અવાપ્ય તપસા વીર્યં બલમોજશ્ચ ભારત। ત્રાસિતાઃ સગણાઃ સર્વે બાણેન વિબુધાધિપાઃ
તપથી શક્તિ, બળ અને તેજ પ્રાપ્ત કરીને, હે ભરત, બાણે બધા દેવતાઓ અને તેમના સહયોગીઓને ડરાવી દીધા.
વજ્રાશનિગદાબામૈસ્તાડયદ્ભિરનેકશઃ। તસ્ય નાસીદ્રણે મૃત્યુર્દેવૈરપિ સવાસવૈઃ
વજ્ર, ગદા અને મસાલથી વારંવાર પ્રહાર થવા છતાં, દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર પણ યુદ્ધમાં તેને મરી શક્યા નહોતા.
સોઽભિભૂતશ્ચ કૃષ્ણેન ન હતશ્ચ મગાત્મના। છિત્વા બાહુસહસ્રં તુ ગોવિન્દેન મહાત્મના
તેને કૃષ્ણે જીત્યો હતો પણ મહાત્માએ તેને માર્યો નહોતો; મહાન ગોવિંદે તેના હજાર હાથ કાપી નાખ્યા.
એષોઽપીડન્મહાબાહુઃ કંસં ચ મધુસૂદનઃ। અવાપ્તં તપસા વીર્યં બલમોજશ્ચ ભારત। કૈટભં ચાતિલોમાનિ નિજઘાન જનાર્દનઃ
આ મહાબાહુ મધુસૂદને કંસને પણ સંહાર્યો હતો, અને તપથી બળ, શક્તિ અને તેજ પ્રાપ્ત કર્યા પછી, હે ભરત, જનાર્દને કૈટભ અને અતિરાક્ષસને પણ માર્યા.
જમ્બુમૈરાવતં ચૈવ વિરૂપં ચ મહાયશાઃ। ઘાન ભરતશ્રેષ્ઠ શમ્બરં ચારિમર્દનમ્
તે મહાપ્રભુએ જંબુમૈરાવત, વિરુપ અને શમ્બર જેવા દુશ્મન સંહારકને પણ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સંહાર્યા.
એષ ભોગવતીં ગત્વા વાસુકિં ભરતર્ષભ। નિર્જિત્ય પુણ્ડરીકાક્ષો રૌક્મિણેયમમોચયત્
પુંડરીકનેત્ર ભગવાને ભોગવતી જઈને વાસુકીને જીત્યા અને રુક્મિણીપુત્રને મુક્ત કર્યો, હે ભરતવંશી.
એવં બહૂનિ કર્માણિ શિશુરેવ જનાર્દનઃ। કૃતવાન્પુણ્ડરીકાક્ષઃ સઙ્કર્ષણસહાયવાન્
આ રીતે, બાળપણમાં જ જનાર્દન, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારા, સંકર્ષણના સાથી બન્યા અને અનેક કાર્યો કર્યા.
એવમેષોઽસુરાણાં ચસુરાણામપિ સર્વશઃ। ભયામયકરઃ કૃષ્ણઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ
આ જ રીતે, સર્વલોકોના સ્વામી કૃષ્ણ, દૈવો અને અસુરો બંને માટે ભયજનક બન્યા.
એવમેવ મહાબાહુઃ શાસ્તા સર્વદુરાત્મનામ્। કૃત્વા દેવાર્થમમિતં સ્વસ્થાનં પ્રાપ્સ્યતે પુનઃ
એ જ રીતે, મહાબાહુ, બધાં દુષ્ટોને દંડ આપનારા, દેવો માટે અનેક કાર્યો પૂર્ણ કરીને, ફરી પોતાના સ્થાન પર જશે.
એષ ભોગવતીં પુણ્યાં રવિકાન્તિં મહાયશાઃ। દ્વારકામાત્મસાત્કૃત્વા સાગરં પ્લાવયિષ્યતિ
મહાન યશવંત એ ભગવાન, સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતી પવિત્ર દ્વારકા શહેરને પોતાનું બનાવી, પછી દરિયાને એમાં વહેતી કરશે.
સુરાસુરમનુષ્યેષુ નાભૂન્ન ભવિતા ક્વચિત્। યસ્તામધ્યવસદ્રાજા નાન્યત્ર મધુસૂદનાત્
દેવ, અસુર કે મનુષ્યોમાં, મધુસૂદન સિવાય, ત્યાં ક્યારેય કોઈ રાજા રહ્યો નથી કે રહેશે પણ નહીં.
ભ્રાજમાનાસ્તુ વૈ સર્વે વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથાઃ। તેજિષ્ઠં પ્રતિપત્સ્યન્તે નાકપૃષ્ટં ગતાસવઃ
વૃષ્ણિ અને અંધક વંશના બધા મહાન યુધ્ધાઓ, તેજથી ચમકતા, જીવન પૂર્ણ થયા પછી સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં જશે.
એવમેવ દશાર્હાણાં વિધાય વિધિના વિધિમ્। વિષ્ણુર્નારાયણઃ સાક્ષાત્સ્વસ્થાનં પ્રાપ્સ્યતે ધ્રુવમ્
આ જ રીતે, દશાર્હો માટે નિયમ પ્રમાણે કાર્ય પૂર્ણ કરીને, વિષ્ણુ, સ્વયં નારાયણ, નિશ્ચિતપણે પોતાના શાશ્વત સ્થાન પર પાછા જશે.
અપ્રમેયોઽનિયોજ્યશ્ચ યત્ર કામગમો વશી। મોદતે ભગવાન્પ્રીતો વાલઃ ક્રીડાનકૈરિવ
એ ભગવાન અપરિમિત છે, કોઈના નિયંત્રણમાં નથી, પોતાની ઈચ્છાથી ચાલે છે, અને પોતે સંયમી છે; એ પ્રસન્ન થઈ, બાળક રમકડાંથી રમે તેમ આનંદ માણે છે.
નૈષ ગર્ભત્વમાપેદે ન યોન્યામાવસત્પ્રભુઃ। આત્મનસ્તેજસા કૃષ્ણઃ સર્વેષાં કુરુતે ગતિમ્
આ પ્રભુ ક્યારેય ગર્ભમાં ગયો નથી કે સ્ત્રીના પેટમાં રહ્યો નથી; પોતાની શક્તિથી કૃષ્ણ સર્વ જીવોની ગતિ નક્કી કરે છે.
યથા બુદ્બુદ ઉત્થાય તત્રૈવ પ્રવિલીયતે। ચરાચરાણિ ભૂતાનિ તથા નારાયણે સદા
જેમ બબૂલો ઊભો થાય છે અને એ જ જગ્યાએ લય પામે છે, તેમ ચાલતા અને અચલ બધા જીવો સદા નારાયણમાં લય પામે છે.
ન પ્રમાતું મહાબાહુઃ શક્યો ભારત કેશવઃ। પરં હિ પરતસ્તસ્માદ્વિશ્વરૂપાન્ન વિદ્યતે
હે ભારત, મહાબાહુ કેશવને કોઈ સમજી શકતો નથી; એ સર્વથી પર છે, અને એથી આગળ બીજું કંઈ નથી, આખું જગત એનું સ્વરૂપ છે.
એવમુક્ત્વા તતો ભીષ્ણો વિરરામ મહાબલઃ। વ્યાજહારોત્તરં તત્ર સહદેવોઽર્થવદ્વચઃ
આ રીતે કહીને, મહાબળવાન ભીષ્મ શાંત થઈ ગયા; પછી સહદેવે યોગ્ય જવાબ આપ્યો.
કેશવં કેશિહન્તારમપ્રમેયપરાક્રમમ્। પૂજ્યમાનં મયા યો વઃ કૃષ્ણં ન સહતે નૃપાઃ
તમામાંથી જે રાજા, કેશીનો સંહાર કરનાર, અપરિમિત શક્તિ ધરાવનાર કૃષ્ણને મારા દ્વારા પૂજાતા જોઈને સહન કરી શકતો નથી—
સર્વેષાં બલિનાં મૂર્ધ્નિ મયેદં નિહિતં પદમ્। એવમુક્તે મયા સમ્યગુત્તરં પ્રબ્રવીતુ સઃ
—બધા બળવાન રાજાઓના મસ્તક પર મેં આ પગ મૂક્યો છે; જો કોઈને જવાબ આપવો હોય તો હવે બોલે.
સ એવ હિ મયા વધ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। મતિમન્તશ્ચ યે કેચિદાચાર્યં પિતરં ગુરુમ્
એ જ મારા હાથેથી અવશ્ય મરશે—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને જે બુદ્ધિશાળી લોકો આચાર્ય, પિતા કે ગુરુને માન આપતા હોય—
અર્ચ્યમર્ચિતમર્ઘાર્હમનુજાનન્તુ તે નૃપાઃ। તતો ન વ્યાજહારૈષાં કશ્ચિદ્બુદ્ધિમતાં સતામ્
—એ રાજાઓ, જે પૂજનીયને પૂજે છે, માન આપે છે અને યોગ્ય સન્માન આપે છે, એ મંજૂરી આપે; તેથી, બુદ્ધિશાળી અને સજ્જનોએ પછી કશું બોલ્યું નહીં.
માનિનાં બલિનાં રાજ્ઞાં મધ્યે વૈ દર્શિતે પદે। તતોઽપતત્પુષ્પવૃષ્ટિઃ સહદેવસ્ય મૂર્ધનિ
ગર્વીલા અને બળવાન રાજાઓની વચ્ચે એ પગ મૂકવામાં આવ્યું ત્યારે સહદેવના માથા પર ફૂલોની વર્ષા થઈ.
અદૃશ્યરૂપા વાચશ્ચાપ્યબ્રુવન્સાધુસાધ્વિતિ। અવિધ્યદજિનં કૃષ્ણં ભવિષ્યદ્ભૂતજલ્પનઃ
અદૃશ્ય સ્વરે પણ 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને, ભવિષ્યની વાત કહી, કૃષ્ણની પ્રશંસા કરી, જે મૃગચર્મ ધારણ કરે છે.
સર્વસંશયનિર્મોક્તા નારદઃ સર્વલોકવિત્। ઉવાચાખિલભૂતાનાં મધ્યે સ્પષ્ટતરં વચઃ
સર્વ સંશયોથી મુક્ત અને બધાં લોકોથી પરિચિત નારદજી એ બધાં જીવોમાં સ્પષ્ટ અને સ્પષ્ટ વચન કહ્યાં.
કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષં નાર્ચયિષ્યન્તિ યે નરાઃ। જીવન્મૃતાસ્તુ તે જ્ઞેયા ન સભાષ્યાઃ કદાચના
જે મનુષ્યો કમળની પાંખડી જેવા નેત્રો ધરાવતાં કૃષ્ણજીની પૂજા કરતા નથી, તેઓ જીવતાં જ મરેલા ગણવા, અને કદી પણ એમની સાથે વાત ન કરવી.
પૂજયિત્વા ચ પૂજાર્હાન્બ્રહ્મક્ષત્રવિશેષવિત્। સહદેવો નૃણાં દેવઃ સમાપયત કર્મ તત્
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને બીજા વર્ગોના ભેદ જાણીને, જે પૂજાને યોગ્ય હતા એમની પૂજા કરીને, મનુષ્યોમાં દેવ સમાન સહદેવએ એ કર્મ પૂર્ણ કર્યું.
તસ્મિન્નભ્યર્ચિતે કૃષ્ણે સુનીથઃ શત્રુકર્ષણઃ। અતિતામ્રેક્ષણઃ કોપાદુવાચ મનુજાધિપાન્
જ્યારે કૃષ્ણજીની પૂજા થઈ, ત્યારે દુશ્મનોને હરાવનાર સુનીથએ ગુસ્સામાં આંખો લાલ કરીને રાજાઓને કહ્યું.
સ્થિતઃ સેનાપતિર્યોઽહં મન્વધ્વં કિં તુ સામ્પ્રતમ્। યુધિ તિષ્ઠામ સન્નહ્ય સમેતાન્વૃષ્ણિપાણ્ડવાન્
હું અહીં સેનાપતિ તરીકે ઊભો છું; હવે વિચાર કરો કે શું કરવું. વૃષ્ણિ અને પાંડવોને ભેગા કરીને, આપણે યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈએ.
ઇતિ સર્વાન્સમુત્સાદ્ય રાજ્ઞસ્તાંશઅચેદિપુઙ્ગવઃ। યજ્ઞોપઘાતાય તતઃ સોઽમન્ત્રતય રાજભિઃ
આ રીતે બધા રાજાઓને ઠપકો આપ્યા પછી, ચેદિમાં શ્રેષ્ઠ એ સુનીથએ યજ્ઞ બગાડવાનો ઈરાદો રાખીને રાજાઓ સાથે સલાહ કરી.