પવિત્ર વૃક્ષોના પાંદડા અને કૂંપળો સુકાઈ જાય, પાંદડા સુકા પડે, અથવા કૂંપળો પડી જાય, ત્યારે એ વિનાશનું સંકેત છે.
સ્નિગ્ધપર્ણપ્રવાલાશ્ચ દૃશ્યન્તે યત્ર ચૈત્યકાઃ। ઈહમાનાશ્ચ વૃક્ષાશ્ચ ભાવસ્તત્ર ન સંશયટઃ
જે જગ્યાએ વૃક્ષો પર નાજુક પર્ણો અને કૂંપળો દેખાય છે, અને જ્યાં પવિત્ર વન છે, તેમજ વૃક્ષો મહેનત કરતાં જણાય છે, ત્યાં ચોક્કસપણે કોઈ અશુભ સંકેત છે.
પુષ્પે પુષ્પં પ્રજાયેત ફલે વા ફલમાશ્રિતમ્। રાજા વા રાજમાત્રો વા મરણાયોપપદ્યતે
જ્યારે ફૂલમાંથી બીજું ફૂલ થાય કે ફળમાંથી બીજું ફળ આવે, અથવા રાજા કે રાજમંત્રીએ મૃત્યુ પામે, ત્યારે એ અશુભ સંકેત ગણાય છે.
પ્રાવૃટ્છરદિ હેમન્તે વસન્તે વાપિ સર્વશઃ। આકાલિકં પુષ્પફલં રાષ્ટ્રક્ષોભં વિનિર્દિશેત્
વરસાદ, શરદ, હેમંત કે વસંત ઋતુમાં, જો ઋતુબહાર ફૂલ કે ફળ આવે, તો એ રાજ્યમાં ગડબડ થવાની નિશાની છે.
નદીનાં સ્ત્રોતસોઽકાલે દ્યોતયન્તિ મહાભયમ્। વનસ્પતિઃ પૂજ્યમાનઃ પૂજિતોઽપૂજિતોઽપિ વા
જ્યારે નદીઓ અસમયે વહે છે, ત્યારે મોટું ભય સંકેત મળે છે; અને વૃક્ષનું પૂજન થાય કે ન થાય, જો તેની પૂજા કરવામાં આવે, તો એ પણ સંકેત છે.
યદા ભજ્યેત વાતેન ભિદ્યતે નમિતોઽપિ વા। અગ્નિવાયુભયં વિદ્યાચ્છ્રેષ્ઠો વાપિ વિનશ્યતિ
જ્યારે વૃક્ષ પવનથી તૂટી જાય, ફાટી જાય કે વળી જાય, ત્યારે અગ્નિ અને પવનનું ભય સમજવું જોઈએ; શ્રેષ્ઠ પણ નાશ પામે છે.
દિશઃ સર્વાશ્ચ દીપ્યન્તે જાયન્તે રાજવિભ્રમાઃ। ભિદ્યમાનો યદા વૃક્ષો નિનદેચ્ચાપિ પાતિતઃ। સહ રાષ્ટ્રં ચ પતિતં નતં વૃક્ષં પ્રપાતયેત્
જ્યારે ચારેય દિશાઓ જ્વલંત થાય અને રાજકીય ગડબડ થાય, અને જો વૃક્ષ તૂટી જાય કે કાપતી વખતે અવાજ કરે, તો એ વૃક્ષ સાથે રાજ્ય પણ પડી જાય છે.
અથૈનં છેદયેત્કશ્ચિત્પ્રતિક્રુદ્ધો વનસ્પતિઃ। છેત્તા ભેત્તા પતિશ્ચૈવ ક્ષિપ્રમેવ નશિષ્યતિ
જો કોઈ ગુસ્સામાં વૃક્ષ કાપે, તો કાપનાર, તોડનાર અને માલિક—all જલ્દી નાશ પામે છે.
દેવતાનાં ચ પતનં મષ્ટપાનાં ચ પાતનમ્। અચલાનાં પ્રકમ્પશ્ચ તત્પરાભવલક્ષણમ્
જ્યારે દેવતાઓ પડી જાય, અષ્ટસ્તંભી મંડપ ધરાશાયી થાય, કે અડગ વસ્તુઓ હલવા લાગે, ત્યારે એ હારનો સંકેત છે.
નિશિ ચેન્દ્રધનુર્દૃષ્ટં તતોપિ ચ મહદ્ભયમ્। તદ્દ્રષ્ટરેવ ભીતિઃ સ્યાન્નાન્યેષાં ભરતર્ષભ
જ્યારે રાત્રે ઇન્દ્રધનુષ્ય દેખાય, ત્યારે મોટું ભય આવે છે; પણ એ જણે જોયું હોય તેને જ ડરવું જોઈએ, બીજાને નહીં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
રાત્રાવિન્દ્રધનુર્દૃષ્ટ્વા તદ્રાષ્ટ્રં પરિવર્જયેત્
રાત્રે ઇન્દ્રધનુષ્ય દેખાય તો એ રાજ્યથી દૂર રહેવું જોઈએ.
અર્ચા યત્ર પ્રનૃત્યન્ત નદન્તિ ચ હસન્તિ ચ। ઉન્મીલન્તિ નિમીલન્તિ રાષ્ટ્રક્ષોભં વિનિર્દિશેત્
જ્યાં મૂર્તિઓ નાચે, અવાજ કરે, હસે, આંખ ખોલે કે બંધ કરે, ત્યાં રાજ્યમાં ગડબડ થવાની નિશાની છે.
શિલા યદિ પ્રસિઞ્ચન્તિ સ્નેહાંશ્ચોદકસમ્ભવાન્। અન્યદ્વા વિકૃતં કિઞ્ચિત્તદ્ભયસ્ય નિદર્શનમ્
જ્યારે પથ્થરોમાંથી તેલ કે પાણી નીકળે, કે કંઈક અસ્વાભાવિક દેખાય, ત્યારે એ ભયનો સંકેત છે.
મ્રિયન્તે વા મહામાત્રા રાજા સપરિવારકઃ। પુરસ્ય યા ભવેદ્વ્યાધી રાષ્ટ્રે દેશે ચ વિભ્રમાઃ
જ્યારે મહામંત્રીઓ મરે, કે રાજા પરિવાર સાથે મૃત્યુ પામે, કે શહેરમાં રોગ ફેલાય, કે રાજ્ય-પ્રદેશમાં ગડબડ થાય.
દેવતાનાં યદાઽઽવાસે રાજ્ઞાં વા યત્ર વેશ્મનિ। ભાણ્ડાગારાયુધાગારે નિવિશેત યદા મધુ
જ્યારે દેવસ્થાનમાં, રાજમહેલમાં, ભંડારખાનાં કે શસ્ત્રાગારમાં મધ દેખાય.
સર્વં તદા ભવેત્સ્થાનં હન્યમાનં બલીયસા। આગન્તુકં ભયં તત્ર ભવેદિત્યેવ નિર્દિશેત્
ત્યારે એ જગ્યા પર કોઈ શક્તિશાળી આઘાત આવે છે; એ સ્થળે વિદેશી ભય આવે છે, એવું મનાય છે.
પાદપશ્ચૈવ યો યત્ર રક્તં સ્રવતિ શોણિતમ્। દન્તાગ્રાત્કુઞ્જરો વાપિ શૃઙ્ગાદ્વા વૃષભસ્તથા
જ્યાં વૃક્ષ, હાથી કે વાછરડા પોતાના થડ, દાંત કે શિંગમાંથી લોહી વહાવે.
પાદપાદ્રાષ્ટ્રિવિભ્રંશઃ કુઞ્જરાદ્રાજવિભ્રમઃ। ગોબ્રાહ્મણવિનાશઃ સ્યાદ્વૃવભસ્યેતિ નિર્દિશેત્
વૃક્ષમાંથી રાજ્યમાં ગડબડ થાય છે; હાથીમાંથી રાજકીય ગડબડ થાય છે; વાછરડા પરથી ગાય અને બ્રાહ્મણોનો નાશ થાય છે.
છત્રં નરપતેર્યત્ર નિપતેત્પૃથિવીતલે। સરાષ્ટ્રો નૃપતી રાજન્ક્ષિપ્રમેવ વિનશ્યતિ
જ્યાં રાજાનું છત્ર જમીન પર પડી જાય, હે રાજા, ત્યાં રાજા અને તેનું રાજ્ય જલ્દી નાશ પામે છે.
દેવાગારેષુ વા યત્ર રાજ્ઞો વા યત્ર વેશ્મનિ। વિકૃતં યદિ દૃશ્યેત નાગાવાસેષુ વા પુનઃ
દેવોના મંદિરમાં, રાજાના મહલમાં, અથવા હાથીઓના નિવાસમાં જ્યાં ક્યાંક અવિનય અથવા વિક્રુતિ દેખાય છે,
તસ્ય દેશસ્ય પીડા સ્યાદ્રાજ્ઞો જનપદસ્ય વા। અનાવૃષ્ટિભયં ઘોરમતિદુર્ભિક્ષમાદિશેત્
એ સ્થળે, રાજા કે પ્રજાને દુઃખ થવાનું છે; ભયંકર અનાવૃષ્ટિ અને ભારે દુર્ભિક્ષની આશંકા જણાવી શકાય છે.