યદર્થં જન્મ કૃષ્ણસ્ય માનુષેષુ મહાત્મનઃ। યત્કૃતં વાસુદેવેન તદ્વક્ષ્યામિ સમાસતઃ
મહાન આત્માવાળા કૃષ્ણનું માનવોમાં જન્મ શા માટે થયું અને વસુદેવએ શું સિદ્ધિ કરી—એ હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું.
અયં શતસહસ્રાણિ દાનવાનામરિન્દમઃ। નિહય્ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પાતાલવિવરં યયૌ
આ કમળનેત્ર શત્રુવિનાશકએ લાખો દાનવોનો સંહાર કર્યો અને પાતાળના ખાડામાં ગયો.
યચ્ચ નાધિગતં પૂર્વૈઃ પ્રહ્લાદબલિશમ્બરૈઃ। તદિદં શૌરિણા વિત્તં પ્રાપિતં ભવતામિહ
જે પ્રહલાદ, બલિ કે શમ્બરે પહેલાં ક્યારેય પ્રાપ્ત ન કર્યું, એ બધું શૌરીએ હવે તમારા માટે પ્રાપ્ત કરી આપ્યું છે.
સપાશં મુરમાક્રમય્ પાઞ્ચજન્યં ચ ધીમતા। શિલાસઙ્ઘાનતિક્રમ્ય નિશુમ્ભઃ સગણો હતઃ
વિદ્વાનએ મુરાને બંધનથી વશ કરી, પંચજન્ય શંખ મેળવ્યો અને પથ્થરના ઢગલાં પાર કરીને નિશુંબ અને તેના સાથીઓને મારે છે.
હયગ્રીવશ્ચ વિક્રાન્તો દાનવો નિહતો બલી। મથિતશ્ચ મૃધે ભૌમઃ કુણ્ડલે ચાહૃતે પુનઃ
શક્તિશાળી દાનવ હયગ્રીવનો સંહાર થયો, અને ભૌમ પણ યુદ્ધમાં પરાજિત થયો, તેની કુંડલીઓ ફરીથી લઈ લેવાઈ.
પુનર્બાણવધે શૌરિમાદિત્યા વસુભિઃ સહ। મન્મુખા આગમિષ્યન્તિ સાધ્યાશ્ચ મધુસૂદનમ્
પછી, બાણના સંહાર સમયે, શૌરી પાસે, આદિત્ય અને વસુઓ સાથે, હું ને સાધ્યદેવતાઓ, મધુસૂદન, ફરીથી આવીશું.
એવમુક્ત્વા તતઃ સર્વાનામન્ત્ર્ય કુકુરાન્ધકાન્। સસ્વજે રામકૃષ્ણૌ ચ વસુદેવં ચ વાસવઃ
આ રીતે કહીને, વાસવએ બધા કુકુર અને અંધકોને વિદાય લીધી, અને રામ, કૃષ્ણ તથા વસુદેવને હળવે હળવે ભેટી પડ્યો.
પ્રદ્યુમ્નસામ્બપ્રમુખાનનિરૂદ્ધં ચ સારણમ્। બભ્રું ઝલ્લિં ગદં ભાનું ચારુદેષ્ણં ચ વૃત્રહા
પછી વૃત્રહરે પ્રદ્યુમ્ન, સાંબ, અનિરુદ્ધ, સારણ, ભભ્રુ, ઝલ્લી, ગદ, ભાનુ અને ચારુદેષ્ન—allને પણ પ્રેમથી ભેટી પડ્યો.
સત્કૃત્ય સારણાક્રૂરૌ પુનરાભાષ્ય સાત્યકિમ્। સસ્વજે વૃષ્ણિરાજાનમાહુકં કુકુરાધિપમ્। ભોજં ચ કૃતવર્ણાણમન્યાંશ્ચાન્દકવૃષ્ણિષુ
સારણ અને અક્રૂરનું સન્માન કરીને, સાત્યકી સાથે ફરી વાત કરી, પછી વૃત્ણી રાજા આહુક, કુકુરોના વડા, ભોજોના કૃતવર્ણ અને બીજા અંધક-વૃત્ણીઓને પણ ભેટી પડ્યો.
આમન્ત્ર્ય દેવપ્રવરૈર્વાસવો વાસવાનુજમ્। તતઃ શ્વેતાચલપ્રખ્યં ગજમૈરાવતં પ્રભુઃ
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ વાસવે, વસુદેવને વિદાય આપી, અને પછી એ ભગવાન શ્વેત પર્વત જેવો એરાવત હાથી પર ચઢ્યો.
પશ્યતાં સર્વભાતાનામારુરોહ શચીપતિઃ। પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ દિવં ચ વરવારણમ્
બધા જીવજંતુઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, શચીપતિ એ મહાન હાથી પર ચઢ્યો, જે પૃથ્વી, આકાશ અને સ્વર્ગમાં ફરતો હતો.
મુખાડમ્બરનિર્ઘોષૈઃ પૂરયન્તમિવાસકૃત્। હૈમયન્ત્રમહાકક્ષ્યં હિરણ્મયવિષાણિનમ્
એ હાથીના ગજ્જનથી ચારેય દિશા વારંવાર ગૂંજી ઉઠતી હતી, એ સોનાના સાધનોથી શોભતો, વિશાળ શરીરવાળો અને સોનાના દાંત ધરાવતો હતો.
મનોહરકુથાસ્તીર્ણં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્। નિત્યસ્રુતમદસ્રાવં ક્ષરન્તમિવ તોયદમ્
એના પીઠ પર સુંદર કપડાં પાથરેલા હતા, સર્વપ્રકારના રત્નોથી શોભતો હતો, સતત સુગંધિત મદ વહાવતો, જાણે વરસાદી વાદળ પાણી વરસાવે એમ.
દિશાગજં મહામાત્રં કાઞ્ચનસ્રજમાસ્થિતઃ। પ્રબભૌ મન્દરાગ્રસ્થઃ પ્રતપન્ભાનુમાનિવ
સોનાની વણાવેલી વણમાલા પહેરીને, એ દિશાના મહાન હાથી પર બેઠેલો ભગવાન, મન્દર પર્વતની ચોટી પર તેજસ્વી સૂર્ય જેમ ઝગમગતો હતો.
તતો વજ્મયં ભીમં પ્રગૃહ્ય પરામાઙ્કુશમ્। યયૌ બલવતા સાર્ધં પાવકેન શચીપતિઃ
પછી એ ભયાનક વજ્ર અને શ્રેષ્ઠ અંકુશ હાથમાં લઈને, શચીપતિ અગ્નિદેવ સાથે ત્યાંથી વિદાય થયો.
તં કરેણુગજવ્રાતૈર્વિમાનૈશ્ચ મરુદ્ગણાઃ। પૃષ્ઠતોઽનુયયુઃ પ્રીતાઃ કુબેરવરુણગ્રહાઃ
પછી ખુશખુશાલ મરૂતો, કુબેર, વરુણ અને ગ્રહો, સ્ત્રીહાથીઓના ઝુંડ અને દેવવાહન રથો સાથે, એના પાછળ પાછળ ચાલ્યા.
સ વાયુપક્ષમાસ્થાય વૈશ્વાનરપથં ગતઃ। પ્રાપ્ય સૂર્યપથં દેવસ્તત્રૈવાન્તરધીયત
પછી એ વાયુના પાંખવાળી માર્ગે ચડીને, અગ્નિદેવના માર્ગે ગયો; અને જ્યારે એ સૂર્યના માર્ગે પહોંચ્યો, ત્યારે એ દેવ ત્યાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તતઃ સર્વદશાર્હાણામાહુકસ્ય ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ। નન્દગોપસ્ય મહિષી યશોદા લોકવિશ્રુતા
પછી દશાર્હો અને આહુકની તમામ સ્ત્રીઓ, તથા નંદગોપની મહારાણી અને લોકપ્રસિદ્ધ યશોદા એકઠી થઈ.
રેવતી ચ મહાભાગા રુક્મિણી ચ પત્રિવ્રતા। સત્યા જામ્બવતી ચોભે ગાન્ધારી શિંશુમાપિ ચ
મહાભાગ્યવાળી રેવતી, પતિવ્રતા રુક્મિણી, સત્યાભામા, જામ્બવતી, ગાંધારી અને શિંશુમાપિ પણ ત્યાં આવી.
વિશોકા લક્ષણા ચાપિ સુમિત્રા કેતુમા તથા। વાસુદેવમહિષ્યોઽન્યાઃ શ્રિયા સાર્ધં યયુસ્તદા
વિશોકા, લક્ષણા, સુમિત્રા, કેતુમા અને વસુદેવની બીજી રાણીઓ, શ્રીદેવી સાથે પણ એ સમયે આવી.
વિભૂતિં દ્રષ્ટુમનસઃ કેશવસ્ય મહાત્મનઃ। પ્રીયમાણાઃ સભાં જગ્મુરાલોકયિતુમચ્યુતમ્
મહાન આત્માવાળા કેશવની મહિમા જોવા માટે, આનંદથી ભરપૂર, એ બધીએ અચ્યૂતને જોવા સભામાં જવાનું નક્કી કર્યું.
દેવકી સર્વદેવીનાં રોહિણી ચ પુરસ્કૃતા। દદૃશુર્દેવમાસીનં કૃષ્ણં હલભૃતા સહ
સર્વદેવીમાં શ્રેષ્ઠ દેવકી અને રોહિણી, બંનેએ કૃષ્ણને, જે દેવ છે અને હલધારી સાથે બેઠેલા હતા, જોઈ લીધા.
તૌ તુ પૂર્વમતિક્રમ્ય રોહિણીમભિવાદ્ય ચ। અભ્યવાદયતાં દેવૌ દેવકીં રામકેશવૌ
એ બંનેએ પહેલા રોહિણી પાસે જઈને વંદન કર્યું, પછી રામ અને કેશવે દેવકીનું પણ આદરપૂર્વક વંદન કર્યું.
સા તાભ્યામૃષભાક્ષાભ્યાં પુત્રાભ્યાં શુશુભેઽધિકમ્। દેવકી દેવમાતેવ મિત્રેણ વરુણેન ચ
એ બંને વાછરડા જેવી આંખો ધરાવતા પુત્રો સાથે દેવકી વધુ તેજસ્વી લાગી, જેમ અદિતી મીત્ર અને વરુણ સાથે તેજ ધરાવે છે.
તતઃ પ્રાપ્તા યશોદાયા દુહિતા વૈ ક્ષણેન હિ। જાજ્વલ્યમાના વપુષા પ્રભયાઽતીવ ભારત
પછી યશોદાની દીકરી ક્ષણમાં જ આવી પહોંચી, અને પોતાની તેજસ્વી કાંતિથી ખૂબ જ પ્રકાશિત થઈ રહી હતી, હે ભારત.
એકાનઙ્ગેતિ યામાહુઃ કન્યાં વૈ કામરૂપિણીમ્। યત્કૃતે સગણં કંસં જઘાન પુરુષોત્તમઃ
આ કન્યાને એકાંગ કહેવામાં આવે છે, જે મનગમતા રૂપ ધારણ કરી શકે છે; એની خاطر પુરુષોત્તમએ કમ્સ અને એના સાથીઓને સંહાર્યા હતા.
તતઃ સ ભગવાન્રામસ્તામુપાક્રમ્ય ભામિનામ્। મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય સવ્યેન પરિજગ્રાહ પાણિના
પછી ભગવાન રામ એ તેજવાળી સ્ત્રી પાસે ગયા, અને ડાબા હાથથી તેનું માથું સુઘી, પછી એને હાથથી પકડી લીધું.
તાં ચ તત્રોપસમ્પ્રાપ્ય પ્રિયામિવ સખીમિમામ્। દક્ષિણેન કરાગ્રેણ પિરજગ્રાહ માધવઃ
અને માધવએ પણ ત્યાં પહોંચી, જેમ કોઈ પ્રિય સખી પાસે જાય, એમ જમણા હાથની આંગળીઓથી એને પકડી લીધી.
દદૃશુસ્તાં સભામધ્યે ભગિનીં રામકૃષ્ણયોઃ। રુક્મપદ્મશાં પદ્મશ્રીમિવોત્તમનાભયોઃ
સભાના મધ્યમાં સૌએ રામ અને કૃષ્ણની બહેનને જોયી, જે સુવર્ણ કમળની જેમ તેજ પાથરી રહી હતી, બે શ્રેષ્ઠ કમળો પાસે.
અથાક્ષતમહાવષ્ટ્યા લાજપુષ્પઘૃતૈરપિ। વૃષ્ણયોઽવાકિરન્પ્રીતાઃ સઙ્કર્ષણજનાર્દનૌ
પછી વ્રુષ્ણિઓએ આનંદથી અક્ષત, લાજ અને ફૂલ તથા ઘી વડે સંકર્ષણ અને જનાર્દન પર વર્ષા કરી.