યઃ સહસ્રસહસ્ત્વેકઃ સર્વાન્દેવાનપોથયત્। તં જઘાન મહાવીર્યં હયગ્રીવં મહાબલમ્
જે એકલા જ હજારો હજારો દેવતાઓને હરાવી શકતો હતો, એ મહાબળવાન અને મહાવીર હયગ્રીવને પણ તેણે સંહાર્યો.
અપારતેજા દુર્ધર્ષઃ સર્વયાદવનન્દનઃ।। મધ્યે લોહિતગઙ્ગાયાં ભગવાન્દેવકીસુતઃ
અપરિમિત તેજ અને અપરાજિત, યાદવો માટે ભયજનક એવા ભગવાન દેવકીપુત્ર, લાલ ગંગાના મધ્યમાં હતા.
ઔદકાયાં વિરૂપાક્ષં જઘાન મધુસૂદનઃ। તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા। પુરમાસાદયામાસ તત્ર યુદ્ધમવર્તત
મધુસૂદનએ ઔદક શહેરમાં વિરૂપાક્ષને મારી નાખ્યો. પછી તેજથી ઝગમગતું પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનું શહેર પહોંચ્યો, જ્યાં યુદ્ધ શરૂ થયું.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરં તેન ભૌમેન ભારત। કુણ્ડલાર્થે સુરેશસ્ય નરકેણ મહાત્મના
હે ભારત, ત્યાં ભૌમ અને નરક વચ્ચે દેવોના કુંડળ માટે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
મુહૂર્તં લાલયિત્વા તુ નરકં મધૂસૂદનઃ। પ્રવૃત્તચક્રં ચક્રેણ પ્રમમાથ બલાદ્બલી
મધુસૂદનએ થોડો સમય નરકને સહન કર્યો, પછી ચક્ર ફેરવીને તેની શક્તિથી તેને ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.
ચક્રપ્રમથિતં તસ્ય પપાત સહસા ભુવિ। ઉત્તમાઙ્ગં હતાઙ્ગસ્ય વૃત્રે વજ્રહતે યથા
ચક્રના ઘા થી તેના શરીરનું મથું જમીન પર તુરંત પડી ગયું, જેમ વજ્રના ઘા થી વૃત્રનું પડ્યું હતું.
ભૂમિસ્તુ પતિતં દૃષ્ટ્વા પ્રાયચ્છત્કુણ્ડલે સુતમ્। પ્રદાય ચ મહાબાહુમિદં વચનમબ્રવીત્
પુત્રને પડેલો જોઈ ભૂમિએ કુંડળ આપી દીધાં અને પોતાના બળવાન પુત્રને આપી આ રીતે બોલી.
સૃષ્ટસ્ત્વયૈવ મધુહંસ્ત્વયૈવ વિનિપાતિતઃ। યથેચ્છસિ તથા ક્રીડા પ્રજાસ્તસ્યાનુપાલય
મધુને તું જ પેદા કર્યો અને તું જ નાશ કર્યો; હવે તારી ઈચ્છા પ્રમાણે રમ અને તેની પ્રજાનું રક્ષણ કર.
દેવાનાં ચ મુનીનાં ચ પિતૄણાં ચ મહાત્મનામ્। ઉદ્વેજનીયો ભૂતાનાં બ્રહ્મદ્વિદ્ પુરુષાધમઃ
જે બ્રહ્મદ્વેષી પુરુષ હતો, એ દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને સર્વ જીવોને દુ:ખ આપતો હતો.
લોકદ્વિષ્ટઃ સુતસ્તે તુ દેવારિર્લોકકણ્ટકઃ। સર્વલોકનમસ્કાર્યામદિતં બાધયદ્વલી
તારો પુત્ર સર્વેને અપ્રિય, દેવોનો શત્રુ અને જગત માટે કંટક હતો; એ સર્વે માન્ય લોકોને દુ:ખ આપતો હતો.
કુણ્ડલે હૃતવાન્દર્પાત્તતસ્તે નિહતઃ સુતઃ। નૈવ મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો યત્કૃતં મયિ ભામિનિ
કુંડળ ગર્વથી લીધાં, તેથી તારો પુત્ર મારો ગયો; હે સુંદરે, મેં જે કર્યું એ માટે મારે ઉપર રોષ ન રાખીશ.
ત્વત્પ્રભાવાચ્ચ તે પુત્રો લબ્ધવાન્ગતિમુત્તમામ્। તસ્માદ્ગચ્છ મહાભાગે ભારાવતરણં કૃતમ્
તારી શક્તિથી તારા પુત્રે ઉત્તમ ગતિ પામી; તેથી, હે મહાભાગ્યવતી, હવે તું નિરાંતે જા, ભાર ઉતરી ગયો છે.
નિહત્ય નરકં ભૌમં સત્યભામાસહાયવાન્। સહિતો લોકપાલૈશ્ચ દદર્શ નરકાલયમ્
ભૌમ નરકને મારીને, સત્યભામા સાથે અને લોકપાલો સાથે, તેણે નરકનું નિવાસસ્થાન જોયું.
અથાસ્ય ગૃહમાસાદ્ય નારકસ્ય મહાત્મનઃ। દદર્શ ધનમક્ષય્યં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
પછી એ મહાન નરકના ઘરમાં પહોંચીને, તેણે અખૂટ ધન અને અનેક પ્રકારના રત્નો જોયા.
મણિમુક્તાપ્રવાલાનિ વૈડૂર્યવિકૃતાનિ ચ। વિસ્તારાલ્પાંશ્ચાર્કમણીન્વિપુલાન્સ્ફાટિકાનપિ
માણકાં, મુક્તા, મોતી, વજ્ર, વિવિધ પ્રકારના પાચા, નાના-મોટા સૂર્યમણિ અને વિશાળ સ્ફટિક પણ જોયા.
જામ્બૂનદમયાન્યેવ શાતકુમ્ભમયાનિ ચ। પ્રદીપ્તજ્વલનાભાનિ શીતરશ્મિપ્રભાણિ ચ
જાંબુનદ સોનાના અને શુદ્ધ સોનાના વસ્ત્રો હતા, જે અગ્નિ જેવું તેજ આપતાં અને શીતલ કિરણો જેવું ઝગમગતાં હતાં.
હિરણ્યવર્ણં રુચિરં શ્વેતમભ્યન્તરં ગૃહમ્। તદક્ષય્યં ગૃહે દૃષ્ટં નરકસ્ય ધનં બહુ
ઘર સોનાળી છાયાવાળું, સુંદર અને અંદરથી સફેદ હતું; એ ઘરમાં તેણે નરકનું અખૂટ ધન જોયું.
ન હિ રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય તાવદ્ધનસમુચ્છ્રયઃ। દૃષ્ટપૂર્વઃ પુરા સાક્ષાન્મહેન્દ્રભવનેષ્વપિ
રાજા કુબેર કે મહેન્દ્રના મહેલો પણ એટલું ધન ક્યારેય જોયેલું નહોતું.
હતે ભૌમે નિશુમ્ભે ચ વાસવઃ સગણોઽબ્રવીત્। દાશાર્હપતિમાસીનમાહૃત્ય મણિકુણ્ડલે
ભૌમ અને નિશુમ્ભના વધ પછી, વાસવ પોતાના સહયોગીઓ સાથે દાશાર્હોના વડા પાસે આવ્યો અને મણિકુંડળ લાવ્યા.
હેમસૂત્રા મહાકક્ષ્યાસ્તોમરૈર્વીર્યશાલિનઃ। વિમલાનિ પતાકાનિ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ
સોનાની દોરીઓ, વિશાળ પટ્ટા, શૂરવીરોના શસ્ત્રો, શુદ્ધ ધ્વજાઓ અને વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો સાથે.
ભીમરૂપાશ્ચ માતઙ્ગાઃ પ્રવાલવિકૃતાઃ કુથાઃ। તે ચ વિંશતિસાહસ્રા દ્વાસ્તાવત્યઃ કરેણવઃ
ત્યાં ભયાનક આકારના, લાલ અને વિકૃત શરીરવાળા, બે દાંત ધરાવતા ભીમકાય હાથીઓ પણ હતાં, અને આવા વીસ હજાર જેટલા હાથીઓ હતાં.
અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ દેશજાશ્ચોત્તમા હયાઃ। ગોભિશ્ચાવિકૃતૈર્યાવત્કામાત્તવ જનાર્દન
ત્યાં સ્થાનિક જાતિના ઉત્તમ અને મજબૂત આઠ લાખ ઘોડા હતાં, અને જેટલી ગાયો તને ઇચ્છા હોય તેટલી નિર્દોષ ગાયો પણ હતી, હે જનાર્દન.
એતત્તે પ્રાપયિષ્યાણિ વૃષ્ણ્યાવાસમરિન્દમ। વસુ યત્રિષુ લોકેષુ ધર્મેણાવર્જિતં ત્વયા
હે દુશ્મનોને હરાવનાર, હે વૃષ્ણિ કુળના પ્રમુખ, તું જે ધર્મથી વિવિધ લોકોમાં સંપત્તિ મેળવી છે, એ બધું હું તારી પાસે મોકલીશ.
દેવગન્ધર્વરત્નાનિ દૈતેયાસુરજાનિ ચ। યાનિ સન્તિ હિરણ્યાનિ નરકસ્ય નિવેશને
દેવતાઓ અને ગંધર્વોના ખજાના, દૈત્ય અને અસુરોના ધન, અને નરકાસુરના મહેલમાં રહેલું બધું સોનુ—
એતત્તુ ગરુડે સર્વં ક્ષિપ્રમારોપ્ય વાસવઃ। દાર્શાર્હપતિના સાર્ધમુપાયાન્મણિપર્વતમ્
વાસવદેવે એ બધું ઝડપથી ગરુડ પર લાદ્યું અને દાર્શાહના સ્વામી સાથે મળીને મણિપર્વત તરફ રવાના થયો.
ચિત્રગ્રથિતમેઘાભઃ પ્રબભૌ મણિપર્વતઃ। હેમચિત્રવિતાનૈશ્ચ પ્રાસાદૈરુપશોભિતઃ
મણિપર્વત રંગબેરંગી વાદળોની જેમ ઝળહળતો દેખાતો હતો અને ત્યાંના મહેલો સોનાની છતોથી શોભી રહ્યા હતા.
હર્મ્યાણિ ચ વિશાલાનિ મણિસોપાનવન્તિ ચ। તત્રસ્થા વરવર્ણિન્યો દદૃશુર્મધુસૂદનમ્
ત્યાં વિશાળ મહેલો હતા, જેમાં મણિથી બનેલા સોપાન હતા, અને ત્યાં રહેનારી સુંદર સ્ત્રીઓએ મધુસૂદનને જોયો.
ગન્ધર્વસુરમુખ્યાનાં પ્રિયા દુહિતરસ્તદા। ત્રિવિષ્ટપસમે દેશે તિષ્ઠન્તમપરાજિતમ્
તે સમયે ગંધર્વ અને અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકોની પ્રિય પુત્રીઓ, સ્વર્ગ જેવી જગ્યાએ, અજેયને ઊભેલો જોયો.
પરિવવ્રુર્મહાબાહુમેકવેણીધરાઃ સ્ત્રિયઃ। પર્વાઃ કાષાયવાસિન્યઃ સર્વાશ્ચ નિયતેન્દ્રિયાઃ
એક વેણી ગાંઠવાળી, કાશાય વસ્ત્ર પહેરેલી અને ઇન્દ્રિય સંયમ ધરાવતી એ બધી સ્ત્રીઓએ મહાબાહુને ઘેરી લીધો.
વ્રતસન્તાપજઃ શોકે નાત્ર કશ્ચિદપીડયત્। અરજાંસિ ચ વાસાંસિ બિભ્રત્યઃ કૌશિકાન્યપિ
ત્યાં કોઈને પણ વ્રત કે દુઃખથી પીડા નહોતી, બધા સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરેલા હતા, અને કેટલીક તો કાંજી વસ્ત્રો પણ પહેરતી હતી.