ન હ્યમૃષ્યત તાં વાચમાર્તૈર્ભૃશમુદીરિતામ્। ભૃગો રામાભિધાવેતિ યદાઽક્રન્દન્દ્વિજાતયઃ
બ્રાહ્મણો બહુ દુઃખી થઈને એ વાણી સહન કરી શક્યા નહીં, તેઓ રડતાં બોલ્યા: 'ભૃગુ! રામા!'
કાશ્મીરાન્દરદાન્કુન્તીન્ક્ષુદ્રકાન્માલવાઞ્છવાન્। ચેદિકાશિકરૂશાંશ્ચ ઋષિકાન્ક્રથકૈશિકાન્
કાશ્મીરી, દરદ, કુંતી, ક્ષુદ્રક, માલવ, શવ, ચેદિ, કાશી, કરૂષ, ઋષિક અને ક્રથકૈશિક—
અઙ્ગાન્વઙ્ગાન્કલિઙ્ગાંશ્ચ માગધાન્કાશિકોસલાન્। રાત્રાયણાન્વીતિહોત્રાન્કિરાતાન્કાર્તિકાવતાન્
અંગ, વંગ, કલિંગ, માગધ, કાશી, કોશલ, રાત્રાયણ, વીતિહોત્ર, કિરાત અને કાર્તિકાવત—
એતાનન્યાંશ્ચ રાજન્યાન્દેશેદેશે સહસ્રશઃ। નિકૃત્ય નિશિતૈર્બાણૈઃ સમ્પ્રદાય વિવસ્વતે
આ બધા અને અન્ય રાજાઓને, દરેક દેશમાં હજારોની સંખ્યામાં, તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યા અને તેમને સૂર્યને અર્પણ કર્યા.
કીર્ણા ક્ષત્રિયકોટીભિર્મેરુમન્દરભૂષણા। ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી તેન નિઃક્ષત્રિયા કૃતા
મેરુ અને મંદર પર લાખો ક્ષત્રિયોથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી; તેણે સાત સાત ત્રણ વાર પૃથ્વી ક્ષત્રિયવિહિન કરી.
કૃત્વા નિઃક્ષત્રિયાં ચૈવ ભાર્ગવઃ સ મહાયશાઃ। ઇન્દ્રગોપકવર્ણસ્ય જીવઞ્જીવનિભસ્ય ચ
પૃથ્વી ક્ષત્રિયવિહિન કર્યા પછી, તે મહાન યશસ્વી ભૃગુપુત્રે નદીઓ અને તળાવોને ઇન્દ્રગોપ જેવા લોહીથી ભર્યા.
પૂરયિત્વા ચ સરિતઃ ક્ષતજસ્ય સરાંસિ ચ। ચકાર તર્પણં વીરઃ પિતૄણાં તાસુ તેષુ ચ
નદીઓ અને તળાવો લોહીથી ભર્યા પછી, એ વીર પુરુષે એ જ જળમાં પોતાના પિતૃઓનું તર્પણ કર્યું.
સર્વાનષ્ટાદશ દ્વીપાન્વશમાનીય ભાર્ગવઃ। સોઽશ્વમેધસહસ્રાણિ નરમેધશતાનિ ચ
ભૃગુપુત્રે બધા અઢાર દ્વીપો પોતાના વશમાં કરીને હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને સૈંકડો નરમેધ યજ્ઞો કર્યા.
ઇષ્ટ્વા સાગરપર્યન્તાં કાશ્યપાય મહીં દદૌ। તસ્યાગ્રેણાનુપર્યેતિ ભૂમિં કૃત્વા વિપાંસુલામ્
સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પૃથ્વી પર યજ્ઞો કરીને, તેણે કાશ્યપને એ ધરતી આપી અને તેના માટે ભૂમિને ધૂળરહિત બનાવી.
તતઃ કાલકૃતાં સત્યાં ભાર્ગવાય મહાત્મને। ગાધામપ્યત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જનાઃ
પછી, ભૃગુના મહાત્મા માટે કાલકૃતાની સાચી વાર્તા અહીં ગાઈ છે, જે પુરાણ જાણનારા લોકો ગાધિ સાથે કહે છે.
વેદિમષ્ટાદશોત્સેધાં હિરણ્યસ્યાતિપૌરુષીમ્। રામેણ જામદગ્ન્યેન પ્રતિજગ્રાહ કાશ્યપઃ
જામદગ્ન્ય રામ પાસેથી કાશ્યપે અઢાર હાથ ઊંચી અને અત્યંત મૂલ્યવાન સોનાની યજ્ઞવેદી સ્વીકારી.
એવમિષ્ટ્વા મહાબાહુઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ। અન્યદ્વર્ષશતં રામઃ સૌભે સાલ્વમયોધયત્
મહાબાહુ રામે અનેક દાનવાળા મહાયજ્ઞો કર્યા પછી, બીજાં સો વર્ષ સુધી સૌભમાં શાલ્વ સામે યુદ્ધ કર્યું.
તતઃ સ ભૃગુશાર્દૂલસ્તં સૌભં યોધયન્પ્રભુઃ। સુબન્ધુરં રથં રાજન્નાસ્થાય ભરતર્ષભ
પછી એ ભૃગુશ્રેષ્ઠ, પ્રભુએ, ભરતશ્રેષ્ઠ, સારી રીતે જોડાયેલ રથ પર ન ચઢી સૌભ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
નગ્નિકાનાં કુમારીણાં ગાયન્તીનામુપાશૃણોત્। રામરામ મહાબાહો ભૃગૂણાં કીર્તિવર્ધન
એણે નગ્નિકા કન્યાઓને ગાતા સાંભળ્યા: 'રામ, રામ, મહાબાહુ, ભૃગુઓની કીર્તિ વધારનાર—'
ત્યજ શસ્ત્રાણિ સર્વાણિ ન ત્વં સૌભં વધિષ્યસિ। શઙ્ખચક્રગદાપાણિર્દેવાનામભયઙ્ગરઃ
'બધા શસ્ત્રો છોડી દો; તું સૌભને મારી શકીશ નહીં. શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, દેવતાઓને ભય આપનાર—'
યુધિ પ્રદ્યુમ્નસામ્બાભ્યાં કૃષ્ણઃ સૌભં વધિષ્યતિ। તચ્છ્રુત્વા પુરુષવ્યાઘ્રસ્તત એવ વનં યયૌ
'કૃષ્ણ, પ્રદ્યુમ્ન અને સાંબ સાથે યુદ્ધમાં સૌભને મારે છે.' આ સાંભળી, એ પુરુષશ્રેષ્ઠ તરત જ વનમાં ગયો.
ન્યસ્ય સર્વાણિ શસ્ત્રાણિ કાલકાઙ્ક્ષી મહાયશાઃ। રથં સર્વાયુધં ચૈવ શરાન્પરશુમેવ ચ
મહાન યશસ્વીએ અંતની ઈચ્છા રાખીને, બધા શસ્ત્રો, રથ, બાણ અને પરશુ પણ મૂકી દીધા.
ધનૂંષ્યપ્સુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય રામસ્તેપે પરં તપઃ। હ્રિયં પ્રજ્ઞાં શ્રિયં કીર્તિં લક્ષ્મીં ચામિત્રકર્શનઃ
રામે પોતાના ધનુષ્ય જળમાં મૂકી, પરમ તપ શરૂ કર્યું; અને શરમ, બુદ્ધિ, સંપત્તિ, કીર્તિ અને લક્ષ્મીનો ત્યાગ કર્યો.
પઞ્ચાધિષ્ઠાય ધર્માત્મા તં રથં વિસસર્જ હ। આદિકાલે પ્રવૃત્તં તુ વ્યભજત્કરમીશ્વરઃ
પાંચ આધાર પર ધર્મનિષ્ઠે એ રથને મોકલ્યો; કર્મોના સ્વામી એ રથને શરૂઆતમાં જ ભાગે વિભાજિત કર્યો.
નાઘ્નતં શ્રદ્ધયા સૌભં ન હ્યશક્તો મહાયશાઃ। જામદગ્ન્ય ઇતિ ખ્યાતો યસ્ત્વયં ભગવાનુપિઃ
એમણે શ્રદ્ધાથી સૌભને નાશ કર્યો નહીં, પણ એ મહાન યશસ્વી અશક્ત પણ નહોતો; એ ભગવાન, જેનું નામ જામદગ્ન્ય છે, એ જ આ મહાન ઋષિ છે.
સોઽસ્ય ભાગસ્તપસ્તેપે ભાર્ગવો લોકવિશ્રુતઃ
એ લોકપ્રસિદ્ધ ભાર્ગવએ પોતાના હિસ્સા માટે તપ કર્યા.
શૃણુ રાજંસ્તતો વિષ્ણોઃ પ્રાદુર્ભાવં મહાત્મનઃ। અષ્ટાવિંશે યુગે ચાપિ માર્કણ્ડેયપુરઃ સરઃ
હવે, રાજા, તું મહાત્મા વિષ્ણુના અવતાર વિશે સાંભળ, જે અઠ્ઠાવીસમા યુગમાં, માર્કંડેયા સરોવર પાસે પ્રગટ થયા.
તિથૌ નાવમિકે જજ્ઞે તથા દશરથાદપિ। કૃત્વાઽઽત્માનં મહાબાહુશ્ચતુર્ધા વિષ્ણુરવ્યયઃ
અમાવસ્યાના દિવસે, એ દશરથથી જન્મ્યા; મહાબાહુ અને અવિનાશી વિષ્ણુએ પોતાને ચાર ભાગે વિભાજિત કર્યા.
લોકે રામ ઇતિ ખ્યાતસ્તેજસા ભાસ્કરોપમઃ। પ્રસાદનાર્થં લોકસ્ય વિષ્ણુસ્તત્ર સનાતનઃ
એ જગતમાં રામ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા, જેમનું તેજ સૂર્ય જેવું હતું; લોકોના કલ્યાણ માટે ત્યાં સનાતન વિષ્ણુ અવતાર લઈને આવ્યા.
ધર્માર્થમેવ કૌન્તેય જજ્ઞે તત્ર મહાયશાઃ। તમપ્યાહુર્મનુષ્યેન્દ્રં સર્વભૂતપતેસ્તનુમ્
પુત્ર કુંતી, એ મહાયશસ્વી ધર્મ માટે ત્યાં જન્મ્યા; અને મનુષ્યોના રાજા, લોકો એને સર્વભૂતોના સ્વામીની મૂર્તિ પણ કહે છે.
યજ્ઞવિઘ્નકરસ્તત્ર વિશ્વામિત્રસ્ય ભારત। સુબાહુર્નિહતસ્તેન મારીચસ્તાડિતો ભૃશમ્
ત્યાં, વિશ્વામિત્રના યજ્ઞમાં વિઘ્ન લાવનાર સુબાહુને એમણે મારી નાખ્યો, અને મારીચને ભારે દંડ આપ્યો.
તસ્મૈ દત્તાનિ ચાસ્રાણિ વિશ્વમિત્રેણ ધીમતા। વધાર્થં સર્વશત્રૂણાં દુર્વારાણિ સુરૈરપિ
વિદ્વાન વિશ્વામિત્રે એને એવા શસ્ત્રો આપ્યા, જે દેવતાઓ માટે પણ અપરાજેય હતા, બધા દુશ્મનોના વિનાશ માટે.
વર્તમાને મહાયજ્ઞે જનકસ્ય મહાત્મનઃ। ભગ્નં માહેશ્વરં ચાપં ક્રીડતા લીલયા ભૃશમ્
મહાન આત્મા જનકના મહાયજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો ત્યારે, એણે રમતમાંજ મહાદેવનું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું.
તતસ્તુ સીતાં જગ્રાહ ભાર્યાર્થે જાનકીં વિભુઃ। નગરીં પુનરાસાદ્ય મુમુદે તત્ર સીતયા
પછી ભગવાને જાનકી સીતાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી; શહેરમાં પાછા આવી, એ ત્યાં સીતાસાથે આનંદમાં રહ્યા.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય પિત્રા તત્રાભિચોદિતઃ। કૈકેય્યાઃ પ્રિયમન્વિચ્છન્વનમભ્યવપદ્યત
થોડા સમય પછી, પિતાના આજ્ઞાથી અને કૈકેયીને પ્રસન્ન કરવા માટે, એ વનમાં ગયા.