અહં હિ સર્પૈઃ પ્રહિતઃ સોમમાહર્તુમુત્તમમ્। મહાતુર્દાસ્યવિમોક્ષાર્થમાહરિષ્યે તમદ્ય વૈ
'મને તો સાપોએ શ્રેષ્ઠ સોમ લાવવા મોકલ્યો છે, જેથી અમારી મહાન માતાને દાસ્યમાંથી મુક્ત કરી શકું; આજે હું એ લાવીશ.'
માત્રા ચાત્ર સમાદિષ્ટો નિષાદાન્ભક્ષયેતિ હ। ન ચ મે તૃપ્તિરભવદ્ભક્ષયિત્વા સહસ્રશઃ
'અને અહીં મારી માતાએ મને નિષાદોને ખાવા કહ્યું હતું; પણ હજારો નિષાદોને ખાધા પછી પણ મને તૃપ્તિ થઈ નથી.'
તસ્માદ્ભક્ષ્યં ત્વમપરં ભગવન્પ્રદિશસ્વ મે। યદ્ભુક્ત્વાઽમૃતમાહર્તું સમર્તઃ સ્યામહં પ્રભો
'એથી, ભગવાન, મને બીજું એવું ખાવાનું બતાવો કે જેને ખાઈને હું અમૃત લાવવા સમર્થ થાઉં.'
ક્ષુત્પિપાસાવિઘાતાર્થં ભક્ષ્યમાખ્યાતુ મે ભવાન્
'મારા ભૂખ અને તરસ દૂર થાય એવું ખાવાનું કહો, ભગવાન.'
યત્ર કૂર્માગ્રજં હસ્તી સદા કર્ષત્યવાઙ્મુખઃ। તયોર્જન્માન્તરે વૈરં સંપ્રવક્ષ્યામ્યસોષતઃ
'એક હાથી છે, જે હંમેશા કાચબાના મોટા ભાઈને માથું નીચે કરીને ખેંચે છે; એ બંનેનો પેહલા જન્મનો વૈર હું તને તરત કહું છું.'
તન્મે તત્ત્વં નિબોધસ્ય યત્પ્રમાણૌ ચ તાવુભૌ। `શૃણુ ત્વં વત્સ ભદ્રં તે કથાં વૈરાગ્યવર્ધિનીમ્
'તો, એનું સાચું કારણ અને બંનેનું માપ જાણ, બેટા, તું સાંભળ, વૈરાગ્ય વધારતી આ વાર્તા—તને શુભ થાય.'
પિત્રોરર્થવિભાગે વૈ સમુત્પન્નાં પુરાણ્ડજ।' આસીદ્વિભાવસુર્નામ મહર્ષિઃ કોપનો ભૃશમ્
પિતાના ધનની વહેચણીમાં બે ભાઈઓ વચ્ચે ઝઘડો થયો. એ સમયે વિભાવસુ નામનો મહાન ઋષિ હતો, જે ખૂબ જ ગુસ્સાવાળો હતો.
ભ્રાતા તસ્યાનુજશ્ચાસીત્સુપ્રતીકો મહાતપાઃ। સ નેચ્છતિ ધનં ભ્રાત્રા સહૈકસ્થં મહામુનિઃ
એને સુપ્રતિક નામનો એક નાનો ભાઈ હતો, જે મહાન તપસ્વી હતો. એ મહાન મુનિએ ભાઈ સાથે ધન એકસાથે રાખવું પસંદ નહોતું.
વિભાગં કીર્તયત્યેવ સુપ્રતીકો હિ નિત્યશઃ। અથાબ્રવીચ્ચ તં ભ્રાતા સુપ્રતીકં વિભાવસુઃ
સુપ્રતિક વારંવાર ધન વહેંચવાની વાત કરતો રહેતો. ત્યારે વિભાવસુએ પોતાના ભાઈ સુપ્રતિકને કહ્યું.
વિભાગે બહવો દોષા ભવિષ્યન્તિ મહાતપઃ।' વિભાગં બહવો મોહાત્કર્તુમિચ્છન્તિ નિત્યશઃ। તતો વિભક્તાસ્ત્વન્યોન્યં નાદ્રિયન્તેઽર્થમોહિતાઃ
વહેચણીમાં અનેક ખામીઓ આવે છે, હે મહાન તપસ્વી. ઘણા લોકો મોહવશ વારંવાર વહેંચણી કરવા માંગે છે. પણ એકવાર વહેંચણી થઈ જાય પછી, ધનની લાલચથી એ લોકો એકબીજાની કદર કરતા નથી.
તતઃ સ્વાર્થપરાન્મૂઢાન્પૃથગ્ભૂતાન્સ્વકૈર્ધનૈઃ। વિદિત્વા ભેદયન્ત્યેતાનમિત્રા મિત્રરૂપિણઃ
પછી, પોતપોતાના ધનમાં મગ્ન અને મૂર્ખ એવા અલગ પડેલા લોકોમાં, દુશ્મનો મિત્રના રૂપમાં આવીને ફૂટ પાડે છે.
વિદિત્વા ચાપરે ભિન્નાનન્તરેષુ પતન્ત્યથ। ભિન્નાનામતુલો નાશઃ ક્ષિપ્રમેવ પ્રવર્તતે
અને જ્યારે જાણે છે કે એ લોકો અલગ પડી ગયા છે, ત્યારે બીજા લોકો એમને પરસ્પર ઝઘડવામાં ધકેલી દે છે. અલગ પડેલા લોકોનું ઝડપથી સંપૂર્ણ વિનાશ થાય છે.
તસ્માદ્વિભાગં ભ્રાતૄણાં ન પ્રશંસન્તિ સાધવઃ। `એવમુક્તઃ સુપ્રતીકો ભાગં કીર્તયતેઽનિશમ્
એટલે સારા લોકો ભાઈઓની વહેચણીને ક્યારેય સારું નથી માનતા. તેમ છતાં, આવું સાંભળ્યા પછી પણ સુપ્રતિક દિવસ-રાત વહેંચણીની જ વાત કરતો રહ્યો.
એવં નિર્બધ્યમાનસ્તુ શશાપૈનં વિભાવસુઃ।' ગુરુશાસ્ત્રેઽનિબદ્ધાનામન્યોન્યેનાભિશઙ્કિનામ્
આ રીતે વારંવાર દબાણ કરતાં વિભાવસુએ એને શાપ આપ્યો: 'જે લોકો વડીલોના ઉપદેશથી બંધાયેલા નથી અને એકબીજા પર શંકા કરે છે—'
નિયન્તુ ન હિ શક્યસ્ત્વં ભેદતો ધનમિચ્છસિ। યસ્માત્તસ્માત્સુપ્રતીક હસ્તિત્વં સમવાપ્સ્યસિ
'તને કોઈ રોકી શકતો નથી, કેમ કે તું ફૂટ પાડી ધન મેળવવા ઈચ્છે છે. એટલે સુપ્રતિક, તારે હવે હાથીનું રૂપ મળશે.'
શપ્તસ્ત્વેવં સુપ્રતીકો વિભાવસુમથાબ્રવીત્। ત્વમપ્યન્તર્જલચરઃ કચ્છપઃ સંભવિષ્યસિ
આ રીતે શાપ મળ્યા પછી સુપ્રતિકે વિભાવસુને કહ્યું: 'તમે પણ પાણીમાં રહેતા કાચબું બની જશો.'
એવમન્યોન્યશાપાત્તૌ સુપ્રતીકવિભાવસૂ। ગજકચ્છપતાં પ્રાપ્તાવર્થાર્થં મૂઢચેતસૌ
આ રીતે એકબીજાને શાપ આપી, સુપ્રતિક અને વિભાવસુ, ધનની લાલચથી મગ્ન થઈ, હાથી અને કાચબું બની ગયા.
રોષદોષાનુષઙ્ગેણ તિર્યગ્યોનિગતાવપિ। પરસ્પરદ્વેષરતૌ પ્રમાણબલદર્પિતૌ
ગુસ્સા અને ખોટના પરિણામે, પશુયોનિમાં જન્મ્યા છતાં, બંને એકબીજા પ્રત્યે દ્વેષ રાખતા રહ્યા અને પોતપોતાના બળ અને શક્તિ પર ગર્વ કરતા રહ્યા.
સરસ્યસ્મિન્મહાકાયૌ પૂર્વવૈરાનુસારિણૌ। તયોરન્યતરઃ શ્રીમાન્સમુપૈતિ મહાગજઃ
આ સરોવર માં, બંને વિશાળકાય, જૂના વેર લીધા, એમાંથી એક, તેજસ્વી મહાહાથી, આગળ આવે છે.
યસ્ય બૃંહિતશબ્દેન કૂર્મોઽપ્યન્તર્જલેશયઃ। ઉત્થિતોઽસૌ મહાકાયઃ કૃત્સ્નં વિક્ષોભયન્સરઃ
એના ગર્જના કરતા અવાજથી, પાણીમાં પડેલું કાચબું ઊભું થાય છે; એ વિશાળકાય કાચબું આખું સરોવર હલાવી દે છે.
તં દૃષ્ટ્વાઽઽવેષ્ટિતકરઃ પતત્યેષ ગજો જલમ્। દન્તહસ્તાગ્રલાઙ્ગૂલપાદવેગેન વીર્યવાન્
એને જોઈને, હાથી પોતાની સુંડ વળી પાણીમાં કૂદી પડે છે, દાંત, સુંડ, પૂંછડી અને પગની જોરદાર હલચલથી એ બલવાન હલનચલન કરે છે.
વિક્ષોભયંસ્તતો નાગઃ સરો બહુઝષાકુલમ્। કૂર્મોઽપ્યભ્યુદ્યતશિરા યુદ્ધાયાભ્યેતિ વીર્યવાન્
પછી હાથી સરોવર, જેમાં અનેક માછલીઓ છે, તેને ધ્રુજાવી નાખે છે. ત્યારે કાચબું પણ માથું ઊંચું કરીને યુદ્ધ માટે આગળ આવે છે.
ષડુચ્છ્રિતો યોજનાનિ ગજસ્તદ્દ્વિગુણાયતઃ। કૂર્મસ્ત્રિયોજનોત્સેધો દશયોજનમણ્ડલઃ
હાથી ઊંચાઈમાં છ યોજન અને લંબાઈમાં બાર યોજન હતો; કાચબું ઊંચાઈમાં ત્રણ યોજન અને ગોળાઈમાં દસ યોજન હતું.
તાવુભૌ યુદ્ધસંમત્તૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ। ઉપયુજ્યાશુ કર્મેદં સાધયે હિતમાત્મનઃ
બન્ને યુદ્ધ માટે ઉગ્ર બન્યા, એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છા રાખી, ઝડપથી પોતપોતાનું બળ વાપરી પોતાનું કલ્યાણ કરવા લાગ્યા.
મહાભ્રઘનસંકાશં તં ભુક્ત્વામૃતમાનય। મહાગિરિસમપ્રખ્યં ઘોરરૂપં ચ હસ્તિનમ્
મોટા કાળમેઘ જેવો, ભયાનક રૂપ ધરાવતો અને મહા પર્વત જેટલો મોટો જે હાથી છે, એને અમૃત સાથે લઈ આવ અને ભોજન કર.
ઇત્યુક્ત્વા ગરુડં સોઽથ માઙ્ગલ્યમકરોત્તદા। યુધ્યતઃ સહ દેવૈસ્તે યુદ્ધે ભવતુ મઙ્ગલમ્
આ રીતે કહી, તેણે ગરુડને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા અને કહ્યું: 'દેવતાઓ સાથેના યુદ્ધમાં તારો વિજય અને કલ્યાણ થાય.'
પૂર્ણકુમ્ભો દ્વિજા ગાવો યચ્ચાન્યત્કિંચિદુત્તમમ્। શુભં સ્વસ્ત્યયનં ચાપિ ભવિષ્યતિ તવાણ્ડજા
પૂરેલી કળશ, બ્રાહ્મણો, ગાયો અને જે કંઈ શ્રેષ્ઠ અને શુભ છે, એ બધું અને તારી યાત્રા માટે શુભકામનાઓ, એ બધું તને મળશે, અંડજાત પુત્ર.
યુધ્યમાનસ્ય સઙ્ગ્રામે દેવૈઃ સાર્ધં મહાબલ। ઋચો યજૂંષિ સામાનિ પવિત્રાણિ હવીંષિ ચ
તુ જ્યારે મહાબળવાન દેવતાઓ સાથે યુદ્ધમાં લડતો હશે, ત્યારે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદના મંત્રો, પવિત્ર કરનારા મંત્રો અને હવનના દ્રવ્ય—all તને શક્તિ આપશે.
રહસ્યાનિ ચ સર્વાણિ સર્વે વેદાશ્ચ તે બલમ્। `વર્ધયિષ્યન્તિ સમરે ભવિષ્યતિ ખગોત્તમ।' ઇત્યુક્તો ગરુડઃ પિત્રા ગતસ્તં હ્વદમન્તિકાત્
અને બધા ગુપ્ત ઉપદેશો અને બધા વેદો પણ યુદ્ધમાં તારી તાકાત વધારશે, ઉત્તમ પક્ષી. એમ પિતા દ્વારા કહેવામાં આવતા ગરુડ ત્યાંથી વિદાય થયો.
અપશ્યન્નિર્મલજલં નાનાપક્ષિસમાકુલમ્। સ તત્સ્મૃત્વા પિતુર્વાક્યં ભીમવેગોઽન્તરિક્ષગઃ
તેણે સ્વચ્છ પાણી જોયું, જેમાં અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ હતા. પિતાના વચન યાદ કરીને, આકાશમાં ઝડપથી દોડી ગયો.