તતઃ ખગો વદનમમિત્રતાપનઃ સમાહરત્પરિચપલો મત્બલાઃ। નિષૂદયન્બહુવિધમત્સ્યજીવિનો બભુક્ષિતો ગગનચરેશ્વરસ્તદા
પછી દુશ્મનોને દુઃખ આપનારો એ પંખી ઝડપથી હલનચલન કરીને પોતાની તાકાતે અનેક માછલીખોર નિષાદોને ગળી ગયો અને આકાશમાં વિહાર કરનારો રાજા તૃપ્ત થયો.
તસ્ય કણ્ઠમનુપ્રાપ્તો બ્રાહ્મણઃ સહ ભાર્યયા। દહન્દીપ્ત ઇવાઙ્ગારસ્તમુવાચાન્તરિક્ષગઃ
પછી એક બ્રાહ્મણ પોતાની પત્ની સાથે એના ગળામાં ગયો; blazing કાંડા જેવો દહકતો, એણે આકાશમાં ઉડનારા પંખીને કહ્યું.
દ્વિજોત્તમ વિનિર્ગચ્છ તૂર્ણમાસ્યાદપાવૃતાત્। ન હિ મે બ્રાહ્મણો વધ્યઃ પાપેષ્વપિ રતઃ સદા
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું તરત જ મારા ખુલ્લા મોંમાંથી બહાર નીકળી જા; કેમ કે બ્રાહ્મણ—even if પાપમાં રત હોય—મારા માટે મારવાનો નથી.
બ્રુવાણમેવં ગરુડં બ્રાહ્મણઃ પ્રત્યભાષત। નિષાદી મમ ભાર્યેયં નિર્ગચ્છતુ મયા સહ
ગરૂડ એ રીતે બોલતો હતો ત્યારે બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો: 'આ નિષાદી મારી પત્ની છે—એ પણ મારા સાથે બહાર જવા દે.'
એતામપિ નિષાદીં ત્વં પરિગૃહ્યાશુ નિષ્પત। તૂર્ણં સંભાવયાત્માનમજીર્ણં મમ તેજસા
'આ નિષાદીને પણ લઈ, તું તરત જ બહાર નીકળી જા; અને જલદી સંભાળી લે, કેમ કે મારું તેજ તારા પેટમાં હજી પચ્યું નથી.'
તતઃ સ વિપ્રો નિષ્ક્રાન્તો નિષાદીસહિતસ્તદા। વર્ધયિત્વા ચ ગરુડમિષ્ટં દેશં જગામ હ
પછી એ બ્રાહ્મણ પોતાની પત્ની નિષાદી સાથે બહાર આવ્યો અને ગરૂડને વંદન કરીને, પોતે ઇચ્છતો હતો એ જગ્યાએ ગયો.
સહભાર્યે વિનિષ્ક્રાન્તે તસ્મિન્વિપ્રે સ પક્ષિરાટ્। વિતત્ય પક્ષાવાકાશમુત્પપાત મનોજવઃ
પત્ની સાથે બ્રાહ્મણ બહાર નીકળી ગયો ત્યારે પંખીઓના રાજાએ પોતાના પાંખો ફેલાવી અને મનની ઝડપે આકાશમાં ઉડી ગયો.
તતોઽપશ્યત્સ્વપિતરં પૃષ્ટશ્ચાખ્યાતવાન્પિતુઃ। યથાન્યાયમમેયાત્મા તં ચોવાચ મહાનૃષિઃ
પછી એણે પોતાના પિતાને જોયા અને યોગ્ય રીતે પીઠ પલટીને બધું કહ્યુ; ત્યારે મહાન ઋષિએ તેને કહ્યું.
કચ્ચિદ્વઃ કુશલં નિત્યં ભોજને બહુલં સુત। કચ્ચિચ્ચ માનુષે લોકે તવાન્નં વિદ્યતે બહુ।। `ક્વ ગન્તાસ્યતિવેગેન મમ ત્વં વક્તુમર્હસિ
'બેટા, તને રોજ ખાવાનું પૂરતું મળે છે ને? માનવલોકમાં તને ઘણું અન મળે છે ને? તું આવી ઝડપથી ક્યાં જઈ રહ્યો છે? મને કહેવું જોઈએ.'
માતા મે કુશલા શશ્વત્તથા ભ્રાતા તથા હ્યહમ્। ન હિ મે કુશલં તાત ભોજને બહુલે સદા
'મારી મા હંમેશા સુખી છે, ભાઈ પણ અને હું પણ; પણ પિતા, ખાવામાં મને કદી સંતોષ મળતો નથી.'
અહં હિ સર્પૈઃ પ્રહિતઃ સોમમાહર્તુમુત્તમમ્। મહાતુર્દાસ્યવિમોક્ષાર્થમાહરિષ્યે તમદ્ય વૈ
'મને તો સાપોએ શ્રેષ્ઠ સોમ લાવવા મોકલ્યો છે, જેથી અમારી મહાન માતાને દાસ્યમાંથી મુક્ત કરી શકું; આજે હું એ લાવીશ.'
માત્રા ચાત્ર સમાદિષ્ટો નિષાદાન્ભક્ષયેતિ હ। ન ચ મે તૃપ્તિરભવદ્ભક્ષયિત્વા સહસ્રશઃ
'અને અહીં મારી માતાએ મને નિષાદોને ખાવા કહ્યું હતું; પણ હજારો નિષાદોને ખાધા પછી પણ મને તૃપ્તિ થઈ નથી.'
તસ્માદ્ભક્ષ્યં ત્વમપરં ભગવન્પ્રદિશસ્વ મે। યદ્ભુક્ત્વાઽમૃતમાહર્તું સમર્તઃ સ્યામહં પ્રભો
'એથી, ભગવાન, મને બીજું એવું ખાવાનું બતાવો કે જેને ખાઈને હું અમૃત લાવવા સમર્થ થાઉં.'
ક્ષુત્પિપાસાવિઘાતાર્થં ભક્ષ્યમાખ્યાતુ મે ભવાન્
'મારા ભૂખ અને તરસ દૂર થાય એવું ખાવાનું કહો, ભગવાન.'
યત્ર કૂર્માગ્રજં હસ્તી સદા કર્ષત્યવાઙ્મુખઃ। તયોર્જન્માન્તરે વૈરં સંપ્રવક્ષ્યામ્યસોષતઃ
'એક હાથી છે, જે હંમેશા કાચબાના મોટા ભાઈને માથું નીચે કરીને ખેંચે છે; એ બંનેનો પેહલા જન્મનો વૈર હું તને તરત કહું છું.'
તન્મે તત્ત્વં નિબોધસ્ય યત્પ્રમાણૌ ચ તાવુભૌ। `શૃણુ ત્વં વત્સ ભદ્રં તે કથાં વૈરાગ્યવર્ધિનીમ્
'તો, એનું સાચું કારણ અને બંનેનું માપ જાણ, બેટા, તું સાંભળ, વૈરાગ્ય વધારતી આ વાર્તા—તને શુભ થાય.'
પિત્રોરર્થવિભાગે વૈ સમુત્પન્નાં પુરાણ્ડજ।' આસીદ્વિભાવસુર્નામ મહર્ષિઃ કોપનો ભૃશમ્
પિતાના ધનની વહેચણીમાં બે ભાઈઓ વચ્ચે ઝઘડો થયો. એ સમયે વિભાવસુ નામનો મહાન ઋષિ હતો, જે ખૂબ જ ગુસ્સાવાળો હતો.
ભ્રાતા તસ્યાનુજશ્ચાસીત્સુપ્રતીકો મહાતપાઃ। સ નેચ્છતિ ધનં ભ્રાત્રા સહૈકસ્થં મહામુનિઃ
એને સુપ્રતિક નામનો એક નાનો ભાઈ હતો, જે મહાન તપસ્વી હતો. એ મહાન મુનિએ ભાઈ સાથે ધન એકસાથે રાખવું પસંદ નહોતું.
વિભાગં કીર્તયત્યેવ સુપ્રતીકો હિ નિત્યશઃ। અથાબ્રવીચ્ચ તં ભ્રાતા સુપ્રતીકં વિભાવસુઃ
સુપ્રતિક વારંવાર ધન વહેંચવાની વાત કરતો રહેતો. ત્યારે વિભાવસુએ પોતાના ભાઈ સુપ્રતિકને કહ્યું.
વિભાગે બહવો દોષા ભવિષ્યન્તિ મહાતપઃ।' વિભાગં બહવો મોહાત્કર્તુમિચ્છન્તિ નિત્યશઃ। તતો વિભક્તાસ્ત્વન્યોન્યં નાદ્રિયન્તેઽર્થમોહિતાઃ
વહેચણીમાં અનેક ખામીઓ આવે છે, હે મહાન તપસ્વી. ઘણા લોકો મોહવશ વારંવાર વહેંચણી કરવા માંગે છે. પણ એકવાર વહેંચણી થઈ જાય પછી, ધનની લાલચથી એ લોકો એકબીજાની કદર કરતા નથી.
તતઃ સ્વાર્થપરાન્મૂઢાન્પૃથગ્ભૂતાન્સ્વકૈર્ધનૈઃ। વિદિત્વા ભેદયન્ત્યેતાનમિત્રા મિત્રરૂપિણઃ
પછી, પોતપોતાના ધનમાં મગ્ન અને મૂર્ખ એવા અલગ પડેલા લોકોમાં, દુશ્મનો મિત્રના રૂપમાં આવીને ફૂટ પાડે છે.
વિદિત્વા ચાપરે ભિન્નાનન્તરેષુ પતન્ત્યથ। ભિન્નાનામતુલો નાશઃ ક્ષિપ્રમેવ પ્રવર્તતે
અને જ્યારે જાણે છે કે એ લોકો અલગ પડી ગયા છે, ત્યારે બીજા લોકો એમને પરસ્પર ઝઘડવામાં ધકેલી દે છે. અલગ પડેલા લોકોનું ઝડપથી સંપૂર્ણ વિનાશ થાય છે.
તસ્માદ્વિભાગં ભ્રાતૄણાં ન પ્રશંસન્તિ સાધવઃ। `એવમુક્તઃ સુપ્રતીકો ભાગં કીર્તયતેઽનિશમ્
એટલે સારા લોકો ભાઈઓની વહેચણીને ક્યારેય સારું નથી માનતા. તેમ છતાં, આવું સાંભળ્યા પછી પણ સુપ્રતિક દિવસ-રાત વહેંચણીની જ વાત કરતો રહ્યો.
એવં નિર્બધ્યમાનસ્તુ શશાપૈનં વિભાવસુઃ।' ગુરુશાસ્ત્રેઽનિબદ્ધાનામન્યોન્યેનાભિશઙ્કિનામ્
આ રીતે વારંવાર દબાણ કરતાં વિભાવસુએ એને શાપ આપ્યો: 'જે લોકો વડીલોના ઉપદેશથી બંધાયેલા નથી અને એકબીજા પર શંકા કરે છે—'
નિયન્તુ ન હિ શક્યસ્ત્વં ભેદતો ધનમિચ્છસિ। યસ્માત્તસ્માત્સુપ્રતીક હસ્તિત્વં સમવાપ્સ્યસિ
'તને કોઈ રોકી શકતો નથી, કેમ કે તું ફૂટ પાડી ધન મેળવવા ઈચ્છે છે. એટલે સુપ્રતિક, તારે હવે હાથીનું રૂપ મળશે.'
શપ્તસ્ત્વેવં સુપ્રતીકો વિભાવસુમથાબ્રવીત્। ત્વમપ્યન્તર્જલચરઃ કચ્છપઃ સંભવિષ્યસિ
આ રીતે શાપ મળ્યા પછી સુપ્રતિકે વિભાવસુને કહ્યું: 'તમે પણ પાણીમાં રહેતા કાચબું બની જશો.'
એવમન્યોન્યશાપાત્તૌ સુપ્રતીકવિભાવસૂ। ગજકચ્છપતાં પ્રાપ્તાવર્થાર્થં મૂઢચેતસૌ
આ રીતે એકબીજાને શાપ આપી, સુપ્રતિક અને વિભાવસુ, ધનની લાલચથી મગ્ન થઈ, હાથી અને કાચબું બની ગયા.
રોષદોષાનુષઙ્ગેણ તિર્યગ્યોનિગતાવપિ। પરસ્પરદ્વેષરતૌ પ્રમાણબલદર્પિતૌ
ગુસ્સા અને ખોટના પરિણામે, પશુયોનિમાં જન્મ્યા છતાં, બંને એકબીજા પ્રત્યે દ્વેષ રાખતા રહ્યા અને પોતપોતાના બળ અને શક્તિ પર ગર્વ કરતા રહ્યા.
સરસ્યસ્મિન્મહાકાયૌ પૂર્વવૈરાનુસારિણૌ। તયોરન્યતરઃ શ્રીમાન્સમુપૈતિ મહાગજઃ
આ સરોવર માં, બંને વિશાળકાય, જૂના વેર લીધા, એમાંથી એક, તેજસ્વી મહાહાથી, આગળ આવે છે.
યસ્ય બૃંહિતશબ્દેન કૂર્મોઽપ્યન્તર્જલેશયઃ। ઉત્થિતોઽસૌ મહાકાયઃ કૃત્સ્નં વિક્ષોભયન્સરઃ
એના ગર્જના કરતા અવાજથી, પાણીમાં પડેલું કાચબું ઊભું થાય છે; એ વિશાળકાય કાચબું આખું સરોવર હલાવી દે છે.