મત્તબર્હિણનાદાશ્ચ કોકિલાશ્ચ મદાવહાઃ। બભૂવુઃ પરમોપેતાઃ સર્વે જગતિ પર્વતાઃ
મસ્ત મોરોના ટહુકા અને પ્રેમથી ભરેલા કોયલના મીઠા રાગ ગૂંજતા હતા; દુનિયાના બધા પર્વતો ત્યાં પોતાની શ્રેષ્ઠ સ્થિતિમાં હાજર હતા.
તત્રૈવ ગજયૂથાનિ તત્ર ગોમહિષાસ્તથા। નિવાસાશ્ચ કૃતાસ્તત્ર વરાહા મૃગપક્ષિણામ્
ત્યાં હાથીઓના ઝુંડ, ગાય અને મહિષીઓ હતાં; વનશૂક, હરણ અને પક્ષીઓ માટે પણ નિવાસ બનાવવામાં આવ્યા હતા.
વિશ્વકર્મકૃતઃ શૈલઃ પ્રાકારસ્તત્ર વેશ્મનિ। વ્યક્તકિષ્કુશતોદ્યામઃ સુધારસસમપ્રભઃ
વિશ્વકર્માએ બનાવેલો પર્વત જેવો પ્રાચીર એ મહેલને ઘેરી રહ્યો હતો, જેમાં કિષ્કુ અને શત વૃક્ષોવાળા બગીચા સ્પષ્ટ દેખાતા અને એ બધું અમૃત જેવું તેજસ્વી હતું.
તેન તે ચ મહાશૈલાઃ સરિતશ્ચ સરાંસિ ચ। પરિક્ષિપ્તાનિ વૈ તસ્ય વનાન્યુપવનાનિ ચ
એથી મહાન પર્વતો, નદીઓ, સરોવર, વન અને ઉપવન બધું જ એમાં ઘેરાઈ ગયું હતું.
એવમાલોકયાઞ્ચક્રુર્દ્વારકામૃષભાસ્ત્રયઃ। ઉપેન્દ્રબલદેવૌ ચ વાસવશ્ચ મહાયશાઃ
એ રીતે ત્રણ મહાન પુરુષો—ઉપેન્દ્ર, બલરામ અને પ્રસિદ્ધ ઇન્દ્રે દ્વારકાનું નિરીક્ષણ કર્યું.
તતસ્તં પાણ્ડરં શૌરિર્મૂર્ધ્નિ તિષ્ઠન્ગરુત્મતઃ। પ્રીતઃ શઙ્ખમુપાધ્માસીદ્દ્વિષતાં રોમહર્ષણમ્
પછી શૌરીએ, સફેદ રથ પર ધ્વજ સાથે ઊભા રહી, આનંદથી શંખ વગાડ્યો, જેના અવાજથી શત્રુઓના રોમ ખડા થઈ ગયા.
તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન સારશ્ચુક્ષુભે ભૃશમ્। રરાસ ચ નભઃ સર્વં તચ્ચિત્રમભવત્તદા
એ શંખના ધ્વનિથી સરોવર ખૂબ જ હલચલાયું, આખું આકાશ ગૂંજી ઉઠ્યું; એ દૃશ્ય અદભૂત હતું.
પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષં નિશમ્ય કુકુરાન્દકાઃ। પ્રીયમાણાઃ સમાજગ્મુરાલોક્ય મધુસૂદનમ્
પાંચજન્યના ગુંજન સાંભળી, કુકુર અને અંધક વંશના લોકો આનંદિત થઈને મધુસૂદનને જોવા એકઠા થયા.
વસુદેવં પુરસ્કૃત્ય વેણુશઙ્ખરવૈઃ સહ। ઉગ્રસેનો યયૌ રાજા વાસુદેવનિવેશનમ્
ઉગ્રસેન રાજાએ વસુદેવને આગળ રાખીને, વાંસળી અને શંખના મધુર ધ્વનિ સાથે, વસુદેવના ઘર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
આનન્દિતું પર્યચન્સ્વેષુ વેશ્મસુ દેવકી। રોહિણી ચ યયૌ દેશમાહુકસ્ય ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ
દેવકી પોતાના મહેલોમાં આનંદ માણવા નીકળી, અને રોહિણી પણ, આહુકની પત્નીઓ સાથે, ત્યાં પહોંચી.
હતા બ્રહ્મદ્વિષઃ સર્વે જયન્ત્યન્ધકવૃષ્ણયટઃ। એવમુક્તઃ સહ સ્ત્રીભિરક્ષતૈર્મધુસૂદનઃ
બધા બ્રાહ્મણદ્વેષીઓ મરી ગયા છે—એવું મધુસૂદને કહ્યું, અને અંદક તથા વૃષ્ણિ કુળની અખંડિત સ્ત્રીઓ તેની આસપાસ હતી.
તતઃ શૌરિઃ સુપર્ણેન સ્વં નિવેશનમભ્યયાત્। ચકારાથ યથોદ્દેશમીશ્વરો મણિપર્વતમ્
પછી શૌરી, સુપર્ણના સહારે, પોતાના નિવાસે પહોંચ્યા; અને ભગવાને યોગ્ય રીતે મણિપર્વતનું સર્જન કર્યું.
તતો ધનાનિ રત્નાનિ સભાયાં મધુસૂદનઃ। નિધાય પુણ્ડરીકાક્ષઃ પિતુર્દર્શનલાલસઃ
પછી કમળનેત્ર મધુસૂદને, પિતાને મળવાની ઈચ્છાથી, સર્વ ધન અને રત્નો સભામાં મૂકી દીધા.
તતઃ સાન્દીપિનિં પૂર્વં બ્રાહ્મણં ચાપિ ભારત। યથાન્યાયં વાસુદેવ ઉપસ્પૃષ્ટ્વા મહાયશાઃ
પછી મહાયશસ્વી વસુદેવે, યથાવિધિ શૌચ કરીને, સૌપ્રથમ સાંદીપની અને બ્રાહ્મણ પાસે ગયા.
વવન્દે પૃથુતામ્રાક્ષઃ પ્રીયમાણો મહાયશાઃ। તથાઽશ્રુપરિપૂર્ણાક્ષમાનન્દભૃતચેતસમ્
વિશાળ અને તાંબડા નેત્ર ધરાવનારા, પ્રસન્ન ચિત્તે, મહાયશસ્વીએ વંદન કર્યું; અને જેમની આંખોમાં આનંદના આંસુ ભરાયા હતા, તેઓએ પણ વંદન કર્યું.
વવન્દે સહ રામેણ પિતરં વાસવાનુજઃ। તાભ્યાં ચ મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાતઃ કેશવઃ પરવીરહા
વાસુદેવએ રામ સાથે મળીને પિતાને વંદન કર્યું; અને બંનેએ, શત્રુવિનાશક કેશવને માથા પર સુગંધિત કરી પ્રેમથી વળગી લીધા.
યથાશ્રેષ્ઠમુપાગમ્ય સાત્વતાન્યદુનન્દનઃ। સર્વેષાં નામ જગ્રાહ દાશાર્હાણામધોક્ષજઃ
યદુનંદન અધોક્ષજે, દરેકને તેમની શ્રેષ્ઠતા અનુસાર મળ્યા અને દશાર્હ કુળના સૌને નામથી અભિવાદન કર્યું.
તતઃ સર્વાણિ વિત્તાનિ સર્વરત્નમયાનિ ચ। વ્યભજત્તાનિ તેભ્યોઽથ સર્વેભ્યો યદુનન્દનઃ
પછી યદુનંદને બધું ધન અને રત્નો સૌને સમાન રીતે વહેંચી દીધા.
સા કેશવમહામાત્રૈર્મહેન્દ્રપ્રતિમૈઃ સભા। શુશુભે વૃષ્ણિશાર્દૂલૈઃ સિંહૈરિવ ગિરેર્ગુહા
કેશ્વના મહામંત્રીઓથી યુક્ત એ સભા, ઇન્દ્ર સમાન, વૃષ્ણિ વીરોથી શોભી રહી હતી, જાણે પર્વતની ગુફામાં સિંહો વિહાર કરતા હોય.
અથાસનગતાન્સર્વાનુવાચ વિબુધાધિપઃ। શુભયા હર્ષયન્વાચા મહેન્દ્રસ્તાન્મહાયશાઃ। કુકુરાન્ધકમુખ્યાંશ્ચ તં ચ રાજાનમાહુકમ્
પછી દેવોના રાજાએ, શુભ અને આનંદદાયક વાણીથી, બેઠકમાં બેઠેલા સર્વ, મુખ્ય કુકુર, અંદક અને રાજા આહુકને સંબોધ્યા.
યદર્થં જન્મ કૃષ્ણસ્ય માનુષેષુ મહાત્મનઃ। યત્કૃતં વાસુદેવેન તદ્વક્ષ્યામિ સમાસતઃ
મહાન આત્માવાળા કૃષ્ણનું માનવોમાં જન્મ શા માટે થયું અને વસુદેવએ શું સિદ્ધિ કરી—એ હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું.
અયં શતસહસ્રાણિ દાનવાનામરિન્દમઃ। નિહય્ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પાતાલવિવરં યયૌ
આ કમળનેત્ર શત્રુવિનાશકએ લાખો દાનવોનો સંહાર કર્યો અને પાતાળના ખાડામાં ગયો.
યચ્ચ નાધિગતં પૂર્વૈઃ પ્રહ્લાદબલિશમ્બરૈઃ। તદિદં શૌરિણા વિત્તં પ્રાપિતં ભવતામિહ
જે પ્રહલાદ, બલિ કે શમ્બરે પહેલાં ક્યારેય પ્રાપ્ત ન કર્યું, એ બધું શૌરીએ હવે તમારા માટે પ્રાપ્ત કરી આપ્યું છે.
સપાશં મુરમાક્રમય્ પાઞ્ચજન્યં ચ ધીમતા। શિલાસઙ્ઘાનતિક્રમ્ય નિશુમ્ભઃ સગણો હતઃ
વિદ્વાનએ મુરાને બંધનથી વશ કરી, પંચજન્ય શંખ મેળવ્યો અને પથ્થરના ઢગલાં પાર કરીને નિશુંબ અને તેના સાથીઓને મારે છે.
હયગ્રીવશ્ચ વિક્રાન્તો દાનવો નિહતો બલી। મથિતશ્ચ મૃધે ભૌમઃ કુણ્ડલે ચાહૃતે પુનઃ
શક્તિશાળી દાનવ હયગ્રીવનો સંહાર થયો, અને ભૌમ પણ યુદ્ધમાં પરાજિત થયો, તેની કુંડલીઓ ફરીથી લઈ લેવાઈ.
પુનર્બાણવધે શૌરિમાદિત્યા વસુભિઃ સહ। મન્મુખા આગમિષ્યન્તિ સાધ્યાશ્ચ મધુસૂદનમ્
પછી, બાણના સંહાર સમયે, શૌરી પાસે, આદિત્ય અને વસુઓ સાથે, હું ને સાધ્યદેવતાઓ, મધુસૂદન, ફરીથી આવીશું.
એવમુક્ત્વા તતઃ સર્વાનામન્ત્ર્ય કુકુરાન્ધકાન્। સસ્વજે રામકૃષ્ણૌ ચ વસુદેવં ચ વાસવઃ
આ રીતે કહીને, વાસવએ બધા કુકુર અને અંધકોને વિદાય લીધી, અને રામ, કૃષ્ણ તથા વસુદેવને હળવે હળવે ભેટી પડ્યો.
પ્રદ્યુમ્નસામ્બપ્રમુખાનનિરૂદ્ધં ચ સારણમ્। બભ્રું ઝલ્લિં ગદં ભાનું ચારુદેષ્ણં ચ વૃત્રહા
પછી વૃત્રહરે પ્રદ્યુમ્ન, સાંબ, અનિરુદ્ધ, સારણ, ભભ્રુ, ઝલ્લી, ગદ, ભાનુ અને ચારુદેષ્ન—allને પણ પ્રેમથી ભેટી પડ્યો.
સત્કૃત્ય સારણાક્રૂરૌ પુનરાભાષ્ય સાત્યકિમ્। સસ્વજે વૃષ્ણિરાજાનમાહુકં કુકુરાધિપમ્। ભોજં ચ કૃતવર્ણાણમન્યાંશ્ચાન્દકવૃષ્ણિષુ
સારણ અને અક્રૂરનું સન્માન કરીને, સાત્યકી સાથે ફરી વાત કરી, પછી વૃત્ણી રાજા આહુક, કુકુરોના વડા, ભોજોના કૃતવર્ણ અને બીજા અંધક-વૃત્ણીઓને પણ ભેટી પડ્યો.
આમન્ત્ર્ય દેવપ્રવરૈર્વાસવો વાસવાનુજમ્। તતઃ શ્વેતાચલપ્રખ્યં ગજમૈરાવતં પ્રભુઃ
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ વાસવે, વસુદેવને વિદાય આપી, અને પછી એ ભગવાન શ્વેત પર્વત જેવો એરાવત હાથી પર ચઢ્યો.