ઉત્પત્ય શયનાદ્વિષ્ણુર્બ્રહ્મણા વિબુધૈઃ સહ। દેવાનાં ચ હિતાર્થાય યયૌ દેવસભાં પ્રતિ
પછી, વિષ્ણુએ પોતાના શયનસ્થાનેથી ઊઠીને, બ્રહ્મા અને વિદ્વાનો સાથે, દેવોનું કલ્યાણ થાય એ માટે દેવસભા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
મેરોઃ શિરસિ વિન્યસ્તાં જ્વલન્તીં તાં શુભાં સભામ્। વિવિશુસ્તે સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મણા સહ ભારત
મેરુ પર્વતની ચોટી પર જ્વલંત અને સુંદર એવી સભામાં, હે ભારત, બધા દેવો અને બ્રહ્મા સાથે પ્રવેશ્યા.
જગ્મુસ્તત્ર નિષેદુસ્તે સા નિઃશબ્દા હ્યભૂત્તદા। તત્ર ભૂમિરુવાચાથ ખેદાત્કરુણભાષિણી
બધા ત્યાં પહોંચીને બેઠા, ત્યારે એ સભા એકદમ નિઃશબ્દ બની ગઈ; ત્યાં, દુઃખથી ભરેલી અવાજે ધરાએ વાત શરૂ કરી.
રાજ્ઞાં બલૈર્બલવતાં ખિન્નાસ્મિ ભૃશપીડિતા। નિત્યં ભારપરિશ્રાન્તા દુઃખં જીવામ્યહં સુરાઃ
હે દેવો, શક્તિશાળી રાજાઓની સેનાઓથી હું ખૂબ જ પીડાઈ ગઈ છું; સતત ભાર વહન કરતાં થાકી ગઈ છું અને દુઃખમાં જીવન જીવી રહી છું.
પુરે પુરે ચ નૃપતિઃ કોટિસઙ્ખ્યૈર્બલૈર્વૃતઃ। રાષ્ટ્રે રાષ્ટ્રે ચ શતશો ગ્રામાઃ કુલસહસ્રિણઃ
દરેક શહેરમાં, દરેક રાજા કરોડો સૈનિકો સાથે ઘેરાયેલો છે; દરેક રાજ્યમાં, હજારો કુટુંબો ધરાવતા સૈંકડો ગામો છે.
ભૂમિપાનાં સહસ્રૈશ્ચ તેષાં ચ બિલનાં બલૈઃ। ગ્રામાયુતૈઃ પુરૈ રાષ્ટ્રૈરહં નિર્વિવરીકૃતા
હજારો રાજાઓ અને તેમના ભયાનક સૈનિકો, દસ હજારથી વધુ ગામો, શહેરો અને રાજ્યોને લીધે હું એક ક્ષણ પણ આરામ વિના રહી ગઈ છું.
તસ્માદ્ધારયિતું શક્ત્યા ન ક્ષમાસિ જનાનહમ્। દૈત્યૈશ્ચ બાધ્યમાનાસ્તાઃ પ્રાજ નિત્યં દુરાત્મભિઃ
માટે, હવે હું મારી જાતે લોકોના ભારને સહન કરી શકતી નથી; અને દુષ્ટ અસુરો મને સતત પીડાવે છે.
ભૂમેસ્તુ વચનં શ્રુત્વા દેવો નારાયણસ્તદા। વ્યાદિશ્ય તાન્સુરાન્સર્વાન્ક્ષિતૌ વસ્તું મનો દધે
પછી, ધરાના વચન સાંભળી, ભગવાન નારાયણે બધા દેવોને પૃથ્વી પર અવતાર લેવા આદેશ આપ્યો.
યચ્ચકે ભગવાન્વિષ્ણુર્વસુદેવસુતસ્તદા। તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ સ્રવમશેષતઃ
હવે, હું તને એ બધું કહું છું કે ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ, વસુદેવપુત્રે શું કર્યું; તું ધ્યાનથી સાંભળ.
વાસુદેવસ્ય મહાત્મ્યં ચરિતં ચ મહાત્મનઃ। હિતાર્થં સુરસર્ત્યાનાં લોકાનાં ચ હિતાય ચ
હું તને વસુદેવના મહિમા અને તેમના મહાન કાર્યો કહું છું, જે દેવો અને સમગ્ર જગતના કલ્યાણ માટે થયા.
યદા દિવિ વિભુસ્તાત ન રેમે ભગવાનસૌ। તતો વ્યાદિશય ભૂતાનિ વિભુર્ભૂમિસુખાવહઃ
હે પ્રિય, જ્યારે ભગવાન સ્વર્ગમાં આનંદ પામતા નહોતા, ત્યારે પૃથ્વી પર સુખ લાવનાર પરમાત્માએ સર્વ જીવોને આદેશ આપ્યો.
નિગ્રહાર્થાય દૈત્યાનાં ચોદયામાસ વૈ તદા। મુરુતશ્ચ વસૂંશ્ચૈવ સૂર્યાચન્દ્રમસાવુભૌ
પછી, અસુરોનો વિનાશ થાય એ માટે, તેમણે મારુતો, વસુઓ અને સૂર્ય-ચંદ્રને પણ પ્રેર્યા.
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ રુદ્રાદિત્યાંસ્તથાઽશ્વિનૌ। જાયધ્વં માનુષે લોકે સર્વલોકમહેશ્વરાઃ
તેમણે ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, રુદ્રો, આદિત્યો અને અશ્વિનીકુમારોને પણ કહ્યું: 'હે સર્વલોકના સ્વામીઓ, માનવલોકમાં અવતાર લો!'
જઙ્ગમાનિ વિશાલાક્ષો હ્યાત્માર્થમસૃજત્પ્રભુઃ। જાયન્તામિતિ ગોવિન્દસ્તિર્યગ્યોનિગતૈઃ સહ
વિશાળ નેત્રો ધરાવતા ભગવાને પોતાના હિત માટે જંગમ પ્રાણીઓનું સર્જન કર્યું; અને ગોવિંદે કહ્યું: 'તેઓ પણ જન્મ લે,' અને પશુપ્રવૃત્તિ ધરાવનારા પણ સાથે.
તાનિ સર્વાણિ સર્વજ્ઞો વ્યજાયત યદોઃ કુલે। આત્માનમાત્મના તાત કૃત્વા બહુવિધં હરિઃ। રત્યર્થમિહ ગાસ્તત્ર રરક્ષ પુરુષોત્તમઃ
આ બધાને સર્વજ્ઞે યદુ વંશમાં જન્મ આપ્યો; હરિએ પોતે અનેકરૂપે થઇ ત્યાં પ્રવેશ કર્યો અને પૃથ્વીનું રક્ષણ કર્યું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
અજાતશત્રો જાતસ્તુ યથેષ્ટ ભુવિ ભૂમિપ। કીર્ત્યમાનં મયા તાત નિબોધ ભરતર્ષભ
અજાતશત્રુ પૃથ્વી પર પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે જન્મ્યો, હે રાજા; હવે, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, તેની કીર્તિ હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
સાગરાઃ સમકમ્પન્ત મુદા ચેલુશ્ચ પર્વતાઃ। જજ્વલુશ્ચાગ્નયઃ શાન્તા જાયમાને જનાર્દને
સમુદ્રો આનંદથી ધોળા થઈ ઉઠ્યા અને પર્વતો પણ હલનચલન કરવા લાગ્યા; જનાર્દનના જન્મ સમયે શાંત અગ્નિઓ પણ તેજથી પ્રગટ થયા.
શિવાઃ સમ્પ્રવવુર્વાતાઃ પ્રશાન્તમભવદ્રજઃ। જ્યોતીંષિ સમ્પ્રકાશન્ત જાયમાને જનાર્દને
શુભ પવન વહાવા લાગ્યા, ધૂળ શાંત થઈ ગઈ અને પ્રકાશમય દીવટીઓ જનાર્દનના જન્મ સમયે ચમકવા લાગી.
દેવદુન્દુભયશ્ચાપિ સસ્વનુર્ભૃશમમ્બરે। અભ્યવર્ષંસ્તદાઽઽગમ્ય દેવતાઃ પુષ્પવૃષ્ટિભિઃ
આકાશમાં દેવદુંદુભીઓ જોરથી વાગી ઉઠી અને દેવતાઓએ પુષ્પવૃષ્ટિ કરીને આવકાર આપ્યો.
ગીર્ભિર્મઙ્ગલયુક્તાભિઃ સ્તુવન્વૈ મધુસદનમ્। ઉપતસ્થુસ્તદા પ્રીતાઃ પ્રાદુર્ભાવે મહર્ષયઃ
મંગલમય વાણીથી મહર્ષિઓએ આનંદપૂર્વક મધુસૂદનનું સ્તુતિગાન કર્યું અને તેમના દર્શન માટે ઉપસ્થિત થયા.
તતસ્તાનભિસમ્પ્રેક્ષ્ય નારદપ્રમુખાનૃષીન્। ઉપાનૃત્યન્નુપજગુર્ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ
નારદજી અને અન્ય ઋષિઓને જોઈને, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના ટોળાંઓ નૃત્ય અને ગીતથી આસપાસ આનંદ મનાવવા લાગ્યા.
ઉપતસ્થે ચ ગોવિન્દં સહસ્રાક્ષઃ શચીપતિઃ। અભ્યભાષત તેજસ્વી મહર્ષીન્પૂજયંસ્તદા
સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર, શચીપતિ, ગોવિંદની પાસે આવ્યા અને તેજસ્વી બની મહર્ષિઓનું સન્માન કરીને સંવાદ કર્યો.
કૃત્વા ચ દેવકાર્યાણિ કૃત્વા દેવહિતાનિ ચ। ખં લોકં લોકકૃદ્દેવઃ પુનર્ગચ્છતિ તેજસા
દેવતાઓના કાર્યો પૂર્ણ કરીને અને તેમનું કલ્યાણ કરીને, લોકનિર્માતા દેવ પોતાના તેજથી ફરી આકાશમાં પરત ગયા.
ઇત્યુક્ત્વા ઋષિભિઃ સાર્ઘં જગામ ત્રિદિવં પુનઃ। અભ્યનુજ્ઞાય તાન્સર્વાઞ્છાદયન્પ્રકૃતિં પરામ્
આ રીતે કહીને, ઋષિઓ સાથે તેઓ ફરી સ્વર્ગે ગયા, બધાને અનુમતિ આપી અને પોતાની પરમ સ્વરૂપને છુપાવી દીધું.
નન્દગોપકુલે કૃષ્ણ ઉવાસ બહુલાઃ સમાઃ। તતઃ કદાચિત્સુપ્તં તં શકટસ્ય ત્વધઃ શિશુમ્
કૃષ્ણએ નંદગોપના ઘરમાં ઘણા વર્ષો વિતાવ્યા; પછી એક વખત, જ્યારે એ બાળક રથની નીચે સુતો હતો—
યશોદા સમ્પરિત્યજ્ય જગામ યમુનાં નદીમ્। શિશુલીલાં તતઃ કુર્વન્સ્વહસ્તચરણૌ ક્ષિપન્
યશોદાએ તેને ત્યાં છોડી યમુના નદી પાસે ગઈ; ત્યારે એ બાળક રમતા રમતા પોતાના હાથપગ હલાવતો હતો.
રુરોદ મધુરં કૃષ્ણઃ પાદાવૂર્ધ્વં પ્રસારયન્। પાદાઙ્ગુષ્ઠેન શકટં દારયન્નથ કેશવઃ
કૃષ્ણ મધુર રડતો હતો અને પગ ઉપર ઊંચા કરીને ખેંચતો હતો; પછી કેશવે પોતાના અંગૂઠાથી રથ તોડી નાખ્યો.
તત્ર એકેન પાદેન પાતયિત્વા તથા શિશુઃ। ન્યુબ્જં પયોધરાકાઙ્ક્ષી સસાર ચ રુરોદ ચ
એ બાળકે એક પગથી રથ પલટાવી દીધો, પછી માતાના દૂધની ઇચ્છાથી રેંગતો અને રડતો રહ્યો.
પાટિતં શકટં દૃષ્ટ્વા ભિન્નભાણ્ડપુટીકટમ્। જનાસ્તે શિશુના તેન વિસ્મયં પરમં યયુઃ
ટૂટી ગયેલું રથ અને ફાટેલા વાસણો જોઈને, લોકો એ બાળકે જે કર્યું તે જોઈને ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
પ્રત્યક્ષં શૂરસેનાનાં દૃશ્યતે મહદદ્ભુતમ્। શયાનેન હતઃ કંસપક્ષવાંસ્તિગ્મતેજસા
શૂરસેનાઓએ ખુલ્લેઆમ એક મહાન આશ્ચર્ય જોયું: એ બાળક સુતો હતો છતાં કમ્સાના અનુયાયીને પોતાના પ્રખર તેજથી સંહાર્યો.