મહાબલં મહાવીર્યં વરદાનેન ગર્વિતમ્। દૈત્યશ્રેષ્ઠં સુરશ્રેષ્ઠો જઘાન તરસા હરિઃ
દેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા હરિએ, અતિ બળવાન અને વરદાનથી ઘમંડિત દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દૈત્યને ઝડપથી સંહાર્યો.
હિરણ્યકશિપું હત્વા સર્વદૈત્યાંશ્ચ વૈ તદા। વિબુધાનાં પ્રજાનાં ચ હિતં કૃત્વા મહાદ્યુતિઃ
હરિએ હિરણ્યકશિપુ અને બધાં દૈત્યોને મારી નાખ્યા અને દેવતાઓ તથા સર્વ પ્રજાઓનું કલ્યાણ કર્યું.
પ્રમુમોદ હરિર્દેવઃ પ્રાપ્ય ધર્મં તદા ભુવિ। એષ તે નારસિંહોઽત્ર કથિતઃ પાણ્ડુનન્દન
પછી ભગવાન હરિએ પૃથ્વી પર ધર્મ સ્થાપિત કરીને આનંદ અનુભવ્યો; હે પાંડુપુત્ર, અહીં તને નરસિંહની કથા કહી આપી છે.
શૃણુ ત્વં વામનં નામ પ્રાદુર્ભાવં મહાત્મનઃ
હવે તું મહાત્મા વામનના અવતારની કથા સાંભળ.
પુરા ત્રેતાયુગે રાજન્બલિર્વૈરોજનોઽભવત્। દૈત્યાનાં પાર્થિવો વીરો બલેનાપ્રતિમો બલી
પહેલાં ત્રેતાયુગમાં, હે રાજા, વિરોचनપુત્ર બલિ દૈત્યોના અપ્રતિમ અને બળવાન રાજા બન્યો.
તદા બલિર્મહારાજ દૈત્યસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતઃ। વિજેતું તરસા શક્રમિન્દ્રસ્થાનમવાપ સઃ
એ સમયે મહારાજા બલિ દૈત્યોના ટોળાંથી ઘેરાઈને, શક્રને જીતવા માટે જોરથી ઇન્દ્રપદ પર કબજો કર્યો.
તેન વિત્રાસિતા દેવા બલિનાઽઽખણ્ડલાદયઃ। બ્રહ્માણં તુ પુરસ્કૃત્ય ગત્વા ક્ષીરોદધિં તદા
બલિના બળથી ડરીને, ઇન્દ્રાદિ બધા દેવતાઓ બ્રહ્માને આગળ રાખીને ક્ષીરસાગર પાસે ગયા.
તુષ્ટુવુઃ સહિતાઃ સર્વે દેવં નારાયણં પ્રભુમ્। સ તેષાં દર્શનં ચક્રે વિબુધાનાં હરિસ્તદા
ત્યાં બધા દેવોએ મળીને ભગવાન નારાયણની સ્તુતિ કરી; ત્યારે હરિએ તેમને દર્શન આપ્યાં.
પ્રસાદજં તસ્ય વિભોરદિત્યાં જન્મ ઉચ્યતે। અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દનઃ
દેવતાઓની પ્રાર્થનાથી ભગવાને અદિતિના ગર્ભમાં અવતાર લીધો; એ રીતે યાદવકુળના આનંદદાતા અદિતિના પુત્ર બન્યા.
એષ વિષ્ણુરિતિ ખ્યાત ઇન્દ્રસ્યાવરજોઽભવત્। તસ્મિન્નેવ ચ કાલે તુ દૈત્યેન્દ્રો બલવીર્યવાન્
એ વિષ્ણુ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા અને ઇન્દ્રના નાના ભાઈ બન્યા; એ જ સમયે દૈત્યરાજા બલિ પણ મહાબળ અને શક્તિથી ભરપૂર હતો.
અશ્વમેધં ક્રતુશ્રેષ્ઠમાહર્તુમુપચક્રમે। વર્તમાને તદા યજ્ઞે દૈત્યેન્દ્રસ્ય યુધિષ્ઠિર
એ દૈત્યરાજાએ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ અશ્વમેઘ શરૂ કર્યો; એ સમયે, હે યુધિષ્ઠિર, બલિના યજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો.
સ વિષ્ણુર્માનવો ભૂત્વા પ્રચ્છન્નો બ્રહ્મસંવૃતઃ। મુણ્ડો યત્રોપવીતી ચ કૃષ્ણાજિનધરઃ શિખી
વિષ્ણુ માનવરૂપે, બ્રાહ્મણવેશ ધારણ કરીને, મુંડમાથા, યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલો, કૃષ્ણાજિન પહેરેલું અને શિખાવાળો દેખાયો.
પાલાશદણ્ડં સઙ્ગૃહ્ય વામનોઽદ્ભુતદર્શનઃ। વિશ્ય સ બલેર્યજ્ઞે વર્તમાનો ચ દક્ષિણામ્
પલાશની લાકડાની દંડ લઈને, અદ્ભુત રૂપવાળા વામન બલિના યજ્ઞમાં પ્રવેશ્યા અને દક્ષિણાની પાસે ઊભા રહ્યા.
દેહીત્યુવાચ દૈત્યેન્દ્રં વિક્રમાંસ્ત્રીનિહૈવ હ। દીયતાં ત્રિપદીમાત્રમિત્યયાચન્મહાસુરમ્
એ મહાસુર બલિને કહ્યું: 'મને અહીં ત્રણ પગ જેટલી જમીન આપો'; એમ કહી ત્રણ પગ જમીન માગી.
સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય પ્રદદૌ વિષ્ણવે તદા। તેન લબ્ધ્વા હિરર્ભૂમિં જૃમ્ભયામાસ વૈ ભૃશમ્
બલિએ 'જેમ તું કહે છે તેમ જ' કહી વિષ્ણુને જમીન આપી; ત્યારે વિષ્ણુએ પૃથ્વી મેળવીને પોતાનું રૂપ ખૂબ વિસ્તૃત કર્યું.
સ શિશુઃ સદિવં ખં ચ પૃથિવીં વચ વિશામ્પતે। ત્રિભિર્વિક્રમણૈશ્ચૈવ સર્વમાક્રમતાભિભૂઃ
એ બાળકે, હે રાજાઓના રાજા, પોતાના ત્રણ પગથી સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વી બધું જ ઢાંકી લીધું.
બલેર્બલવતો યજ્ઞે બલિના વિષ્ણુના પુરા। વિક્રમૈસ્ત્રિભિરક્ષોભ્યાઃ ક્ષોભિતાસ્તે મહાસુરાઃ
પહેલાં, બલવાન બલિનો યજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યારે, તે મહાન અસુરો, જેઓ અડગ હતા, તેમને પણ શક્તિશાળી વિષ્ણુએ પોતાના ત્રણ પગલાંથી જીત્યા હતા.
વિપ્રચિત્તિમુખાઃ ક્રુદ્ધાઃ સર્વસઙ્ઘા મહાસુરાઃ। નાનાવક્રા મહાકાયા નાનાવેષધરા નૃપ
વિપ્રચિત્તિ અને અન્ય અસુરો ખૂબ ગુસ્સે થઈને, રાજા, વિવિધ રૂપ ધરાવી, વિશાળ કાયાં અને અલગ અલગ વસ્ત્રો પહેરીને, બધા ભેગા થયા.
નાનાપ્રહરણા રૌદ્રા નાનામાલ્યાનુલેપનાઃ। સ્વાન્યાયુધાનિ સઙ્ગૃહ્ય પ્રદીપ્તા ઇવ તેજસા
તે બધા ભયાનક અસુરો અનેક શસ્ત્રો સાથે, વિવિધ ફૂલોની માળા અને સુગંધિત લપસણ લગાવી, પોતપોતાના હથિયારો લઈને તેજથી ચમકી ઉઠ્યા.
ક્રમમાણં હરિ તત્ર ઉપાવર્તન્ત ભારત। પ્રમથ્ય સર્વાન્દૈતેયાન્પાદહસ્તતલૈસ્તુ તાન્
હરિએ આગળ વધતાં, હે ભારત, તેણે બધા દૈત્યોને પગ અને હાથના તળિયાથી માર્યા અને તેમને દબાવી દીધા.
રૂપં કૃત્વા મહાભીમં જહારાશુ સ મેદિનીમ્। સમ્પ્રાપ્ય દિવમાકાશમાદિત્યસદને સ્થિતઃ
પછી તેણે બહુ ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું અને ઝડપથી આખી ધરતી પકડી લીધી; આકાશ સુધી પહોંચીને, તે સૂર્યના ગૃહમાં ઊભો રહ્યો.
અત્યરોચત ભૂતાત્મા આદિત્યસ્યૈવ તેજસા। પ્રકાશયન્દિશઃ સર્વાઃ પ્રદિશશ્ચ મહાયશાઃ
ભૂતમાત્રના આત્માએ, સૂર્યના તેજથી પણ વધુ પ્રકાશિત થઈને, સર્વ દિશાઓ અને ખૂણાઓ પ્રકાશિત કરી દીધા.
શુશુભે સ મહાબાહુઃ સર્વલોકાન્પ્રકાશયન્। તસ્ય વિક્રમતો ભૂમિં ચન્દ્રાદિત્યૌ સ્તનાન્તરે
તે મહાબાહુએ બધા લોકોએ પ્રકાશિત કરી દીધા; જ્યારે તેણે ધરતી પર પગલું મૂક્યું, ત્યારે ચંદ્ર અને સૂર્ય તેના છાતી વચ્ચે હતા.
નભસ્તુ ક્રમમાણસ્ય નાભ્યાં કિલ તદા સ્થિતૌ। પરમાક્રમમાણસ્ય નાનુભ્યાં તૌ વ્યવસ્થિતૌ
જ્યારે તે આકાશમાં પગલું મૂકી રહ્યો હતો, ત્યારે કહે છે કે, સ્વર્ગ તેના નાભિ પાસે હતો; અને જ્યારે તેણે મહાન પગલું લીધું, ત્યારે ચંદ્ર અને સૂર્ય બંને તેના બાજુએ હતા.
વિષ્ણોરમિતવીર્યસ્ય વદન્ત્યેવં દ્વિજાતયઃ। અથાસ્ય પાદાક્રમણાત્પફાલાણ્ડો યુધિષ્ઠિરઃ
વિષ્ણુની અપરંપાર શક્તિ વિશે દ્વિજાતિઓ એમ કહે છે; અને, હે યુધિષ્ઠિર, તેના પગલાંથી બ્રહ્માંડ ફાટી ગયું.
તચ્છિદ્રાત્સ્યન્દિની તસ્ય પાદભ્રષ્ટા તુ નિમ્નગા। સસાર સાગરં સા તુ પાવની સાગરંગમા
તે છિદ્રમાંથી, તેના પગથી પડી ગયેલી ગંગા વહેવા લાગી; તે સાગર સુધી પહોંચી અને પવિત્રતા ફેલાવતી સાગરમાં મળી ગઈ.
જહાર મેદિનીં સર્વાં હત્વા દાનવપુઙ્ગવાન્। આસુરી શ્રિયમાહૃત્ય ત્રીલ્લોકાન્સ જનાર્દન
વિષ્ણુએ દાનવોના શ્રેષ્ઠોને મારી, આખી ધરતી જીતી લીધી; અસુરોની મહિમા લઈ, જનાર્દને ત્રણેય લોકોએ જીત્યા.
સપુત્રદારાનસુરાન્પાતાલે સંન્યવેશયત્। નમુચિઃ શમ્બરશ્ચૈવ પ્રહ્લાદશ્ચ મહામનાઃ
તેને અસુરો, તેમના પુત્રો અને પત્નીઓ સાથે પાતાળમાં મોકલી દીધા; નામુચિ, શમ્બર અને મહાન મનવાળા પ્રહલાદ પણ ત્યાં મોકલાયા.
મહાભૂતાનિ ભૂતાત્મા સવિશેષાનિ વૈ હરિઃ। કાલં ચ સકલં રાજન્ગાત્રભૂતાન્યદર્શયત્
હરિ, સર્વ જીવનો આત્મા, મહાભૂતો અને તેમની વિશિષ્ટતાઓ, અને આખો સમય, રાજા, પોતાના શરીરમાં દર્શાવ્યો.
તસ્ય ગાત્રે જગત્સર્વમાનીતમધિપશ્યતિ। ન કિઞ્ચિદસ્તિ લોકેષુ યદનાપ્તં મહાત્મના
તેના શરીરમાં આખું જગત એકઠું દેખાતું હતું; બધા લોકોએ એવું કંઈ નહોતું જે એ મહાત્માએ પ્રાપ્ત ન કર્યું હોય.