તથૈવ કૃતવર્ણાણાં ચારુદેષ્ણં મહાબલમ્।। દેવકલ્પાન્મહારાજ તાન્દાશાર્હપુરોગમાન્
તેમજ, શ્રેષ્ઠ કુળના અને મહાબળવાન ચારુદેષ્નને; અને હે રાજા, દેવ સમાન એવા દાશાર્હ વંશના અગ્રણીઓને પણ ભેટી પડ્યા.
પિરિષ્વજ્ય ચ દૃષ્ટ્વા ચ ભગવાન્ભૂતભાવનઃ।। વૃષ્ણ્યન્ધકમહામાત્રાન્પરિષ્વજ્યાથ વાસવઃ
એમને મળીને અને જોઈને, સર્વજ્ઞ ભગવાને વૃષ્ણિ અને અંધકના મુખ્ય મંત્રીઓને પણ ભેટી પડ્યા, અને પછી ઇન્દ્રે—
પ્રગૃહ્ય પૂજાં તૈર્દત્તાં ભગવાન્પાકશાસનઃ।। સોઽદિતેર્વચનાત્તાત કુણ્ડલાર્થે જનાર્દનમ્
તેમણે આપેલી પૂજા સ્વીકારી, ભગવાન ઇન્દ્રે, માતા અદિતિના આદેશે, હે પ્રિય, જનાર્દનને કુંડલ વિશે કહ્યું—
નિહત્ય નરકં ભૌમમાહરિષ્યામિ કુણ્ડલે
હું ભૂમિપુત્ર નરકને મારીને કુંડલ પાછાં લાવીશ.
એવમુક્ત્વાઽથ ગોવિન્દો રામમેવાભ્યભાષત।। પ્રદ્યુમ્નમનિરુદ્ધં ચ સામ્બં ચાપ્રતિમં બલે
આ રીતે કહીને, ગોવિંદે પછી રામ, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ અને બલમાં અપ્રતિમ એવા સાંબને સંબોધ્યા.
એતાંશ્ચોચ્ત્કા તથા તત્ર વાસુદેવો મહાયશાઃ।। અથારુહ્ય સુપર્ણં વૈ શઙ્ખચક્રગદાસિભૃત્
એમને આ રીતે કહીને, મહાયશસ્વી વાસુદેવ શંખ, ચક્ર, ગદા અને ખડગ ધારણ કરનાર સુપર્ણ પર ચઢ્યા.
યયૌ તદા હૃષીકેશો દેવાનાં હિતકામ્યયા।। તં પ્રયાન્તમમિત્રઘ્નં દેવાઃ સહપુરન્દરાઃ
પછી હૃષીકેશ દેવતાઓના કલ્યાણ માટે રવાના થયા; અને એમના પાછળ દેવતાઓ ઇન્દ્ર સાથે ગયા.
પૃષ્ઠતોઽનુયયુઃ પ્રીત્યા સ્તુવન્તો વિષ્ણુમચ્યુતમ્। ઉગ્રાન્ત્રક્ષોગણાન્હત્વા નરકસ્ય મહાસુરાન્
પાછળથી આનંદપૂર્વક, અચલ વિષ્ણુની સ્તુતિ કરતા દેવતાઓ ગયા; અને તેમણે નરકના ભયાનક રક્ષક અને મહાસુરોને સંહાર્યા.
ક્ષુરાન્તાન્મૌરવાન્પાશાન્ષટ્સહસ્રં દદર્શ સઃ।। સ़ઞ્છિદ્ય પાશાચ્છસ્ત્રેણ મુરં હત્વા સહાન્વયમ્
ત્યાં તેણે મુરાના છ હજાર કટારાવાળા ફાંસો જોયા; અને પોતાના શસ્ત્રથી એ ફાંસો કાપી, મુરા અને તેના પુત્રોને મારી નાખ્યા.
શૈલસઙ્ઘાનતિક્રમ્ય નિશુમ્ભં ચ વ્યપોથયત્
પર્વતોની શ્રેણીઓ પાર કરીને, તેણે નિશુમ્ભને પણ સંહાર્યો.
યઃ સહસ્રસહસ્ત્વેકઃ સર્વાન્દેવાનપોથયત્। તં જઘાન મહાવીર્યં હયગ્રીવં મહાબલમ્
જે એકલા જ હજારો હજારો દેવતાઓને હરાવી શકતો હતો, એ મહાબળવાન અને મહાવીર હયગ્રીવને પણ તેણે સંહાર્યો.
અપારતેજા દુર્ધર્ષઃ સર્વયાદવનન્દનઃ।। મધ્યે લોહિતગઙ્ગાયાં ભગવાન્દેવકીસુતઃ
અપરિમિત તેજ અને અપરાજિત, યાદવો માટે ભયજનક એવા ભગવાન દેવકીપુત્ર, લાલ ગંગાના મધ્યમાં હતા.
ઔદકાયાં વિરૂપાક્ષં જઘાન મધુસૂદનઃ। તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા। પુરમાસાદયામાસ તત્ર યુદ્ધમવર્તત
મધુસૂદનએ ઔદક શહેરમાં વિરૂપાક્ષને મારી નાખ્યો. પછી તેજથી ઝગમગતું પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનું શહેર પહોંચ્યો, જ્યાં યુદ્ધ શરૂ થયું.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરં તેન ભૌમેન ભારત। કુણ્ડલાર્થે સુરેશસ્ય નરકેણ મહાત્મના
હે ભારત, ત્યાં ભૌમ અને નરક વચ્ચે દેવોના કુંડળ માટે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
મુહૂર્તં લાલયિત્વા તુ નરકં મધૂસૂદનઃ। પ્રવૃત્તચક્રં ચક્રેણ પ્રમમાથ બલાદ્બલી
મધુસૂદનએ થોડો સમય નરકને સહન કર્યો, પછી ચક્ર ફેરવીને તેની શક્તિથી તેને ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.
ચક્રપ્રમથિતં તસ્ય પપાત સહસા ભુવિ। ઉત્તમાઙ્ગં હતાઙ્ગસ્ય વૃત્રે વજ્રહતે યથા
ચક્રના ઘા થી તેના શરીરનું મથું જમીન પર તુરંત પડી ગયું, જેમ વજ્રના ઘા થી વૃત્રનું પડ્યું હતું.
ભૂમિસ્તુ પતિતં દૃષ્ટ્વા પ્રાયચ્છત્કુણ્ડલે સુતમ્। પ્રદાય ચ મહાબાહુમિદં વચનમબ્રવીત્
પુત્રને પડેલો જોઈ ભૂમિએ કુંડળ આપી દીધાં અને પોતાના બળવાન પુત્રને આપી આ રીતે બોલી.
સૃષ્ટસ્ત્વયૈવ મધુહંસ્ત્વયૈવ વિનિપાતિતઃ। યથેચ્છસિ તથા ક્રીડા પ્રજાસ્તસ્યાનુપાલય
મધુને તું જ પેદા કર્યો અને તું જ નાશ કર્યો; હવે તારી ઈચ્છા પ્રમાણે રમ અને તેની પ્રજાનું રક્ષણ કર.
દેવાનાં ચ મુનીનાં ચ પિતૄણાં ચ મહાત્મનામ્। ઉદ્વેજનીયો ભૂતાનાં બ્રહ્મદ્વિદ્ પુરુષાધમઃ
જે બ્રહ્મદ્વેષી પુરુષ હતો, એ દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને સર્વ જીવોને દુ:ખ આપતો હતો.
લોકદ્વિષ્ટઃ સુતસ્તે તુ દેવારિર્લોકકણ્ટકઃ। સર્વલોકનમસ્કાર્યામદિતં બાધયદ્વલી
તારો પુત્ર સર્વેને અપ્રિય, દેવોનો શત્રુ અને જગત માટે કંટક હતો; એ સર્વે માન્ય લોકોને દુ:ખ આપતો હતો.
કુણ્ડલે હૃતવાન્દર્પાત્તતસ્તે નિહતઃ સુતઃ। નૈવ મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો યત્કૃતં મયિ ભામિનિ
કુંડળ ગર્વથી લીધાં, તેથી તારો પુત્ર મારો ગયો; હે સુંદરે, મેં જે કર્યું એ માટે મારે ઉપર રોષ ન રાખીશ.
ત્વત્પ્રભાવાચ્ચ તે પુત્રો લબ્ધવાન્ગતિમુત્તમામ્। તસ્માદ્ગચ્છ મહાભાગે ભારાવતરણં કૃતમ્
તારી શક્તિથી તારા પુત્રે ઉત્તમ ગતિ પામી; તેથી, હે મહાભાગ્યવતી, હવે તું નિરાંતે જા, ભાર ઉતરી ગયો છે.
નિહત્ય નરકં ભૌમં સત્યભામાસહાયવાન્। સહિતો લોકપાલૈશ્ચ દદર્શ નરકાલયમ્
ભૌમ નરકને મારીને, સત્યભામા સાથે અને લોકપાલો સાથે, તેણે નરકનું નિવાસસ્થાન જોયું.
અથાસ્ય ગૃહમાસાદ્ય નારકસ્ય મહાત્મનઃ। દદર્શ ધનમક્ષય્યં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
પછી એ મહાન નરકના ઘરમાં પહોંચીને, તેણે અખૂટ ધન અને અનેક પ્રકારના રત્નો જોયા.
મણિમુક્તાપ્રવાલાનિ વૈડૂર્યવિકૃતાનિ ચ। વિસ્તારાલ્પાંશ્ચાર્કમણીન્વિપુલાન્સ્ફાટિકાનપિ
માણકાં, મુક્તા, મોતી, વજ્ર, વિવિધ પ્રકારના પાચા, નાના-મોટા સૂર્યમણિ અને વિશાળ સ્ફટિક પણ જોયા.
જામ્બૂનદમયાન્યેવ શાતકુમ્ભમયાનિ ચ। પ્રદીપ્તજ્વલનાભાનિ શીતરશ્મિપ્રભાણિ ચ
જાંબુનદ સોનાના અને શુદ્ધ સોનાના વસ્ત્રો હતા, જે અગ્નિ જેવું તેજ આપતાં અને શીતલ કિરણો જેવું ઝગમગતાં હતાં.
હિરણ્યવર્ણં રુચિરં શ્વેતમભ્યન્તરં ગૃહમ્। તદક્ષય્યં ગૃહે દૃષ્ટં નરકસ્ય ધનં બહુ
ઘર સોનાળી છાયાવાળું, સુંદર અને અંદરથી સફેદ હતું; એ ઘરમાં તેણે નરકનું અખૂટ ધન જોયું.
ન હિ રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય તાવદ્ધનસમુચ્છ્રયઃ। દૃષ્ટપૂર્વઃ પુરા સાક્ષાન્મહેન્દ્રભવનેષ્વપિ
રાજા કુબેર કે મહેન્દ્રના મહેલો પણ એટલું ધન ક્યારેય જોયેલું નહોતું.
હતે ભૌમે નિશુમ્ભે ચ વાસવઃ સગણોઽબ્રવીત્। દાશાર્હપતિમાસીનમાહૃત્ય મણિકુણ્ડલે
ભૌમ અને નિશુમ્ભના વધ પછી, વાસવ પોતાના સહયોગીઓ સાથે દાશાર્હોના વડા પાસે આવ્યો અને મણિકુંડળ લાવ્યા.
હેમસૂત્રા મહાકક્ષ્યાસ્તોમરૈર્વીર્યશાલિનઃ। વિમલાનિ પતાકાનિ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ
સોનાની દોરીઓ, વિશાળ પટ્ટા, શૂરવીરોના શસ્ત્રો, શુદ્ધ ધ્વજાઓ અને વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો સાથે.