પૂર્વૈરજિતપૂર્વાંશ્ચ દ્વીપનજયદર્જુનઃ। ઇદં તુ કાર્તવીર્યસ્ય બભૂવાસદૃશં જનૈઃ
અર્જુને એ દ્વીપો જીત્યા, જે પૂર્વજોએ ક્યારેય ન જીત્યા હતા; અને લોકોમાં તે કાર્તવીર્ય નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
ન પૂર્વે નાપરે તસ્ય ગમિષ્યન્તિ ગતિં નૃપાઃ। યદર્ણવે પ્રયાતસ્ય વસ્ત્રં ન પરિષિચ્યતે
એવો રાજા, જેની સરખામણી પહેલાં કે પછી કોઈ કરી શક્યો નથી; એ જ્યારે દરિયામાં ગયો ત્યારે તેના વસ્ત્રો પણ ભીંજાયા નહોતા.
સૌવર્ણં સર્વમપ્યાસીદ્વિમાનવરમુત્તમમ્। ચતુર્ધા વ્યભજદ્રાષ્ટ્રં તદ્વિભજ્યાન્વપાલયત્
સૌનુ મહેલ આખું ચાંદી જેવું ચમકતું હતું. રાજાએ પોતાનું રાજ્ય ચાર ભાગમાં વહેંચ્યું અને દરેક ભાગને સારી રીતે સંભાળ્યું.
એકાંશેનાહરત્સેનામેકાંશેનાવસદ્ગૃહાન્। યસ્તુ તસ્ય તૃતીયાંશો રાજ્ઞોઽભૂજ્જનસઙ્ગ્રહે
એક ભાગથી તેણે સેના રાખી, બીજાથી પોતે ઘરવખાનામાં રહ્યો અને ત્રીજા ભાગથી રાજાએ પ્રજાને જોડવા માટે ઉપયોગ કર્યો.
આપ્તઃ પરમકલ્યાણસ્તેન યજ્ઞાનકલ્પયત્। યે દસ્યવો ગ્રામચરા અરમ્યે ચ વસન્તિ યે
તેને મહાન સુખ-સમૃદ્ધિ મળતાં તેણે યજ્ઞો યોજ્યા. ગામડાંમાં કે જંગલમાં રહેતા ચોર-ડાકુઓને પણ ધ્યાનમાં લીધા.
ચતુર્થેન તુ સોંઽશેન તાન્સર્વાન્પ્રત્યષેધયત્। દ્વારાણિ નાપિધીયન્તે પુરેષુ નગરેષુ ચ
ચોથા ભાગથી તેણે એ બધાને રોકી દીધા. શહેરોમાં અને ગામોમાં ક્યારેય દરવાજા બંધ થતા નહોતા.
સ એવ રાષ્ટ્રપાલોઽભૂત્સ્રીપાલોઽભવદર્જુનઃ। સ એવાસીદ્જાપાલઃ સઃ ગોપાલો વિશામ્પતે
એ રાજા પોતે રાજ્યનો રક્ષક બન્યો, અર્જુન ધન-દોલતનો રખેવાળ થયો. એ જ યજ્ઞોનો અને ગાયોના પણ રક્ષક હતો, હે પ્રજાપતિ.
શતં વર્ષસહસ્રાણામનુશિષ્યાર્જુનો મહીમ્। દત્તાત્રેયપ્રસાદેન એવં રાજ્યં ચકાર સઃ
અર્જુને લાખ વર્ષ સુધી ધરતીને શીખવી અને દત્તાત્રેયની કૃપાથી એવું રાજ્ય કર્યું.
એવં બહૂનિ કર્માણિ ચક્રે લોકહિતાય સઃ।। દત્તાત્રેય ઇતિ ખ્યાતઃ પ્રાદુર્ભાવો હ્યયં હરેઃ। કથિતો ભરતશ્રેષ્ટ શૃણુ ભૂયો મહાત્મનઃ
એ રીતે તેણે અનેક કામો લોકહિત માટે કર્યા. દત્તાત્રેય તરીકે ઓળખાતો એ અવતાર ખરેખર હરિનો અવતાર છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હવે એ મહાત્માની બીજી વાતો સાંભળ.
તથા ભૃગુકુલે જન્મ યદર્થં ચ મહાત્મનઃ। જામદગ્ન્ય ઇતિ ખ્યાતઃ પ્રાદુર્ભાવશ્ચ વૈષ્ણવઃ
હવે ભૃગુ વંશમાં જન્મેલા અને એ મહાત્માનું કારણ સાંભળ. જે જમદગ્નિનો પુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, એ વૈષ્ણવ અવતાર છે.
જમદગ્નિસુતો રાજન્ત્રામો નામ સ વીર્યવાન્। હેહયાન્તકરો રાજન્સ રામો બલિનાં વરઃ
જમદગ્નિનો પુત્ર, હે રાજા, રામ નામે પ્રસિદ્ધ અને બહુ બલવાન હતો. એ રામે હેહય વંશનો નાશ કર્યો અને બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
કાર્તાવીર્યો મહાવીર્યો બલેનાપ્રતિમસ્તદા। રામેણ જામદગ્ન્યેન હતો વિષમમાચરન્
કર્તવીર્ય, જે મહાબલવાન અને બલમાં બેનમૂન હતો, તેને જમદગ્નિના રામે કડકાઈથી મારી નાખ્યો.
તં કાર્તવીર્યં રાજાનં હેહયાનામરિન્દમમ્। રથસ્થં પાર્થિવં રામઃ પાતયિત્વાઽવધીદ્રણે
એ હેહય વંશના રાજા કર્તવીર્યને, જે રથમાં બેઠો હતો, રામે યુદ્ધમાં પછાડી અને મારી નાખ્યો.
જમ્ભસ્ય યજ્ઞં હત્વા સ ઋત્વિજશ્ચૈવ સંસ્તરે। જમ્ભસ્ય મૂર્ધ્નિ ભેત્તા ચ હન્તા ચ શતદુન્દુભેઃ
રામે જંભના યજ્ઞ અને યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણોને પણ નાશ કર્યા. પછી જંભનું માથું ફોડી નાખ્યું અને શતદુંદુભિને પણ માર્યો.
સ એષ કૃષ્ણો ગોવિન્દો જાતો ભૃગુષુ વીર્યવાન્। સહસ્રબાહુમુદ્ધર્તું સહસ્રજિતમાહવે
આ કૃષ્ણ, ગોવિંદ, ભૃગુ વંશમાં બલવાન રૂપે જન્મ્યા, હજારો હાથ ધરનારને હરાવવા અને સહસ્રજિતને યુદ્ધમાં હરાવવા.
ક્ષત્રિયાણાં ચતુષ્પષ્ટિમયુતાનિ મહાયશાઃ। સરસ્વત્યાં સમેતાનિ એષ વૈ ધનુષાઽજયત્
એ મહાપ્રસિદ્ધે સરસ્વતી નદી કાંઠે ભેગા થયેલા ચોસઠ હજાર ક્ષત્રિયોને પોતાના ધનુષ્યથી જીત્યા.
બ્રહ્મદ્વિષાં ધે તસ્મિન્મહસ્રાણિ ચતુર્દશ। પુનર્જઘાન શૂરાણામતિક્રૂરો રથર્ષભઃ
બ્રાહ્મણદ્વેષી એવા ચૌદ હજારને તેણે મારી નાખ્યા. પછી એ ભયાનક રથયોધ્ધાએ વીર પુરુષોને ફરીથી સંહાર્યા.
તતો રાજ્ઞાં સહસ્રં સ ભઙ્ક્તા પૂર્વમરિન્દમઃ। સહસ્રં મુસલેનાહન્સહસ્રમુદકૃન્તત
પછી એ શત્રુવિનાશક રામે હજારો રાજાઓને પછાડ્યા, હજારોને ગદાથી અને હજારોને તલવારથી મારી નાખ્યા.
ચતુર્દશસહસ્રાણિ કૃણદૂમમપાયયત્। શિષ્ટાન્બ્રહ્મદ્વિષો જિત્વા તતોઽસ્નાયત ભાર્ગવઃ
એણે ચૌદ હજારને ધૂળમાં મિલાવી દીધા અને નાશ કર્યા. પછી બચેલા બ્રાહ્મણદ્વેષીઓને જીત્યા પછી ભારગવ રામે સ્નાન કર્યું.
રામરામેત્યમિક્રુષ્ટો બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયાર્દિતૈઃ। નિઘ્નઞ્શતસહસ્રાણિ રામઃ પરશુનાભિભૂઃ
'રામ, રામ' કહીને ક્ષત્રિયોથી પીડાયેલી બ્રાહ્મણોએ બૂમો પાડી. રામે પોતાના પરશુથી લાખો-લાખો શત્રુઓને સંહાર્યા.
ન હ્યમૃષ્યત તાં વાચમાર્તૈર્ભૃશમુદીરિતામ્। ભૃગો રામાભિધાવેતિ યદાઽક્રન્દન્દ્વિજાતયઃ
બ્રાહ્મણો બહુ દુઃખી થઈને એ વાણી સહન કરી શક્યા નહીં, તેઓ રડતાં બોલ્યા: 'ભૃગુ! રામા!'
કાશ્મીરાન્દરદાન્કુન્તીન્ક્ષુદ્રકાન્માલવાઞ્છવાન્। ચેદિકાશિકરૂશાંશ્ચ ઋષિકાન્ક્રથકૈશિકાન્
કાશ્મીરી, દરદ, કુંતી, ક્ષુદ્રક, માલવ, શવ, ચેદિ, કાશી, કરૂષ, ઋષિક અને ક્રથકૈશિક—
અઙ્ગાન્વઙ્ગાન્કલિઙ્ગાંશ્ચ માગધાન્કાશિકોસલાન્। રાત્રાયણાન્વીતિહોત્રાન્કિરાતાન્કાર્તિકાવતાન્
અંગ, વંગ, કલિંગ, માગધ, કાશી, કોશલ, રાત્રાયણ, વીતિહોત્ર, કિરાત અને કાર્તિકાવત—
એતાનન્યાંશ્ચ રાજન્યાન્દેશેદેશે સહસ્રશઃ। નિકૃત્ય નિશિતૈર્બાણૈઃ સમ્પ્રદાય વિવસ્વતે
આ બધા અને અન્ય રાજાઓને, દરેક દેશમાં હજારોની સંખ્યામાં, તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યા અને તેમને સૂર્યને અર્પણ કર્યા.
કીર્ણા ક્ષત્રિયકોટીભિર્મેરુમન્દરભૂષણા। ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી તેન નિઃક્ષત્રિયા કૃતા
મેરુ અને મંદર પર લાખો ક્ષત્રિયોથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી; તેણે સાત સાત ત્રણ વાર પૃથ્વી ક્ષત્રિયવિહિન કરી.
કૃત્વા નિઃક્ષત્રિયાં ચૈવ ભાર્ગવઃ સ મહાયશાઃ। ઇન્દ્રગોપકવર્ણસ્ય જીવઞ્જીવનિભસ્ય ચ
પૃથ્વી ક્ષત્રિયવિહિન કર્યા પછી, તે મહાન યશસ્વી ભૃગુપુત્રે નદીઓ અને તળાવોને ઇન્દ્રગોપ જેવા લોહીથી ભર્યા.
પૂરયિત્વા ચ સરિતઃ ક્ષતજસ્ય સરાંસિ ચ। ચકાર તર્પણં વીરઃ પિતૄણાં તાસુ તેષુ ચ
નદીઓ અને તળાવો લોહીથી ભર્યા પછી, એ વીર પુરુષે એ જ જળમાં પોતાના પિતૃઓનું તર્પણ કર્યું.
સર્વાનષ્ટાદશ દ્વીપાન્વશમાનીય ભાર્ગવઃ। સોઽશ્વમેધસહસ્રાણિ નરમેધશતાનિ ચ
ભૃગુપુત્રે બધા અઢાર દ્વીપો પોતાના વશમાં કરીને હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને સૈંકડો નરમેધ યજ્ઞો કર્યા.
ઇષ્ટ્વા સાગરપર્યન્તાં કાશ્યપાય મહીં દદૌ। તસ્યાગ્રેણાનુપર્યેતિ ભૂમિં કૃત્વા વિપાંસુલામ્
સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પૃથ્વી પર યજ્ઞો કરીને, તેણે કાશ્યપને એ ધરતી આપી અને તેના માટે ભૂમિને ધૂળરહિત બનાવી.
તતઃ કાલકૃતાં સત્યાં ભાર્ગવાય મહાત્મને। ગાધામપ્યત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જનાઃ
પછી, ભૃગુના મહાત્મા માટે કાલકૃતાની સાચી વાર્તા અહીં ગાઈ છે, જે પુરાણ જાણનારા લોકો ગાધિ સાથે કહે છે.