ભાસ્કરાકારમુકુટઃ શિઞ્જિતાભરણાઙ્ગદઃ। ધૂમ્રકેતુર્હરિશ્મશ્રુર્નિર્દષ્ટોષ્ઠપુટાનનઃ
તેના માથે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી મુકુટ હતો, દાગીના અને કાંડા પરના વળય ઝણઝણતાં હતાં; તેના શિખા ધૂમ્ર રંગની હતી, દાઢી પીળાશવાળી હતી અને ગુસ્સામાં હોઠ દાંતથી ચાવ્યા હોવાથી તેનો મુખ ખૂબ ભયાનક લાગતો હતો.
ત્રૈલોક્યાન્તરવિસ્તારં ધારયન્વિપુલં વપુઃ। તર્જયન્વૈ રણે દેવાઞ્છાદયન્વૈ દિશો દશ
તેનું શરીર એટલું વિશાળ હતું કે ત્રણેય લોક વચ્ચે ફેલાયું હતું; યુદ્ધમાં દેવતાઓને ડરાવતો અને દસેય દિશાઓને ઢાંકી લેતો હતો.
અભ્યધાવત્સુસઙ્ક્રુદ્ધો વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ। તત્ર શસ્ત્રપ્રતાનૈશ્ચ દેવાન્ધર્ષિતવાન્ત્રણે
પછી તે અત્યંત ક્રોધિત થઈને, મોઢું પહોળું ખોલીને, જાણે મૃત્યુદેવતા જ હોય એમ, યુદ્ધમાં દેવતાઓ પર શસ્ત્રવર્ષા કરીને હુમલો કરવા દોડી આવ્યો.
અભ્યાયયુઃ સુરાન્સર્વાન્પુનસ્તે દૈત્યદાનવાઃ। આપીડયન્ત્રણે ક્રુદ્ધાસ્તતો દેવાન્યુધિષ્ઠિર
પછી, હે યુધિષ્ઠિર, દૈત્ય અને દાનવો ફરીથી ગુસ્સામાં આવીને યુદ્ધમાં બધા દેવતાઓને ઘેરી વળ્યા.
તે વધ્યમાના વિબુધાઃ સમરે કાલનેમિના। દૈત્યૈશ્ચૈવ મહારાજ દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ
મહારાજા, કાલનેમિ અને દૈત્યોએ યુદ્ધમાં હુમલો કરતાં દેવતાઓ બધે દસેય દિશામાં ભાગી ગયા.
વિબુધાન્વિદ્રુતાન્દૃષ્ટ્વા કાલનેમિર્મહા।ઞસુરઃ। ઇન્દ્રં યમં ચ વરુણં વાયું ચ ધનદં રવિમ્
દેવતાઓને ભાગતા જોઈને, મહાબળવાન અસુર કાલનેમિએ ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, વાયુ, કુબેર અને રવિનો પીછો કર્યો.
એતાંશ્ચાન્યાન્બલાઞ્જિત્વા તેષાં કાર્યાણ્યવાપ સઃ। તાન્સર્વાન્સહસા જિત્વા કાલનેમિર્મહાસુરઃ
આ બધા અને બીજા પણ દળોને હરાવીને, તેણે પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી; બધાને તરત જ જીતીને મહાસુર કાલનેમિએ—
દદર્શ ગગને વિષ્ણું સુપર્ણસ્થં મહાદ્યુતિમ્। તં દૃષ્ટ્વા ક્રોધતામ્રાક્ષસ્તર્જયન્નભ્યયાત્તદા
—આકાશમાં ગરુડ પર બેઠેલા, તેજસ્વી વિષ્ણુને જોયા; તેને જોઈને, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી, ધમકી આપતો આગળ વધ્યો.
સ બાહુશતમુદ્યમ્ય સર્વાસ્ત્રગ્રહણં રણે। રોષાદ્ભારત દૈત્યેન્દ્રો વિષ્ણોરુરસિ પાતયત્
ત્યારે દૈત્યપતિએ ક્રોધથી ભરાઈને, યુદ્ધમાં સો હાથ ઉંચા કરીને અને બધા શસ્ત્રો લઈને, એ બધું વિષ્ણુના છાતી પર ફેંક્યું, હે ભરત.
દૈત્યાશ્ચ દાનવાશ્ચૈવ સર્વે મયપુરોગમાઃ। સ્વાન્યાયુધાનિ સઙ્ગૃહ્ય સર્વે વિષ્ણુમુપાદ્રવન્
પછી બધા દૈત્ય અને દાનવો, માયા ને આગળ રાખીને, પોતાના શસ્ત્રો લઈને એકસાથે વિષ્ણુ પર તૂટી પડ્યા.
સ તાડ્યમાનો।ઞતિબલૈર્દૈત્યૈઃ સર્વાયુઘોદ્યતૈઃ। ન ચચાલ હરિર્યુદ્ધેઽકમ્પમાન ઇવાચલઃ
એ મહાબળવાન દૈત્યોએ બધા શસ્ત્રો લઈને વિષ્ણુ પર વાર કર્યા, છતાં હરિ યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો, જાણે પર્વત જ હલતો ન હોય એમ.
પુનરુદ્યમ્ય સઙ્ક્રુદ્ધઃ કાલનેમિર્દૃઢાં ગદામ્। જઘાન ગદયા રાજંસ્તં વિષ્ણું ગરુડં ચ વૈ
પછી કાલનેમિ ફરીથી ગુસ્સામાં આવીને, મજબૂત ગદા ઉંચકી અને એ ગદાથી રાજા, વિષ્ણુ અને ગરુડને માર્યો.
તં દૃષ્ટ્વા ગુરડં શ્રાન્તં ચક્રમુદ્યસ્ય વૈ હરિઃ। શતં શિરાંસિ બાહૂંશ્ચ સોચ્છિનત્કાલનેમિનઃ
ગરુડને થાકેલો જોઈને, હરિએ પોતાનું ચક્ર ઉંચક્યું અને કાલનેમિના સો માથા અને હાથ એકાએक કાપી નાંખ્યા.
જઘાનાન્યાંસ્ચ તાન્સર્વાન્સમરે દૈત્યદાનવાન્। વિબુધાનામૃષીણાં ચ સ્વાનિ સ્થાનાનિ વૈ દદૌ
પછી યુદ્ધમાં બધા દૈત્ય અને દાનવોને હરાવીને, દેવતાઓ અને ઋષિઓને તેમના યથાયોગ્ય સ્થાન પાછાં આપ્યાં.
દત્ત્વા સુરાણાં સુગ્રીતો યોગ્યકર્માણિ ભારત। જગામ બ્રહ્મણા સાર્ધં બ્રહ્મલોકં તદા હરિઃ
હે ભરત, દેવતાઓને યોગ્ય કામ સોંપીને, હરિ પછી બ્રહ્માજી સાથે બ્રહ્મલોકમાં ગયો.
બ્રહ્મલોકં પ્રવિશ્યાશ્ચ પ્રાપ્ય નારાયણઃ પ્રભુઃ। પૌરાણં બ્રહ્મસદનં દિવ્યં નારાયણાશ્રયમ્
બ્રહ્મલોકમાં પ્રવેશીને અને એ પ્રાચીન, દિવ્ય બ્રહ્માસદનને, જે નારાયણનું આશ્રય છે, પ્રાપ્ત કર્યું—
સ પ્રવિશ્ય તદા દેવઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ। સહસ્રશીર્ષા ભૂત્વા ચ શયનાયોપચક્રમે
ત્યાં એ દેવએ મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામી, હજારો માથાવાળો રૂપ ધારણ કરી આરામ કરવા માટે શયન કર્યું.
આદિદેવઃ પુરાણાત્મા નિદ્રાવશમુપાગતઃ। શેતે સુખં સદા વિષ્ણુર્મોહયઞ્જગદવ્યયઃ
પ્રાચીન આત્મા, આદિદેવ, નિદ્રાના વશમાં આવીને, અવિનાશી વિષ્ણુ હંમેશા સુખથી શયન કરે છે અને જગતને મોહમાં મૂકે છે.
જગ્મુસ્તસ્યાથ વર્ષાણિ શયાનસ્ય મહાત્મનઃ। ષટ્ત્રિંશચ્છતસાહસ્રં માનુષેણેહ સઙ્ખ્યયા
પછી, જ્યારે એ મહાન આત્મા ઊંઘમાં હતો, ત્યારે માનવ ગણતરી પ્રમાણે છત્રીસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.
જગ્મુઃ કૃતયુગત્રેતાદ્વાપરાન્તે બુબોધ હ। બ્રહ્માદિભિઃ સ્તૂયમાનઃ સુરૈશ્ચાપિ સહર્ષિભિઃ
કૃતયુગ, ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગ પસાર થયા; અને એના અંતે, બ્રહ્મા, દેવો અને ઋષિઓએ સ્તુતિ કરતાં, તે જાગ્યો.
ઉત્પત્ય શયનાદ્વિષ્ણુર્બ્રહ્મણા વિબુધૈઃ સહ। દેવાનાં ચ હિતાર્થાય યયૌ દેવસભાં પ્રતિ
પછી, વિષ્ણુએ પોતાના શયનસ્થાનેથી ઊઠીને, બ્રહ્મા અને વિદ્વાનો સાથે, દેવોનું કલ્યાણ થાય એ માટે દેવસભા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
મેરોઃ શિરસિ વિન્યસ્તાં જ્વલન્તીં તાં શુભાં સભામ્। વિવિશુસ્તે સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મણા સહ ભારત
મેરુ પર્વતની ચોટી પર જ્વલંત અને સુંદર એવી સભામાં, હે ભારત, બધા દેવો અને બ્રહ્મા સાથે પ્રવેશ્યા.
જગ્મુસ્તત્ર નિષેદુસ્તે સા નિઃશબ્દા હ્યભૂત્તદા। તત્ર ભૂમિરુવાચાથ ખેદાત્કરુણભાષિણી
બધા ત્યાં પહોંચીને બેઠા, ત્યારે એ સભા એકદમ નિઃશબ્દ બની ગઈ; ત્યાં, દુઃખથી ભરેલી અવાજે ધરાએ વાત શરૂ કરી.
રાજ્ઞાં બલૈર્બલવતાં ખિન્નાસ્મિ ભૃશપીડિતા। નિત્યં ભારપરિશ્રાન્તા દુઃખં જીવામ્યહં સુરાઃ
હે દેવો, શક્તિશાળી રાજાઓની સેનાઓથી હું ખૂબ જ પીડાઈ ગઈ છું; સતત ભાર વહન કરતાં થાકી ગઈ છું અને દુઃખમાં જીવન જીવી રહી છું.
પુરે પુરે ચ નૃપતિઃ કોટિસઙ્ખ્યૈર્બલૈર્વૃતઃ। રાષ્ટ્રે રાષ્ટ્રે ચ શતશો ગ્રામાઃ કુલસહસ્રિણઃ
દરેક શહેરમાં, દરેક રાજા કરોડો સૈનિકો સાથે ઘેરાયેલો છે; દરેક રાજ્યમાં, હજારો કુટુંબો ધરાવતા સૈંકડો ગામો છે.
ભૂમિપાનાં સહસ્રૈશ્ચ તેષાં ચ બિલનાં બલૈઃ। ગ્રામાયુતૈઃ પુરૈ રાષ્ટ્રૈરહં નિર્વિવરીકૃતા
હજારો રાજાઓ અને તેમના ભયાનક સૈનિકો, દસ હજારથી વધુ ગામો, શહેરો અને રાજ્યોને લીધે હું એક ક્ષણ પણ આરામ વિના રહી ગઈ છું.
તસ્માદ્ધારયિતું શક્ત્યા ન ક્ષમાસિ જનાનહમ્। દૈત્યૈશ્ચ બાધ્યમાનાસ્તાઃ પ્રાજ નિત્યં દુરાત્મભિઃ
માટે, હવે હું મારી જાતે લોકોના ભારને સહન કરી શકતી નથી; અને દુષ્ટ અસુરો મને સતત પીડાવે છે.
ભૂમેસ્તુ વચનં શ્રુત્વા દેવો નારાયણસ્તદા। વ્યાદિશ્ય તાન્સુરાન્સર્વાન્ક્ષિતૌ વસ્તું મનો દધે
પછી, ધરાના વચન સાંભળી, ભગવાન નારાયણે બધા દેવોને પૃથ્વી પર અવતાર લેવા આદેશ આપ્યો.
યચ્ચકે ભગવાન્વિષ્ણુર્વસુદેવસુતસ્તદા। તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ સ્રવમશેષતઃ
હવે, હું તને એ બધું કહું છું કે ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ, વસુદેવપુત્રે શું કર્યું; તું ધ્યાનથી સાંભળ.
વાસુદેવસ્ય મહાત્મ્યં ચરિતં ચ મહાત્મનઃ। હિતાર્થં સુરસર્ત્યાનાં લોકાનાં ચ હિતાય ચ
હું તને વસુદેવના મહિમા અને તેમના મહાન કાર્યો કહું છું, જે દેવો અને સમગ્ર જગતના કલ્યાણ માટે થયા.