લેખ્યં ચ ગણિતં ચોભૌ પ્રાપ્નુતાં યદુનન્દનૌ। ગાન્ધર્વવેદં વૈદ્યં ચ સકલં સમાવાપતુઃ
યદુના બંને પુત્રોએ લખાણ અને ગણિત શીખ્યા, તેમજ ગાંધર્વવેદ અને આયુર્વેદ પણ સંપૂર્ણ રીતે ગ્રહણ કર્યા.
હસ્તિશિક્ષામશ્વિશિક્ષાં દ્વાદશાહેન ચાપ્નુતામ્। તાવુભૌ જગ્મતુર્વીરૌ ગુરું સાન્દીપિનિં પુનઃ
હાથી અને ઘોડાની શિક્ષા બંનેએ બાર દિવસમાં મેળવી, પછી એ બંને વીરોએ ફરી ગુરુ સાંદીપનિ પાસે ગયા.
ધનુર્વેદચિકીર્ષાર્થં ધર્મજ્ઞૌ ધર્મચારિણૌ। તાવિષ્વાસવરાચાર્યમભિગમ્ય પ્રણમ્ય ચ
ધનુર્વેદ શીખવાની ઇચ્છાથી, ધર્મને જાણતા અને અનુસરતા એ બંને, ધનુર્વેદના આચાર્ય પાસે ગયા અને વંદન કર્યું.
તેન વૈ સત્કૃતૌ રાજંશ્ચરન્તૌ તાવવન્તિષુ। પઞ્ચાશદ્ભિરહોરાત્રૈર્દશાઙ્ગં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્
તે ગુરુએ તેમને સન્માન આપ્યો, રાજા, અને તેઓ અવંતિમાં રહ્યા; પચાસ દિવસ-રાતમાં દસ પ્રકારની સુસ્થાપિત વિદ્યા સંપૂર્ણ રીતે શીખી.
સરહસ્યં ધનુર્વેદં સકલં તાવવાપતુઃ। દૃષ્ટ્વા કૃતાર્થો વિપ્રેન્દ્રો ગુર્વર્થે તાવચોદયત્
ધનુર્વેદની તમામ ગુપ્ત વિદ્યા બંનેએ પ્રાપ્ત કરી; ગુરુએ તેમને પૂર્ણ જોઈને પોતાના હિત માટે આગળ વધવા કહ્યું.
અયાચતાર્થં ગોવિન્દં તદા સાન્દીપિનિર્વિભુમ્। મમ પુત્રઃ સમુદ્રેઽસ્મિંસ્તિમિના ચાપવાહિતઃ
પછી સાંદીપનિ ગુરુએ વિભુ ગોવિંદ પાસે વર માંગ્યો: 'મારો પુત્ર આ સમુદ્રમાં તિમિ માછલી દ્વારા લઈ જવામાં આવ્યો છે.'
પુત્રમાનય ભદ્રં તે ભક્ષિતં તિમિના મમ। આર્તાય ગુરવે તત્ર પ્રતિશુશ્રાવ દુષ્કરમ્
'મારો પુત્ર, જેને તિમિ માછલીએ ખાધો છે, તેને પાછો લાવો; ભગવાન તમારો કલ્યાણ કરે.' ગુરુના દુઃખ દૂર કરવા કૃષ્ણે એ અઘરું કાર્ય સ્વીકાર્યું.
અશક્યં સર્વભૂતેષુ કર્તુમન્યેન કેનચિત્। યશ્ચ સાન્દીપિનેઃ પુત્રં જહાર ભરતર્ષભ
આવું કાર્ય કોઈ બીજા જીવથી શક્ય નહોતું; અને સાંદીપનિ ગુરુનો પુત્ર પણ એ જ લઈ ગયો હતો, હે ભારત.
સોઽસુરઃ સમરે તાભ્યાં સમુદ્રે વિનિપાતિતઃ। તતઃ સાન્દીપિનેઃ પુત્રઃ પ્રસાદાદમિતૌજસઃ
તે અસુરને એ બંનેએ યુદ્ધમાં દરિયામાં ફેંકી દીધો; પછી સાંદીપનિના પુત્રની કૃપાથી, જેની તાકાત અસીમ હતી,
દીર્ઘકાલં કૃતઃ પ્રેતઃ પુનરાસીચ્છરીરવાન્। તદશક્યમચિન્ત્યં ચ દૃષ્ટ્વા સુમહદદ્ભુતમ્
એ અસુર લાંબા સમય સુધી ભૂત બનીને રહ્યો, પછી ફરી શરીર પામ્યો; આવું અશક્ય અને વિચિત્ર ચમત્કાર જોઈને,
સર્વેષામેવ ભૂતાનાં વિસ્મયઃ સમજાયત। આસનાનિ ચ સર્વાણિ ગવાશ્વં ચ ધનાદિકમ્
બધા જીવોમાં આશ્ચર્ય ફેલાઈ ગયું; બધી બેઠકો, ગાય-ઘોડા અને ધન-દોલત,
સર્વં તદુપજહાતે ગુરવે રામકેશવૌ। ગદાપરિઘયુદ્ધે ચ સર્વાસ્ત્રેષુ ચ કેશવઃ
આ બધું રામ અને કેશવે ગુરુને અર્પણ કર્યું; ગદા અને પરિઘના યુદ્ધમાં અને બધા શસ્ત્રોમાં કેશવ,
પરમાં મુખ્યતાં પ્રાપ્તઃ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતઃ। કશ્ચ નારાયણાદન્યઃ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્
સૌથી ઊંચો માન પ્રાપ્ત કર્યો અને બધા લોકોએ પ્રસિદ્ધ થયો; નારાયણ સિવાય બીજો કોણ છે, જે સર્વ રત્નોથી શોભાયમાન છે,
રથમાદિત્યસઙ્કાશમાતિષ્ઠેત શચીપતેઃ। કસ્ય ચાપ્રતિમો યન્તા વજ્રપાણેઃ પ્રિયઃ સખા
શચીપતિના સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથ પર કોણ ઊભો રહી શકે? વજ્રધારીનો પ્રિય મિત્ર અને અનન્ય સારથી બીજો કોણ છે?
માતલિઃ સઙ્ગૃહીતા સ્યાદન્યત્ર પુરુષોત્તમાત્। ભોજરાજાત્મજો વાપિ કંસસ્તાત યુધિષ્ઠિર
માતલિ સર્વત્ર પસંદ થાય, પણ પુરુષોત્તમ સિવાય; અથવા ભોજરાજનો પુત્ર, અથવા કંસ, હે યુધિષ્ઠિર,
અસ્ત્રજાતે બલે વીર્યે કાર્તવીર્યસમોઽભવત્। તસ્ય ભોજપતેઃ પુત્રાદ્ભોજરાજન્યવર્ધનાત્
શસ્ત્ર, બળ અને શૌર્યમાં તે કાર્તવીર્ય સમાન થયો; ભોજરાજના પુત્રથી, ભોજ વંશના વધારણાર,
ઉદ્વિજન્તે સ્મ રાજાનઃ સુપર્ણાદિવ પન્નગાઃ। ચિત્રકાર્મુકનિસ્ત્રિંશવિમલપ્રાસયોધિનઃ
રાજાઓ ગરુડ સામેના સાપોની જેમ ડરી ગયા; જે સુશોભિત ધનુષ્ય, તલવાર અને નિર્મળ ભાલા લઈને લડતા હતા,
શતં શતસહસ્રાણિ પાદાતાસ્તસ્ય ભારત। અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ શૂરાણામનિવર્તિનામ્
એના પાસે લાખો પગદળ સૈનિકો હતા, હે ભારત; અને આઠ લાખ એવા શૂરવીર હતા, જે કદી પીઠ ફેરવતા નહોતા,
અભવન્ભોજરાજસ્ય જામ્બૂનદમયા ધ્વજાઃ। રુક્મકાઞ્ચનકક્ષ્યાસ્તુ રથાસ્તસ્ય યુધિષ્ઠિ
ભોજરાજના ધ્વજો શુદ્ધ સોનાના હતા; એના રથો, હે યુધિષ્ઠિર, સુવર્ણ અને સોનાની પટ્ટીઓથી શોભતા હતા,
અભવન્ભોજપુત્રસ્ય દ્વિપાસ્તાવદ્ધિ તદ્બલમ્। ચિત્રકાર્મુકનિસ્ત્રિંશવિમલપ્રાસયોધિનામ્
ભોજપુત્રના હાથીઓ પણ એટલાં જ હતા, જેટલું એનું સેનાબળ; અને એ સુશોભિત ધનુષ્ય, તલવાર અને નિર્મળ ભાલા લઈને લડતા હતા,
ષોડશાશ્વસહસ્રાણિ કિંશુકાભાનિ તસ્ય વૈ। અપરસ્તુ મહાવ્યૂહઃ કિશોરણાં યુધિષ્ઠિર
એના પાસે સોળ હજાર કિમ્શુક ફૂલ જેવા ઘોડા હતા; અને બીજી એક મોટી પાંખ યુવાન યુદ્ધવીરોની, હે યુધિષ્ઠિર,
આરોહવરસમ્પન્નો દુર્ધર્ષઃ કેનચિદ્બલાન્। સ ચ ષોડશસાહસ્રઃ કંસભ્રાતૃપુરઃ સરઃ
શ્રેષ્ઠ સવારીઓથી સજ્જ અને કોઈ પણ સેનાથી અપરાજેય; અને એ સોળ હજાર, કંસના ભાઈઓના નેતૃત્વમાં,
સુનામા સર્વતસ્ત્વેનં સ કંસં પર્યપાલયત્। સગણો મિશ્રકો નામ ષષ્ટિમસાહસ્ર ઉચ્યતે
સુનામાએ ચારે બાજુથી કંસની રક્ષા કરી; એનો જૂથ, મિશ્રક નામે ઓળખાતો, સાઠ હજાર ગણાય છે,
કંસરોષમહાવેગાં વૈવસ્વતવશાનુગામ્।। મત્તદ્વિપમહાગ્રાહાં વૈવસ્વતવશાનુગામ્
કંસના ક્રોધની મહા ઝડપથી, વૈવસ્વતના ઇચ્છાથી ચાલતા; અને પાગલ હાથીઓ તથા મહાન આગેવાનો પણ વૈવસ્વતના વશમાં,
શસ્રજાલમહાફેનાં સાદિવેગમહાજલામ્। ગદાપરિઘપાઠીનાં નાનાકવચશૈવલામ્
શસ્ત્રોના જાળ અને મહા ફેનથી, મહા પ્રવાહવાળી નદી જેવી; ગદા અને પરિઘ ધારણ કરનાર, વિવિધ કવચોથી સજ્જ,
રથનાગમહાવર્તાં નાનારુધિરકર્દમામ્। ચિત્રકાર્મુકકલ્લોલાં રથાશ્વકલિલહ્રદામ્
રથ અને હાથીઓના મહા ઘુમાવથી, વિવિધ રક્તથી કાદવાયેલી; સુશોભિત ધનુષ્યની લહેરો અને રથ-ઘોડાઓથી ભરેલી તળાવ જેવી,
મહામૃધનદીં ઘોરાં યોધાવર્તનનિસ્વનામ્। કોઽન્યો નારાયણાદેત્ય કંસહન્તા યુધિષ્ઠિર
યુધિષ્ઠિર, એ ભયાનક યુદ્ધની નદીમાં, જ્યાં યોદ્ધાઓના ઘમાસાણના અવાજો ગૂંજતા હતા, કાંસાને મારનાર નારાયણ સિવાય બીજું કોણ પ્રવેશી શકે?
એષ શક્રરથે તિષ્ઠંસ્તાન્યનીકાનિ ભારત। વ્યધમદ્ભોજપુત્રસ્ય મહાભ્રાણીવ મારુતઃ
ભારત, એ ઇન્દ્રના રથ પર ઊભો રહીને, ભોજપુત્રની સેનાઓને એ રીતે વિખેરી દીધી જેમ મહાન પવન મોટા વાદળોને ઉડાવી દે છે.
તં સભાસ્થં સહામાત્યં હત્વા કંસં સહાન્વયમ્। આનયામાસ માનાર્હાં દેવકીં સમુહૃદ્ગણામ્
એણે સભામાં બેઠેલા કાંસાને, તેના મંત્રીઓ અને કુટુંબજનો સાથે મારી નાખ્યા પછી, માનપાત્ર દેવકી અને તેની સાથીઓને લઈને આવ્યો.
યશોદાં રોહિણીં ચૈવ અભિવાદ્ય પુનઃ પુનઃ। ઉગ્રસેનં ચ રાજાનમભિષિચ્ય જનાર્દનઃ
એણે યશોદા અને રોહિણીને વારંવાર નમસ્કાર કર્યા અને જનાર્દને રાજા ઉગ્રસેનને અભિષેક કર્યો.