સ્થાનાનિ દેવતાનાં તુ હૃત્વા રાજ્યમકારયત્। પઞ્ચકોટ્યશ્ચ વર્ષાણિ અયુતાન્યેકષષ્ટિ ચ
દેવતાઓના સ્થાન કબજે કરીને એ દાનવે પોતાનું રાજ સ્થાપ્યું; છપ્પન કરોડ અને સાઠ હજાર વર્ષ સુધી,
ષષ્ટિશ્ચૈવ સહસ્રાણાં જગ્મુસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ। એતદ્વર્ષં સ દૈત્યેન્દ્રો ભોગૈશ્ચર્યમવાપ સઃ
અને એમાં પણ સાઠ હજાર વર્ષ વધારે, એ દુષ્ટ દૈત્યપતિ એ દેશમાં રાજભોગ અને સુખ ભોગવતો રહ્યો.
તેનાતિબાધ્યમાનાસ્તે દૈત્યેન્દ્રેણ બલીયસા। બ્રહ્મલોકં સુરા જગ્મુઃ શર્વશક્રપુરોગમાઃ
એ શક્તિશાળી દૈત્યપતિના અત્યાચારથી પીડાઈને, શિવ અને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ બ્રહ્મલોકમાં ગયા.
પિતામહં સમાસાદ્ય ખિન્નાઃ પ્રાઞ્જલયોઽબ્રુવન્
દેવતાઓ દુઃખી થઈને, હાથ જોડીને પિતામહ બ્રહ્માજીના દરબારમાં ગયા અને કહ્યું:
ભગવન્ભૂતભવ્યેશ નસ્ત્રાયસ્વ ઇહાગતાન્। ભયં દિતિસુતાદ્ઘોરાદ્ભવત્યદ્ય દિવાનિશમ્
'હે ભગવાન, ભૂત-ભવ્યના સ્વામી, અમે અહીં આવ્યા છીએ, અમને રક્ષા કરો; દિતિના પુત્રથી દિવસ-રાત અમને ભય લાગે છે.'
ભગવન્સર્વદૈત્યાનાં સ્વયમ્ભૂરાદિકૃત્પ્રભુઃ। સ્રષ્ટા ત્વં હવ્યકવ્યાનામવ્યક્તઃ પ્રકૃતિર્ધ્રુવઃ
'હે ભગવાન, તમે બધા દૈત્યોના પણ મૂળ સ્વયંભૂ પ્રભુ છો; તમે દેવો અને પિતૃઓના હવન-પિંડના સર્જક, અવ્યક્ત અને સદા અડગ છો.'
શ્રૂયતામાપદેવં હિ દુર્વિજ્ઞેયા મયાપિ ચ। નારાયણસ્તુ પુરુષો વિશ્વરૂપો મહાદ્યુતિઃ
'આ આપત્તિ તો મને પણ સમજાતી નથી, એટલા માટે સાંભળો; નારાયણ સર્વરૂપ અને મહાપ્રભા પરમ પુરુષ છે.'
અવ્યક્તઃ સર્વભૂતાનામચિન્ત્યો વિભુરવ્યયઃ। મમાપિ સ તુ યુષ્માકં વ્યસને પરમા ગતિઃ
'એ અવ્યક્ત, અકલ્પ્ય, સર્વવ્યાપી અને અવિનાશી છે; મારા માટે અને તમારા માટે પણ, દુઃખમાં એજ સર્વોચ્ચ આશ્રય છે.'
નારાયણઃ પરોઽવ્યક્તાદહમવ્યક્તસમ્ભવઃ। મત્તો જજ્ઞુઃ પ્રજા લોકાઃ સર્વે દેવાસુરાશ્ચ તે
'નારાયણ અવ્યક્તથી પણ પર છે; હું અવ્યક્તમાંથી જન્મ્યો છું; મારા દ્વારા બધા જીવ, લોક, દેવો અને અસુરો ઉત્પન્ન થયા છે.'
દેવા યથાહં યુષ્માકં તથા નારાયણો મમ। પિતામહોઽહં સર્વસ્ય સ વિષ્ણુઃ પ્રપિતામહઃ
'દેવતાઓ માટે હું જેમ પિતામહ છું, એમ નારાયણ મારા માટે છે; હું સર્વનો પિતામહ છું અને એ વિષ્ણુ સર્વનો પ્રપિતામહ છે.'
નિશ્ચિતં વિષુધા દૈત્યં સ વિષ્ણુસ્તં હનિષ્યતિ। તસ્ય નાસ્તિ ન શક્યં ચ તસ્માદ્વ્રજત માચિરમ્
નિશ્ચિત છે કે વિશુદ્ધ ભગવાન વિષ્ણુ એ દૈત્યને અવશ્ય સંહારશે; એમના માટે કંઈ અશક્ય નથી. તેથી, વિલંબ કર્યા વિના તરત જ જાઓ.
પિતામહવચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે ભરતર્ષભ। વિબુધા બ્રહ્મણા સાર્ધં જગ્મુઃ ક્ષીરોદધિં પ્રતિ
પિતામહના વચન સાંભળી, બધા દેવતાઓ બ્રહ્મા સાથે મળીને ક્ષીર સાગર તરફ ચાલ્યા.
આદિત્યા વસવઃ સાધ્યા વિશ્વે ચ મરુતસ્તથા। રુદ્રા મહર્ષયશ્ચૈવ અશ્વિનૌ ચ સુરૂપિણૌ
આદિત્ય, વસુ, સાધ્ય, વિશ્વદેવ, મારુત, રુદ્ર, મહર્ષિ અને સુંદર રૂપ ધરાવતા અશ્વિનીકુમાર પણ ત્યાં હતા.
અન્યે ચ દિવ્યા યે રાજંસ્તે સર્વે સગણાઃ સુરાઃ। ચતુર્મુખં પુરસ્કૃત્ય શ્વેતદ્વીપમુપાગતાઃ
હે રાજન, બીજા પણ અનેક દિવ્ય દેવો પોતાના સમૂહ સાથે, ચતુરમુખ બ્રહ્માને આગળ રાખીને, સફેદ દ્વીપ પર પહોંચ્યા.
ત્રાયસ્વ નોઽદ્ય દેવેશ હિરણ્યકશિપોર્વધાત્। ત્વં હિ નઃ પરમો ધાતા બ્રહ્માદીનાં સુરોત્તમ
હે દેવોના સ્વામી, આજે અમને હિરણ્યકશિપુના સંહારથી બચાવો; કેમ કે તમે અમારાં સર્વોચ્ચ સર્જનહાર છો, બ્રહ્મા અને બીજા બધા દેવોથી પણ શ્રેષ્ઠ છો.
ઉત્ફુલ્લામ્બુજપત્રાક્ષ શત્રુપક્ષભયઙ્કર। ક્ષયાય દિતિવંશસ્ય શરણં ત્વં ભવિષ્યસિ
પુષ્પિત કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, દુશ્મનના પક્ષમાં ભય પેદા કરનાર, દિતિના વંશના વિનાશ માટે તમે અમારો આશરો બનશો.
તદ્દેવાનાં વચઃ શ્રુત્વા તદા વિષ્ણુઃ શુચિશ્રવાઃ। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાત્મા વક્તુમેવોપચક્રમે
દેવતાઓના એ વચન સાંભળી, પવિત્ર યશવંત વિષ્ણુ, જે સર્વ જીવોના આત્મા છે અને અદૃશ્ય છે, બોલવા લાગ્યા.
ભયં ત્યજધ્વમમરા અભયં વો દદામ્યહમ્। તદેવ ત્રિદિવં દેવાઃ પ્રતિપદ્યત માચિરમ્
હે અમર દેવો, ડર છોડો; હું તમને નિર્ભયતા આપું છું. તેથી, બધા દેવો, તરત જ સ્વર્ગમાં પાછા જાઓ.
એષોઽહં સગણં દૈત્યં વરદાનેન દર્પિતમ્। અવધ્યમમરેન્દ્રાણાં દાનવેન્દ્રં નિહન્મ્યહમ્
હું પોતે જ એ દૈત્ય અને તેના સમૂહને, જે વરદાનથી ઘમંડિત છે અને અમર દેવોના રાજાઓથી અજેય છે, સંહાર કરીશ.
ભહવન્દેવદેવેશ ખિન્ના એતે ભૃશં સુરાઃ। તસ્માત્ત્વં જહિ દૈત્યેન્દ્રં ક્ષિપ્રં કાલોઽસ્ય માચિરમ્। એષ ત્વં સગણં દૈત્યં વરદાનેન દર્પિતમ્
હે દેવોના દેવ, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ; આ બધા દેવો ખૂબ જ દુઃખી છે. તેથી, દૈત્યરાજને ઝડપથી સંહાર કરો; એની ઘડી આવી ગઈ છે, વિલંબ ન કરો. આ દૈત્ય અને તેનો સમૂહ વરદાનથી ઘમંડિત છે.
ક્ષિપ્રમેવ કરિષ્યામિ ત્વરયા દૈત્યનાશનમ્। તસ્માત્ત્વં વિબુધાશ્ચૈવ પ્રતિપદ્યત વૈ દિવમ્
હું ઝડપથી દૈત્યનો નાશ કરીશ; તેથી, તમે બધા દેવો, સ્વર્ગમાં પાછા જાઓ.
એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્વિસૃજ્ય ત્રિદિવેશ્વરાન્। નરસ્યાર્ધતનુર્ભૂત્વા સિંહસ્યાર્ધતનુઃ પુનઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, ભગવાને સ્વર્ગના રાજાઓને વિદાય આપી, પોતે અર્ધે માનવ અને અર્ધે સિંહનું રૂપ ધારણ કર્યું.
નારસિંહેન વપુષા પાણિં સંસ્પૃશ્ય પાણિના। ભીમરૂપો મહાતેજા વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ
નરસિંહ રૂપે, પોતાના હાથથી હાથ સ્પર્શી, ભયાનક અને તેજસ્વી રૂપ ધારણ કર્યું, જેમ કે મૃત્યુ પોતે જ મોઢું ફાડીને ઉભો હોય.
હિરણ્યકશિપું રાજઞ્જગામ હરિરીશ્વરઃ। દૈત્યાસ્તમાગતં દૃષ્ટ્વા નારસિંહં મહાબલમ્
હે રાજન, ભગવાન હરિ હિરણ્યકશિપુ પાસે ગયા; દૈત્યોએ મહાબળવાન નરસિંહને આવતો જોઈ લીધો.
વવર્ષુઃ શસ્ત્રવર્ષૈસ્તે સુસઙ્ક્રુદ્ધાસ્તદા હરિમ્। તૈઃ સૃષ્ટસર્વશસ્ત્રાણિ ભક્ષયામાસ વૈ હરિઃ
ત્યારે દૈત્યોએ ખૂબ ગુસ્સાથી હરિ પર શસ્ત્રવર્ષા કરી; પણ હરિએ તેઓના બધા શસ્ત્રો ગળી લીધા.
જઘાન ન રણે દૈત્યાન્સહસ્રાણિ બહૂનિ ચ। તાન્નિહત્ય ચ દૈતેયાન્સર્વાન્ક્રુદ્ધાન્મહાબલાન્
યુદ્ધમાં ભગવાને અનેક હજાર દૈત્યોને સંહાર્યા; અને બધા ક્રોધિત તથા મહાબળવાન દૈત્યઓને મારી નાખ્યા.
અભ્યધાવત્સુસઙ્ક્રુદ્ધો દૈત્યેન્દ્રં બલગર્વિતમ્। જીમૂતઘનસઙ્કાશો જીમૂતઘનનિસ્વનઃ
પછી ખૂબ ગુસ્સામાં, ભગવાને પોતાની શક્તિ પર ઘમંડ કરનાર દૈત્યરાજ તરફ વીજળીના વાદળ જેવો ગર્જના કરીને દોડી ગયા.
જીમૂત ઇવ દીપ્તૌજા જીમૂત ઇવ વેગવાન્। સોઽતિબલં દૃપ્તં દૃપ્તશાર્દૂલવિક્રમમ્
તેજમાં વીજવાળાં વાદળ જેવાં, ઝડપમાં પણ વાદળ જેવા, અત્યંત બળવાન અને ઘમંડી, વાઘ જેવી શક્તિ ધરાવતા હતા.
દૃપ્તૈર્દૈત્યગણૈર્ગુપ્તં ખરૈર્નખમુકૈરુત। તતઃ કૃત્વા તુ યુદ્ધં વૈ તેન દૈત્યેન વૈ હરિઃ
પછી હરિએ એ દૈત્ય સાથે યુદ્ધ કર્યું, જે ઘમંડથી ભરેલા દૈત્યોના ટોળાંથી, તિક્ષ્ણ દાંત અને નખવાળાં ભયાનક દૈત્યોથી ઘેરાયેલો હતો.
સન્ધ્યાકાલે મહાતેજા ભવનાન્તે ત્વરાન્વિતઃ। ઊરૌ નિધાય દૈત્યેન્દ્રં નિર્બિભેદ નખૈસ્તદા
સાંજના સમયે, મહાશક્તિશાળી ભગવાન ઉત્સાહપૂર્વક મહેલના દ્વાર પર પહોંચ્યા અને દૈત્યરાજાને પોતાના જાંઘ પર રાખી, પોતાના નખોથી તેને ફાડી નાંખ્યો.