દહેદઙ્ગારવત્પુત્રં તં વિદ્યાદ્બ્રાહ્મણર્ષભમ્। વિપ્રસ્ત્વયા ન હન્તવ્યઃ સંક્રુદ્ધેનાપિ સર્વદા
જો એ જીવતા કાંડા જેવો બળે, તો જાણજે કે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છે. તું બ્રાહ્મણને ગુસ્સામાં પણ કદી ન મારવો.
પ્રોવાચ ચૈન વિનતા પુત્રહાર્દાદિદં વચઃ। જઠરે ન ચ જીર્યેદ્યસ્તં જાનીહિ દ્વિજોત્તમમ્
વિનતા એ પ્યારા દીકરાને દિલથી કહ્યું: જે તારા પેટમાં જઈને પણ નાશ પામતો નથી, એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ છે.
પુનઃ પ્રોવાચ વિનતા પુત્રહાર્દાદિદં વચઃ। જાનન્ત્યપ્યતુલં વીર્યમાશીર્વાદપરાયણા
વિનતાએ ફરીથી દીકરાને દિલથી કહ્યું: જેનું બલ અપરંપાર છે, એ જાણતાં છતાં આશીર્વાદમાં જ રહેનારાઓ—
પક્ષૌ તે મારુતઃ પાતુ ચન્દ્રસૂર્યૌ ચ પૃષ્ઠતઃ
પવન તારા પાંખોને રક્ષા કરે, ચાંદ્ર અને સૂર્ય તારા પીઠને જાળવે.
શિરશ્ચ પાતુ વહ્નિસ્તે વસવઃ સર્વતસ્તનુમ્। `વિષ્ણુઃ સર્વગતઃ સર્વમહ્ગાનિ તવ ચૈવ હ।' અહં ચ તે સદા પુત્ર શાન્તિસ્વસ્તિપરાયણા
અગ્નિ તારા માથાને, વસુઓ તારા આખા શરીરને, સર્વત્ર રહેનારો વિષ્ણુ તારા બધા અંગોને રક્ષા કરે; અને હું, તારી માતા, હંમેશાં તારી શાંતિ અને કલ્યાણમાં લાગેલી રહીશ.
ઇહાસીના ભવિષ્યામિ સ્વસ્તિકારે રતા સદા। અરિષ્ટં વ્રજ પન્થાનં પુત્ર કાર્યાર્થસિદ્ધયે
હું અહીં બેઠી રહીશ અને હંમેશાં શુભ કાર્યમાં લાગેલી રહીશ; બેટા, તું સુરક્ષિત માર્ગે જઈને તારો કાર્ય પૂર્ણ કર.
તતઃ સ માતુર્વચનં નિશમ્ય વિતત્ય પક્ષૌ નભ ઉત્પપાત। તતો નિષાદાન્બલવાનુપાગતો બુભુક્ષિતઃ કાલ ઇવાન્તકોઽપરઃ
પછી, માતાના વચન સાંભળી, તેણે પાંખો ફેલાવી આકાશમાં ઉડી ગયો; પછી, શક્તિશાળી બની, તે ભૂખ્યો રહીને નિષાદો પાસે ગયો, જાણે સમય પર આવતો યમદૂત હોય.
સ તાન્નિષાદાનુપસંહરંસ્તદા રજઃ સમુદ્ધૂય નભઃસ્પૃશં મહત્। સમુદ્રકુક્ષૌ ચ વિશોષયન્પયઃ સમીપજાન્ભૂધરજાન્વિચાલયન્
પછી તેણે એ નિષાદોને ભક્ષી લીધા, અને એટલું મોટું ધૂળનું વાદળ ઊઠ્યું કે આકાશ સુધી પહોંચી ગયું; તેણે સમુદ્રના તળની બધી જળ સુકવી નાખી અને પાસેના પર્વતો હલાવી નાખ્યા.
તતઃ સ ચક્રે મહદાનનં તદા નિષાદમાર્ગં પ્રતિરુધ્ય પક્ષિરાટ્। તતો નિષાદાસ્ત્વરિતાઃ પ્રવવ્રજુ- ર્યતો મુખં તસ્ય ભુજંગભોજિનઃ
ત્યારે પંખીઓના રાજાએ એક મોટું મોં ઉભું કર્યું અને નિષાદો જતાં રસ્તો અટકાવ્યો. એટલે બધા નિષાદો ઝડપથી એ સાપખોરના મોં તરફ દોડી ગયા.
તદાનનં વિવૃતમતિપ્રમાણવ- ત્સમભ્યયુર્ગગનમિવાર્દિતાઃ ખગાઃ। સહસ્રશઃ પવનજોવિમોહિતા યથા।ઞનિલપ્રચલિતપાદપે વને
એ વિશાળ અને ખુલ્લા મોંમાં નિષાદો એવા જ પડ્યા જેમ આકાશમાંથી પંખીઓ પવનના ઝોકમાં ઉડી પડે, અને જંગલમાં ઝાડ ઝાટૂકાથી હલાઈ જાય એમ, હજારો નિષાદો ગભરાઈને એમાં ઘૂસી ગયા.
તતઃ ખગો વદનમમિત્રતાપનઃ સમાહરત્પરિચપલો મત્બલાઃ। નિષૂદયન્બહુવિધમત્સ્યજીવિનો બભુક્ષિતો ગગનચરેશ્વરસ્તદા
પછી દુશ્મનોને દુઃખ આપનારો એ પંખી ઝડપથી હલનચલન કરીને પોતાની તાકાતે અનેક માછલીખોર નિષાદોને ગળી ગયો અને આકાશમાં વિહાર કરનારો રાજા તૃપ્ત થયો.
તસ્ય કણ્ઠમનુપ્રાપ્તો બ્રાહ્મણઃ સહ ભાર્યયા। દહન્દીપ્ત ઇવાઙ્ગારસ્તમુવાચાન્તરિક્ષગઃ
પછી એક બ્રાહ્મણ પોતાની પત્ની સાથે એના ગળામાં ગયો; blazing કાંડા જેવો દહકતો, એણે આકાશમાં ઉડનારા પંખીને કહ્યું.
દ્વિજોત્તમ વિનિર્ગચ્છ તૂર્ણમાસ્યાદપાવૃતાત્। ન હિ મે બ્રાહ્મણો વધ્યઃ પાપેષ્વપિ રતઃ સદા
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું તરત જ મારા ખુલ્લા મોંમાંથી બહાર નીકળી જા; કેમ કે બ્રાહ્મણ—even if પાપમાં રત હોય—મારા માટે મારવાનો નથી.
બ્રુવાણમેવં ગરુડં બ્રાહ્મણઃ પ્રત્યભાષત। નિષાદી મમ ભાર્યેયં નિર્ગચ્છતુ મયા સહ
ગરૂડ એ રીતે બોલતો હતો ત્યારે બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો: 'આ નિષાદી મારી પત્ની છે—એ પણ મારા સાથે બહાર જવા દે.'
એતામપિ નિષાદીં ત્વં પરિગૃહ્યાશુ નિષ્પત। તૂર્ણં સંભાવયાત્માનમજીર્ણં મમ તેજસા
'આ નિષાદીને પણ લઈ, તું તરત જ બહાર નીકળી જા; અને જલદી સંભાળી લે, કેમ કે મારું તેજ તારા પેટમાં હજી પચ્યું નથી.'
તતઃ સ વિપ્રો નિષ્ક્રાન્તો નિષાદીસહિતસ્તદા। વર્ધયિત્વા ચ ગરુડમિષ્ટં દેશં જગામ હ
પછી એ બ્રાહ્મણ પોતાની પત્ની નિષાદી સાથે બહાર આવ્યો અને ગરૂડને વંદન કરીને, પોતે ઇચ્છતો હતો એ જગ્યાએ ગયો.
સહભાર્યે વિનિષ્ક્રાન્તે તસ્મિન્વિપ્રે સ પક્ષિરાટ્। વિતત્ય પક્ષાવાકાશમુત્પપાત મનોજવઃ
પત્ની સાથે બ્રાહ્મણ બહાર નીકળી ગયો ત્યારે પંખીઓના રાજાએ પોતાના પાંખો ફેલાવી અને મનની ઝડપે આકાશમાં ઉડી ગયો.
તતોઽપશ્યત્સ્વપિતરં પૃષ્ટશ્ચાખ્યાતવાન્પિતુઃ। યથાન્યાયમમેયાત્મા તં ચોવાચ મહાનૃષિઃ
પછી એણે પોતાના પિતાને જોયા અને યોગ્ય રીતે પીઠ પલટીને બધું કહ્યુ; ત્યારે મહાન ઋષિએ તેને કહ્યું.
કચ્ચિદ્વઃ કુશલં નિત્યં ભોજને બહુલં સુત। કચ્ચિચ્ચ માનુષે લોકે તવાન્નં વિદ્યતે બહુ।। `ક્વ ગન્તાસ્યતિવેગેન મમ ત્વં વક્તુમર્હસિ
'બેટા, તને રોજ ખાવાનું પૂરતું મળે છે ને? માનવલોકમાં તને ઘણું અન મળે છે ને? તું આવી ઝડપથી ક્યાં જઈ રહ્યો છે? મને કહેવું જોઈએ.'
માતા મે કુશલા શશ્વત્તથા ભ્રાતા તથા હ્યહમ્। ન હિ મે કુશલં તાત ભોજને બહુલે સદા
'મારી મા હંમેશા સુખી છે, ભાઈ પણ અને હું પણ; પણ પિતા, ખાવામાં મને કદી સંતોષ મળતો નથી.'
અહં હિ સર્પૈઃ પ્રહિતઃ સોમમાહર્તુમુત્તમમ્। મહાતુર્દાસ્યવિમોક્ષાર્થમાહરિષ્યે તમદ્ય વૈ
'મને તો સાપોએ શ્રેષ્ઠ સોમ લાવવા મોકલ્યો છે, જેથી અમારી મહાન માતાને દાસ્યમાંથી મુક્ત કરી શકું; આજે હું એ લાવીશ.'
માત્રા ચાત્ર સમાદિષ્ટો નિષાદાન્ભક્ષયેતિ હ। ન ચ મે તૃપ્તિરભવદ્ભક્ષયિત્વા સહસ્રશઃ
'અને અહીં મારી માતાએ મને નિષાદોને ખાવા કહ્યું હતું; પણ હજારો નિષાદોને ખાધા પછી પણ મને તૃપ્તિ થઈ નથી.'
તસ્માદ્ભક્ષ્યં ત્વમપરં ભગવન્પ્રદિશસ્વ મે। યદ્ભુક્ત્વાઽમૃતમાહર્તું સમર્તઃ સ્યામહં પ્રભો
'એથી, ભગવાન, મને બીજું એવું ખાવાનું બતાવો કે જેને ખાઈને હું અમૃત લાવવા સમર્થ થાઉં.'
ક્ષુત્પિપાસાવિઘાતાર્થં ભક્ષ્યમાખ્યાતુ મે ભવાન્
'મારા ભૂખ અને તરસ દૂર થાય એવું ખાવાનું કહો, ભગવાન.'
યત્ર કૂર્માગ્રજં હસ્તી સદા કર્ષત્યવાઙ્મુખઃ। તયોર્જન્માન્તરે વૈરં સંપ્રવક્ષ્યામ્યસોષતઃ
'એક હાથી છે, જે હંમેશા કાચબાના મોટા ભાઈને માથું નીચે કરીને ખેંચે છે; એ બંનેનો પેહલા જન્મનો વૈર હું તને તરત કહું છું.'
તન્મે તત્ત્વં નિબોધસ્ય યત્પ્રમાણૌ ચ તાવુભૌ। `શૃણુ ત્વં વત્સ ભદ્રં તે કથાં વૈરાગ્યવર્ધિનીમ્
'તો, એનું સાચું કારણ અને બંનેનું માપ જાણ, બેટા, તું સાંભળ, વૈરાગ્ય વધારતી આ વાર્તા—તને શુભ થાય.'
પિત્રોરર્થવિભાગે વૈ સમુત્પન્નાં પુરાણ્ડજ।' આસીદ્વિભાવસુર્નામ મહર્ષિઃ કોપનો ભૃશમ્
પિતાના ધનની વહેચણીમાં બે ભાઈઓ વચ્ચે ઝઘડો થયો. એ સમયે વિભાવસુ નામનો મહાન ઋષિ હતો, જે ખૂબ જ ગુસ્સાવાળો હતો.
ભ્રાતા તસ્યાનુજશ્ચાસીત્સુપ્રતીકો મહાતપાઃ। સ નેચ્છતિ ધનં ભ્રાત્રા સહૈકસ્થં મહામુનિઃ
એને સુપ્રતિક નામનો એક નાનો ભાઈ હતો, જે મહાન તપસ્વી હતો. એ મહાન મુનિએ ભાઈ સાથે ધન એકસાથે રાખવું પસંદ નહોતું.
વિભાગં કીર્તયત્યેવ સુપ્રતીકો હિ નિત્યશઃ। અથાબ્રવીચ્ચ તં ભ્રાતા સુપ્રતીકં વિભાવસુઃ
સુપ્રતિક વારંવાર ધન વહેંચવાની વાત કરતો રહેતો. ત્યારે વિભાવસુએ પોતાના ભાઈ સુપ્રતિકને કહ્યું.
વિભાગે બહવો દોષા ભવિષ્યન્તિ મહાતપઃ।' વિભાગં બહવો મોહાત્કર્તુમિચ્છન્તિ નિત્યશઃ। તતો વિભક્તાસ્ત્વન્યોન્યં નાદ્રિયન્તેઽર્થમોહિતાઃ
વહેચણીમાં અનેક ખામીઓ આવે છે, હે મહાન તપસ્વી. ઘણા લોકો મોહવશ વારંવાર વહેંચણી કરવા માંગે છે. પણ એકવાર વહેંચણી થઈ જાય પછી, ધનની લાલચથી એ લોકો એકબીજાની કદર કરતા નથી.