મેરોરિવ ગિરેઃ શૃઙ્ગમુચ્છ્રિતં કાઞ્ચનાલયમ્। રુક્મિણ્યાઃ પ્રવરો વાસો નિર્મિતઃ સુમહાત્મના
મેરુ પર્વતના શિખર જેવું ઊંચું અને સુવર્ણથી બનેલું, મહાન આત્માવાળાએ રુક્મિણી માટે શ્રેષ્ઠ નિવાસ બનાવ્યો હતો.
સત્યભામા પુનર્વેશ્મ સદા વસતિ પાણ્ડરમ્। વિચિત્રમણિસોપાનં યં વિદુઃ શીતવાનિતિ
સત્યભામાનું મહેલ, હંમેશા ધોળું અને અદભુત રત્નોની સીડીઓથી શોભાયમાન, 'શીતવાન' તરીકે જાણીતું છે.
વિમલાદિત્યવર્ણાભિઃ પતાકાભિરલઙ્કૃતમ્। વ્યક્તબદ્ધં યથોદ્દેશે ચતુર્દશમહાધ્વજમ્
પવિત્ર સૂર્ય સમાન તેજવાળી ધ્વજાઓથી સજ્જ, ચૌદ મહાન ધ્વજો સ્પષ્ટ રીતે યોગ્ય સ્થાન પર ગોઠવાયા હતા.
સર્વપ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર જામ્બવત્યા વિભૂષિતઃ। પ્રભાયા જૃમ્ભણૈશ્ચિત્રૈસ્ત્રૈલોક્યમિવ ભાસયન્
અહીં મુખ્ય મહેલ જામ્બવતી દ્વારા શોભિત હતો, તેની પ્રકાશમય ઝલકથી તે ત્રણે લોકને પ્રકાશિત કરતો હતો.
યસ્તુ પાણ્ડરવર્ણાભસ્તયોરન્તરમાશ્રિતઃ। વિશ્વકર્માકરોદેનં કૈલાસશિખરોપમમ્
આ બન્ને વચ્ચે જે ફિક્કા રંગનું મહેલ હતું, તે વિશ્વકર્માએ કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવું બનાવ્યું હતું.
જામ્બૂનદપ્રદીપ્તાગ્રઃ પ્રદીપ્તજ્વલનોપમઃ। સાગરપ્રતિમોઽતિષ્ઠન્મેરુરિત્યભિવિશ્રુતઃ
જાંબુનદ સુવર્ણથી તેજસ્વી શિખરવાળું, અગ્નિ જેવું ઝલકતું, સાગર સમાન ઊભેલું અને 'મેરુ' તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું.
તસ્મિન્ગાન્ધારરાજસ્ય દુહિતા કુલશાલિની। સુકેશી નામ વિખ્યાતા કેશવેન નિવેશિતા
ત્યાં ગાંધારના રાજાની કુળવંતી પુત્રી, સુકેશી નામે પ્રસિદ્ધ, કેશવે ત્યાં વસાવી હતી.
પદ્મકૂટ ઇતિ ખ્યાતઃ પદ્મવર્ણો મહાપ્રભઃ। સુપ્રભાયા મહાબાહો વાસઃ સ પરમોચ્છ્રિતઃ
પદ્મકૂટા નામે જાણીતા, કમળ જેવા રંગ અને તેજવાળું, સુપ્રભાનું ઊંચું નિવાસસ્થાન સ્થાપિત થયું હતું.
યસ્તુ સૂર્યપ્રભો નામ પ્રાસાદવર ઉચ્યતે। લક્ષણાયાઃ કુરુશ્રેષ્ઠ સ દત્તઃ શાર્ઙ્ગધન્વના
સૂર્યપ્રભા નામે પ્રસિદ્ધ ઉત્તમ મહેલ, શારંગધન્વાએ લક્ષણાને આપ્યો હતો, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
વૈડૂર્યવરવર્ણાભઃ પ્રાસાદો હરિતપ્રભઃ। શ્વેતજાલા હિ યત્રૈવ યત્રૈવ ચ નિવેશિતા
વૈડૂર્યમણિ જેવા રંગવાળું, લીલોતરી ઝલકતું મહેલ, જ્યાં શ્વેતજાલા પણ વસે છે.
યં વિદુઃ સર્વભૂતાનિ હરિરિત્યેવ ભારત। સુમિત્રવિજયાવાસો દેવર્ષિગણપૂજિતઃ
જેને બધા જીવ 'હરિ' તરીકે ઓળખે છે, સુમિત્રા અને વિજયાનું નિવાસ દેવઋષિઓ દ્વારા પૂજિત હતું.
મહિષ્યા વાસુદેવસ્ય ભૂષણં સર્વવેશ્મનામ્। યસ્તુ પ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર વિહિતઃ સર્વશિલ્પિભિઃ
વાસુદેવની મહિષીઓના બધા મહેલોનું શોભા, અહીંનું મુખ્ય મહેલ સર્વ કળાકારો દ્વારા બનાવાયું હતું.
મહિષ્યા વાસુદેવસ્ય કેતુમાનિતિ વિશ્રુતઃ। પ્રસાદો વિરજો નામ વિરજસ્કો મહાત્મનઃ
વાસુદેવની રાણીના પુત્ર, પ્રસિદ્ધ કેતુમાન, જેને પ્રસાદ વિરજ કહેવામાં આવે છે, એ મહાન આત્મા છે અને કામનાથી રહિત છે.
ઉપસ્થાનગૃહં તાત કેશવસ્ય મહાત્મનઃ। યસ્તુ પ્રાસાદમુખ્યોઽત્ર યં ત્વષ્ટા વ્યદધાત્સ્વયમ્
પ્રિય, મહાત્મા કેશવનું ઉપસ્થાનગૃહ, અહીંનું મુખ્ય મહેલ, ત્વષ્ટાએ પોતે બનાવ્યું હતું.
યોજનાયતવિષ્કમ્ભં સર્વરત્નમયં વિભોઃ। તેષાં તુ વિહિતાઃ સર્વે રુક્મદણ્ડાઃ પતાકિનઃ
આ મહેલની લંબાઈ અને પહોળાઈ યોજનમાં માપવામાં આવે છે, અને તે સર્વે રત્નોથી બનેલું છે; તેના બધા ધ્વજ સોનાના દંડથી શોભાયમાન છે.
સદને વાસુદેવસ્ય માર્ગસઞ્જનના ધ્વજાઃ। ઘણ્ટાજાલાનિ તત્રૈવ સર્વેષાં નિવેશને
વાસુદેવના મહેલમાં માર્ગો પર ધ્વજ લગાડવામાં આવ્યા છે અને દરેક ઘરમાં ઘંટીઓના જાળ બાંધવામાં આવ્યા છે.
આહૃત્ય યદુસિંહેન વૈજયન્તચ્છલો મહાત્। હંસકૂટસ્ય યચ્છ્રઙ્ગમિન્દ્રદ્યુમ્નસરો મહત્
મહાન યદુસિંહે ત્યાં વૈજયંત છત્ર, હંસકૂટનું મહાન શિખર અને વિશાળ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન સરોવર લાવ્યાં હતાં.
ષષ્ટિતાલસમુત્સેધમર્ધયોજનવિસ્તૃતમ્। સકિન્નરમહાનાદં તદપ્યમિતતેજસઃ
એ મહેલ સાઠ તાળ ઊંચું અને અડધા યોજન જેટલું પહોળું છે, અને તેમાં કિન્નરોએ ગાવેલા સુરીલા સંગીતની ગૂંજ થાય છે, જે અનંત તેજવાળા માટે યોગ્ય છે.
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્। આદિત્યપથગં યત્તન્મેરોઃ શિખરમુત્તમમ્
ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ અને સર્વે જીવોને દેખાતું, એ મહાન મેરુ પર્વતનું શ્રેષ્ઠ શિખર છે, જ્યાંથી સૂર્યનો માર્ગ પસાર થાય છે.
જામ્બૂનદમયં દિવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્। તદપ્યુત્પાટ્ય કુચ્છ્રેણ સ્વં નિવેશનમાહૃતમ્
જાંબુનદ સોનાથી બનેલું અને ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ એ દિવ્ય શિખર પણ મહાન પ્રયત્નથી પોતાના નિવાસસ્થાને લાવવામાં આવ્યું હતું.
ભ્રાજમાનં પુરા તત્ર સર્વૌષધિવિદીપિતમ્। યમિન્દ્રભવનાચ્છૌરિરાજહાર પરન્તપઃ
ત્યાં એ સ્થળ તેજથી ચમકતું અને સર્વ ઔષધિઓના પ્રકાશથી ઉજ્જવળ હતું, જેને પરાક્રમી ચોરે ઇન્દ્રના મહેલમાંથી લાવ્યું હતું.
પારિજાતઃ સ તત્રૈવ કેશવેન નિવેશિતઃ। લેપહસ્તશતૈર્જુષ્ટો વિમાનૈશ્ચ હિરણ્મયૈઃ
ત્યાં કેશવે પારિજાત વૃક્ષ રોપ્યું હતું, જે સોનાની હથેળીઓ ધરાવતા સેંકડો સેવકો અને સોનાની વિમાનોથી શોભાયમાન હતું.
વિહિતા વાસુદેવેન તત્રૈવ ચ મહાદ્રુમાઃ। પદ્માકુલજલોપેતા રક્તસૌગન્ધિકોત્પલાઃ
ત્યાં વાસુદેવએ મહાન વૃક્ષો પણ વાવ્યાં છે, જ્યાં કમળોથી ભરેલી જળાશયો અને લાલ સુગંધિત નીલોત્પલ ફૂલો છે.
મણિમૌક્તિકવાલૂકાઃ પુષ્કરિણ્યઃ સરાંસિ ચ। તાસાં પરમકૂલિ શોભયન્તિ મહાદ્રુમાઃ
ત્યાં મણિ અને મુક્તાની રેતીવાળી સરોવર અને તળાવો છે; અને ચારે બાજુ મહાન વૃક્ષો તેમની સુંદરતા વધારે છે.
સાલતાલાશ્વકર્ણાશ્ચ શતશાખાશ્ચ રોહિણઃ। ભલ્લાતકકપિત્થાશ્ચ ઇન્દ્રવૃક્ષાશ્ચ ચમ્પકાઃ
સાલ, તાળ, અશ્વકર્ણ અને શતશાખા રોહિણી, ભલ્લાતક, કપિથ, ઇન્દ્રવૃક્ષ અને ચંપક જેવા વૃક્ષો ત્યાં વાવ્યાં છે.
ખાદિરા મૃતકાશ્ચૈવ સમન્તાત્પરિરોપિતાઃ। યે ચ હૈમવતા વૃક્ષા યે ચ નન્દનજાસ્તથા
ખાદિર અને મૃતક જેવા વૃક્ષો પણ ચારે બાજુ વાવ્યાં છે, તેમજ હિમાલયના અને નંદનવનમાં ઉગતા વૃક્ષો પણ છે.
આહૃત્ય યદુસિંહેન તેઽપિ તત્ર નિવેશિતાઃ। રત્નપીતારુણપ્રખ્યાઃ સિતપુષ્પાશ્ચ પાદપાઃ
આ બધા વૃક્ષો યદુસિંહે ત્યાં લાવીને વાવ્યાં છે—રત્ન, સોનાં અને તાંબાં જેવી કાંતિ ધરાવતા, તથા સફેદ ફૂલોવાળા વૃક્ષો પણ છે.
સર્વર્તુફલપૂર્ણોસ્તે તે ચ કાનનસિન્ધુષુ। સહસ્રપત્રપદ્માશ્ચ મન્દરાશ્ચ સહસ્રશઃ
આ બધાં વૃક્ષો દરેક ઋતુએ ફળથી ભરેલા રહે છે, એ વન અને નદીકાંઠે; અને હજારો પાંખડીઓવાળા કમળ અને હજારો મંદાર વૃક્ષો છે.
અશોકાઃ કર્ણિકારાશ્ચ તિલકા નાગ મલ્લિકાઃ। કુરકા નાગપુષ્પાશ્ચ ચમ્પકાસ્તૃણપુલ્લિકાઃ
અશોક, કર્ણિકાર, તિલક, નાગ, મલ્લિકા, કુરક, નાગપુષ્પ, ચંપક અને ઘાસના ઝુંપડા ત્યાં જોવા મળે છે.
સપ્તવર્ણાઃ કબન્ધાશ્ચ નીપાઃ કુરવકાસ્તથા। કેતકાઃ કેસરાશ્ચૈવ હિનતાલતલતાટકાઃ
સપ્તવર્ણ, કબંધ, નીપ, કુરવક, કેતકી, કેસર અને હિનતાલ તથા તાળના ઝાડોના ઝાડપાં પણ ત્યાં છે.