યં વિદુઃ સર્વભૂતાનિ હરિરિત્યેવ ભારત। સુમિત્રવિજયાવાસો દેવર્ષિગણપૂજિતઃ
જેને બધા જીવ 'હરિ' તરીકે ઓળખે છે, સુમિત્રા અને વિજયાનું નિવાસ દેવઋષિઓ દ્વારા પૂજિત હતું.
મહિષ્યા વાસુદેવસ્ય ભૂષણં સર્વવેશ્મનામ્। યસ્તુ પ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર વિહિતઃ સર્વશિલ્પિભિઃ
વાસુદેવની મહિષીઓના બધા મહેલોનું શોભા, અહીંનું મુખ્ય મહેલ સર્વ કળાકારો દ્વારા બનાવાયું હતું.
મહિષ્યા વાસુદેવસ્ય કેતુમાનિતિ વિશ્રુતઃ। પ્રસાદો વિરજો નામ વિરજસ્કો મહાત્મનઃ
વાસુદેવની રાણીના પુત્ર, પ્રસિદ્ધ કેતુમાન, જેને પ્રસાદ વિરજ કહેવામાં આવે છે, એ મહાન આત્મા છે અને કામનાથી રહિત છે.
ઉપસ્થાનગૃહં તાત કેશવસ્ય મહાત્મનઃ। યસ્તુ પ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર યં ત્વષ્ટા વ્યદધાત્સ્વયમ્
પ્રિય, મહાત્મા કેશવનું ઉપસ્થાનગૃહ, અહીંનું મુખ્ય મહેલ, ત્વષ્ટાએ પોતે બનાવ્યું હતું.
યોજનાયતવિષ્કમ્ભં સર્વરત્નમયં વિભોઃ। તેષાં તુ વિહિતાઃ સર્વે રુક્મદણ્ડાઃ પતાકિનઃ
આ મહેલની લંબાઈ અને પહોળાઈ યોજનમાં માપવામાં આવે છે, અને તે સર્વે રત્નોથી બનેલું છે; તેના બધા ધ્વજ સોનાના દંડથી શોભાયમાન છે.
સદને વાસુદેવસ્ય માર્ગસઞ્જનના ધ્વજાઃ। ઘણ્ટાજાલાનિ તત્રૈવ સર્વેષાં નિવેશને
વાસુદેવના મહેલમાં માર્ગો પર ધ્વજ લગાડવામાં આવ્યા છે અને દરેક ઘરમાં ઘંટીઓના જાળ બાંધવામાં આવ્યા છે.
આહૃત્ય યદુસિંહેન વૈજયન્તચ્છલો મહાત્। હંસકૂટસ્ય યચ્છ્રઙ્ગમિન્દ્રદ્યુમ્નસરો મહત્
મહાન યદુસિંહે ત્યાં વૈજયંત છત્ર, હંસકૂટનું મહાન શિખર અને વિશાળ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન સરોવર લાવ્યાં હતાં.
ષષ્ટિતાલસમુત્સેધમર્ધયોજનવિસ્તૃતમ્। સકિન્નરમહાનાદં તદપ્યમિતતેજસઃ
એ મહેલ સાઠ તાળ ઊંચું અને અડધા યોજન જેટલું પહોળું છે, અને તેમાં કિન્નરોએ ગાવેલા સુરીલા સંગીતની ગૂંજ થાય છે, જે અનંત તેજવાળા માટે યોગ્ય છે.
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્। આદિત્યપથગં યત્તન્મેરોઃ શિખરમુત્તમમ્
ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ અને સર્વે જીવોને દેખાતું, એ મહાન મેરુ પર્વતનું શ્રેષ્ઠ શિખર છે, જ્યાંથી સૂર્યનો માર્ગ પસાર થાય છે.
જામ્બૂનદમયં દિવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્। તદપ્યુત્પાટ્ય કુચ્છ્રેણ સ્વં નિવેશનમાહૃતમ્
જાંબુનદ સોનાથી બનેલું અને ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ એ દિવ્ય શિખર પણ મહાન પ્રયત્નથી પોતાના નિવાસસ્થાને લાવવામાં આવ્યું હતું.
ભ્રાજમાનં પુરા તત્ર સર્વૌષધિવિદીપિતમ્। યમિન્દ્રભવનાચ્છૌરિરાજહાર પરન્તપઃ
ત્યાં એ સ્થળ તેજથી ચમકતું અને સર્વ ઔષધિઓના પ્રકાશથી ઉજ્જવળ હતું, જેને પરાક્રમી ચોરે ઇન્દ્રના મહેલમાંથી લાવ્યું હતું.
પારિજાતઃ સ તત્રૈવ કેશવેન નિવેશિતઃ। લેપહસ્તશતૈર્જુષ્ટો વિમાનૈશ્ચ હિરણ્મયૈઃ
ત્યાં કેશવે પારિજાત વૃક્ષ રોપ્યું હતું, જે સોનાની હથેળીઓ ધરાવતા સેંકડો સેવકો અને સોનાની વિમાનોથી શોભાયમાન હતું.
વિહિતા વાસુદેવેન તત્રૈવ ચ મહાદ્રુમાઃ। પદ્માકુલજલોપેતા રક્તસૌગન્ધિકોત્પલાઃ
ત્યાં વાસુદેવએ મહાન વૃક્ષો પણ વાવ્યાં છે, જ્યાં કમળોથી ભરેલી જળાશયો અને લાલ સુગંધિત નીલોત્પલ ફૂલો છે.
મણિમૌક્તિકવાલૂકાઃ પુષ્કરિણ્યઃ સરાંસિ ચ। તાસાં પરમકૂલિ શોભયન્તિ મહાદ્રુમાઃ
ત્યાં મણિ અને મુક્તાની રેતીવાળી સરોવર અને તળાવો છે; અને ચારે બાજુ મહાન વૃક્ષો તેમની સુંદરતા વધારે છે.
સાલતાલાશ્વકર્ણાશ્ચ શતશાખાશ્ચ રોહિણઃ। ભલ્લાતકકપિત્થાશ્ચ ઇન્દ્રવૃક્ષાશ્ચ ચમ્પકાઃ
સાલ, તાળ, અશ્વકર્ણ અને શતશાખા રોહિણી, ભલ્લાતક, કપિથ, ઇન્દ્રવૃક્ષ અને ચંપક જેવા વૃક્ષો ત્યાં વાવ્યાં છે.
ખાદિરા મૃતકાશ્ચૈવ સમન્તાત્પરિરોપિતાઃ। યે ચ હૈમવતા વૃક્ષા યે ચ નન્દનજાસ્તથા
ખાદિર અને મૃતક જેવા વૃક્ષો પણ ચારે બાજુ વાવ્યાં છે, તેમજ હિમાલયના અને નંદનવનમાં ઉગતા વૃક્ષો પણ છે.
આહૃત્ય યદુસિંહેન તેઽપિ તત્ર નિવેશિતાઃ। રત્નપીતારુણપ્રખ્યાઃ સિતપુષ્પાશ્ચ પાદપાઃ
આ બધા વૃક્ષો યદુસિંહે ત્યાં લાવીને વાવ્યાં છે—રત્ન, સોનાં અને તાંબાં જેવી કાંતિ ધરાવતા, તથા સફેદ ફૂલોવાળા વૃક્ષો પણ છે.
સર્વર્તુફલપૂર્ણોસ્તે તે ચ કાનનસિન્ધુષુ। સહસ્રપત્રપદ્માશ્ચ મન્દરાશ્ચ સહસ્રશઃ
આ બધાં વૃક્ષો દરેક ઋતુએ ફળથી ભરેલા રહે છે, એ વન અને નદીકાંઠે; અને હજારો પાંખડીઓવાળા કમળ અને હજારો મંદાર વૃક્ષો છે.
અશોકાઃ કર્ણિકારાશ્ચ તિલકા નાગ મલ્લિકાઃ। કુરકા નાગપુષ્પાશ્ચ ચમ્પકાસ્તૃણપુલ્લિકાઃ
અશોક, કર્ણિકાર, તિલક, નાગ, મલ્લિકા, કુરક, નાગપુષ્પ, ચંપક અને ઘાસના ઝુંપડા ત્યાં જોવા મળે છે.
સપ્તવર્ણાઃ કબન્ધાશ્ચ નીપાઃ કુરવકાસ્તથા। કેતકાઃ કેસરાશ્ચૈવ હિનતાલતલતાટકાઃ
સપ્તવર્ણ, કબંધ, નીપ, કુરવક, કેતકી, કેસર અને હિનતાલ તથા તાળના ઝાડોના ઝાડપાં પણ ત્યાં છે.
તાલાઃ પ્રલમ્બા વકુલાઃ પિણ્ડિકા બીજપૂરકાઃ। દ્રુતામલકખર્જૂરા મહિતા જમ્બુકાસ્તથા
તાળ, પ્રલંબ, વકુલ, પિંડિકા, બીજપૂર, ઝડપથી વધતા આમળા અને ખજુરનાં વૃક્ષો, અને માન્ય જાંબુક વૃક્ષો પણ ત્યાં હતાં.
આમ્રાઃ પનસવૃક્ષાશ્ચ ચમ્પકાસ્તિલતિન્દુકાઃ। લિકુચામૃતાશ્ચૈવ ક્ષીરિકા કર્ણિકા તથા
કેરી, ફણસ, ચંપા, તિલક, તિંડુક, લિકુચ, અમૃત, અને સાથે જ ક્ષીરીક અને કર્ણિકા વૃક્ષો પણ હતાં.
નાલિકેરેઙ્ગુદાશ્ચૈવ ઉત્ક્રોશકવનાનિ ચ। કદલી જાતમલ્લી ચ પાટલી કુમુદોત્પલાઃ
નાળિયેરી, ઍંગુદ, અને ઉત્ક્રોશકના વન, કેળાં, જાતમલ્લી, પાઠળી, કમળ અને ઉત્પલનાં ફૂલો પણ ત્યાં હતાં.
નીલોત્પલકપૂર્ણાશ્ચ વાપ્યઃ કૂપાઃ સહસ્રશઃ। ફુલ્લાશાકકપિત્થાશ્ચ તૈસ્તીર્ત્વા બન્ધુજીવકાઃ
હજારો તળાવો અને કૂવા નીલકમળથી ભરેલા હતાં; ફૂલેલા શાક અને કપિથ વૃક્ષો, અને બંધુજીવના વન પણ હતાં.
પ્રિયાલાશોકવાદિર્યાઃ પ્રાચીનાશ્ચાપિ સર્વશઃ। પ્રિયઙ્ગુબદરીભિશ્ચ યવૈઃ સ્યન્દનચન્દનૈઃ
પ્રિયાળ, અશોક, વાદિર્ય, અને પૂર્વના બધા જૂના વૃક્ષો, સાથે પ્રિયંગુ, બોર, જવાર, સ્યંદન અને ચંદનનાં વૃક્ષો પણ હતાં.
શચીપીલુપલાશ્ચૈશ્ચ પલાશવધપિપ્લૈઃ। ઉદુમ્બરૈશ્ચ બિલ્વૈશ્ચ પાલાશૈઃ પારિભદ્રકૈઃ
શચી, પીલુ, પલાશ, વડપીપળ, ઉદુમ્બર, બેલ, પલાશ અને પારિભદ્ર વૃક્ષો પણ ત્યાં હતાં.
ઇન્દ્રવૃક્ષાર્જુનૈશ્ચૈવ અશ્વત્થૈશ્ચિરબિલ્વકૈઃ। ભૌમગઞ્જનવૃક્ષૈશ્ચ ભલ્લાભૈરશ્વસાહ્વયૈઃ
ઇન્દ્રવૃક્ષ, અર્જુન, અશ્વત્થ, ચિરબિલ્વ, ભૌમગંજન, ભલ્લા અને અશ્વસાહ્વય વૃક્ષો પણ ત્યાં હતાં.
સજ્જૈસ્તામ્બૂલવલ્લીભિર્લવઙ્ગૈઃ ક્રમુકૈસ્તથા। વંશૈશ્ચ વિવિધૈસ્તત્ર સમન્તાત્પરિરોપિતૈઃ
સજ્જા, તાંબુલ વેલીઓ, લવિંગ, ક્રમુક અને અનેક પ્રકારના વાંસ પણ આસપાસ વાવવામાં આવ્યા હતાં.
યે ચ નન્દનજા વૃક્ષા યે ચ ચૈત્રરથે વને। સર્વે તે યદુનાથેન સમન્તાત્પરિરોપિતાઃ
નંદનવનમાં ઉગેલા અને ચૈત્રરથ વનમાં આવેલા બધા વૃક્ષો યદુના રાજાએ ચારે બાજુ વાવ્યાં હતાં.
સમાહિતા મહાનદ્યઃ પીતલોહિતવાલુકાઃ। તસ્મિન્ગૃહવરે રમ્યે મણિશક્રસવાલુકાઃ
સુવર્ણ અને લાલ રેતીવાળી મહાનદીઓ ત્યાં એકઠી થઈ હતી, અને એ સુંદર મહેલમાં રેતી મણિ અને ઇન્દ્રની જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.