ક્ષત્તા વ્યયકરસ્ત્વાસીદ્વિદુરઃ સર્વધર્મવિત્। દુર્યોધનસ્ત્વર્હણાનિ પ્રતિજગ્રાહ સર્વશઃ
વિદુર, જે બધા ધર્મ જાણે છે, તેઓ ખજાનચી બન્યા. દુર્યોધને બધા મહેમાનોનું સન્માન સ્વીકાર્યું.
કુન્તી સાધ્વી ચ ગાન્ધારી સ્ત્રીણાં કુર્વન્તિ ચાર્ચનમ્।। અન્યાઃ સર્વાઃ સ્નુષાસ્તાસાં સન્દેશં યાન્તુ માચિરમ્। તિષ્ઠેત્કૃષ્ણાન્તિકે સોયમર્જુનઃ કાર્યસિદ્ધયે
કુન્તિ અને સદ્ગુણવંતી ગાંધારી સ્ત્રીઓનું પૂજન કરતી હતી. બધી વહુઓએ તેમનો આદેશ ઝડપથી પાળ્યો. કૃષ્ણ અને અર્જુન કામની સિદ્ધિ માટે નજીક જ રહ્યા.
ચરણક્ષાલને કૃષ્ણો બ્રાહ્મણાનાં સ્વયં હ્યભૂત્। સર્વલોકસમાવૃત્તઃ પિપ્રીષુઃ ફલમુત્તમમ્
કૃષ્ણે પોતે બ્રાહ્મણોના પગ ધોઈને તેમની સેવા કરી, બધા લોકોએ તેમને ઘેરી લીધા હતા અને શ્રેષ્ઠ ફળ મેળવવાની ઇચ્છા રાખી.
દ્રષ્ટુકામઃ સભાં ચૈવ ધર્મરાજં યધિષ્ઠિરમ્। ન કશ્ચિદાહરત્તત્ર સહસ્રાવરમર્હણમ્
સભા અને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને જોવા માટે ત્યાં કોઈએ પણ વધારે સન્માનની માંગ નથી કરી.
રત્નૈશ્ચ બહુભિસ્તત્ર ધર્મરાજમવર્ધયત્। કથં તુ મમ કૌરવ્યો રત્નદાનૈઃ સમાપ્નુયાત્
ત્યાં ઘણા રત્નોથી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરનું સન્માન થયું; પણ મારા કૌરવો રત્ન આપીને કેવી રીતે એ સમાન થઈ શકે?
યજ્ઞમિત્યેવ રાજાનઃ સ્પર્ધમાના દદુર્ધનમ્। ભવનૈઃ સવિમાનાગ્રૈઃ સોદર્કૈર્બલસંવૃતૈઃ
રાજાઓએ એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરીને યજ્ઞ માટે ધન આપ્યું, મહેલો, મકાન અને સેનાથી ભરેલા ભવ્ય મકાનો પણ આપ્યા.
લોકરાજવિમાનૈશ્ચ બ્રાહ્મણાવસથૈઃ સહ। કૃતૈરાવસથૈર્દિવ્યૈર્વિમાનપ્રતિમૈસ્તથા
લોકરાજાઓ માટેના દિવ્ય મહેલો, બ્રાહ્મણોના નિવાસ અને વિમાન જેવા સુંદર મકાનો પણ બનાવવામાં આવ્યા.
વિચિત્રૈ રત્વવદ્ભિશ્ચ ઋદ્ધ્યા પરમયા યુતૈઃ। રાજભિશ્ચ સમાવૃત્તૈરતીવ શ્રીસમૃદ્ધિભિઃ। અશોભત સદો રાજન્કૌન્તેયસ્ય મહાત્મનઃ
વિભિન્ન અને વૈભવસભર રત્નોથી શોભાયમાન, અને ધન-સંપત્તિથી ભરપૂર રાજાઓની હાજરીથી, કુંતીપુત્ર મહાત્મા યુધિષ્ઠિરની સભા ખૂબ જ તેજસ્વી લાગી.
ઋદ્ધ્યા તુ વરુણં દેવં સ્પર્ધમાનો યુધિષ્ઠિરઃ। ષડગ્નિનાથ યજ્ઞેન સોઽયજદ્દક્ષિણાવતા
યુધિષ્ઠિરે પોતાની સમૃદ્ધિમાં સમુદ્રના દેવ વરુણ સાથે સ્પર્ધા કરતાં, ષડગ્નિ નામના યજ્ઞને ભવ્ય દાનસહીત પૂર્ણ કર્યો હતો.
સર્વાઞ્જનાન્સર્વકામૈઃ સમૃદ્ધૈઃ સમતર્પયત્। અન્નવાન્બહુભક્ષ્યશ્ચ ભુક્તવજ્જનસંવૃતઃ। રત્નોપહારસમ્પન્નો બભૂવ સ સમાગમઃ
તે યજ્ઞમાં બધાં લોકોને દરેક ઇચ્છિત વસ્તુઓથી, ભરપૂર અને વૈભવી રીતે સંતોષ્યા; ત્યાં ઘણું અન્ન અને અનેક પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ ખોરાક હતા, અને લોકો તૃપ્ત થઈને બેઠા હતા, રત્નોના ભેટોથી યજ્ઞમંડપ શોભી ઉઠ્યો હતો.
ઇડાજ્યહોમાહુતિભિર્મન્ત્રશિક્ષાવિશારદૈઃ। તસ્મિન્હિ તતૃપુર્દેવાસ્તતે યજ્ઞે મહર્ષિભિઃ
તે યજ્ઞમાં વિદ્વાન ઋષિઓએ મંત્રોચ્ચાર સાથે ઘી અને હવનની આહુતિઓ અર્પણ કરી, જેથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થયા.
યથા દેવાસ્તથા વિપ્રા દક્ષિણાન્નમહાધનૈઃ। તતૃપુઃ સર્વવર્ણાશ્ચ તસ્મિન્યજ્ઞે મુદાઽન્વિતાઃ
જેમ દેવતાઓ સંતોષાયા, તેમ બ્રાહ્મણો પણ દાન, અન્ન અને મહાન ધનથી પ્રસન્ન થયા; અને એ યજ્ઞમાં બધા વર્ણના લોકો આનંદિત થયા.
તતોઽભિષેચનીયેઽહ્નિ બ્રાહ્મણા રાજભિઃ સહ। અન્તર્વેદીં પ્રવિવિશુઃ સત્કારાર્હા મહર્ષયઃ
પછી અભિષેકના દિવસે, બ્રાહ્મણો રાજાઓ સાથે યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશ્યા; અને માન આપવાના યોગ્ય મહર્ષિઓ પણ અંદર ગયા.
નારદપ્રમુખાસ્તસ્યામન્તર્વેદ્યાં મહાત્મનઃ। સમાસીનાઃ શુશુભિરે સહરાજર્ષિભિસ્તદા
તે યજ્ઞમંડપમાં નારદજીના નેતૃત્વમાં મહાન ઋષિઓ રાજર્ષિઓ સાથે બેઠા હતા અને તેઓ બધાં ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતા હતા.
સમેતા બ્રહ્મભવને દેવા દેવર્ષયસ્તથા। કર્માન્તરમુપાસન્તો જજલ્પુરમિતૌજસઃ
બ્રહ્માના સભામંડપમાં દેવતાઓ અને દેવઋષિઓ પણ એકઠા થયા હતા અને બધા ખૂબ ઉત્સાહથી યજ્ઞના વિધિ નિહાળી રહ્યા હતા.
એવમેતન્ન ચાપ્યેવમેવં ચૈતન્ન ચાન્યથા। ઇત્યૂચુર્બહવસ્તત્ર વિતણ્ડાં વૈ પરસ્પરમ્
ત્યાં ઘણા લોકો ચર્ચા કરતા હતા—'આમ છે', 'આમ નથી', 'આ રીતે છે', 'બીજું રીતે છે'—એવી રીતે પરસ્પર તર્કવિતર્ક કરતા હતા.
કૃશાનર્થાંસ્તતઃ કેચિદકૃશાંસ્તત્ર કુર્વતે। અકૃશાંશ્ચ કૃશાંશ્ચક્રુર્હેતુભિઃ શાસ્ત્રનિશ્ચયૈઃ
કેટલાક સૂક્ષ્મ મુદ્દા ઉઠાવતા, તો કેટલાક એના જવાબ આપતા; કેટલાક અનઉત્પન્ન મુદ્દાઓને ઊભા કરતા, તો કેટલાક ઉઠાવેલા મુદ્દાઓને શાસ્ત્ર અને તર્કથી સ્થિર કરતા.
તત્ર મેધાવિનઃ કેચિદર્થમન્યૈરુદીરિતમ્। વિચિક્ષિપુર્યથા શ્યેના નભોગતમિવામિષમ્
ત્યાં કેટલાક બુદ્ધિશાળી લોકો, બીજાઓએ કહેલા અર્થ પર ચર્ચા કરતા, જેમ આકાશમાં ઉડતી માદી પર શ્યેન પંખી ઝપટો મારે છે એમ.
કેચિદ્ધર્માર્થકુશલાઃ કેચિત્તત્ર મહાવ્રતાઃ। રેમિરે કથયન્તશ્ચ સર્વભાષ્યવિદાં વરાઃ
કેટલાક ધર્મ અને અર્થમાં નિપુણ હતા, કેટલાક મહાન વ્રતધારી હતા; તેઓ બધાં ચર્ચા કરતા આનંદ પામતા અને બધા ભાષ્યવિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
સા વેદિર્વેદસમ્પન્નૈર્દેવદ્વિજમહર્ષિભિઃ। આબભાસે સમાકીર્ણા નક્ષત્રૈર્દ્યૌરિવાયતા
તે યજ્ઞવેદિ, વેદપારંગત દેવ, દ્વિજ અને મહર્ષિઓથી ભરાઈ ગઈ હતી અને તે આકાશમાં તારાઓથી શોભાયમાન દિશા જેવી તેજસ્વી લાગી રહી હતી.
ન તસ્યાં સન્નિધૌ શૂદ્રઃ કશ્ચિદાસીન્ન ચાવ્રતી। અન્તર્વેદ્યાં તદા રાજન્યુધિષ્ઠિરનિવેશને
તે યજ્ઞમંડપમાં, રાજા યુધિષ્ઠિરના આયોજનમાં, કોઈ પણ શૂદ્ર કે અવ્રતી વ્યક્તિ હાજર નહોતી.
તાં તુ લક્ષ્મીવતો લક્ષ્મીં તદા યજ્ઞવિધાનજામ્। તુતોષ નારદઃ પશ્યન્ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ
તે સમયે, યજ્ઞવિધિથી ઉત્પન્ન થયેલી વૈભવી લક્ષ્મીને જોઈને, નારદજી ધર્મરાજા યુધિષ્ઠિરની સમૃદ્ધિથી પ્રસન્ન થયા.
અથ ચિન્તાં સમાપેદે સ મુનિર્મનુજાધિપ। નારદસ્તુ તદા પશ્યન્સર્વક્ષત્રસમાગમમ્
પછી એ મહર્ષિ નારદ, બધા ક્ષત્રિયોના એ ભવ્ય મેળાવડાને જોઈ, મનમાં વિચારમાં લીન થયા.
સસ્માર ચ પુરાવૃત્તાં કથાં તાં પુરુષર્ષભ। અંશાવતરણે યાઽસૌ બ્રહ્મણો ભવનેઽભવત્
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તેણે એ જૂની ઘટના યાદ કરી, જે બ્રહ્માના ગૃહમાં અંશાવતારના સમયે ઘટી હતી.
દેવાનાં સઙ્ગમં તં તુ વિજ્ઞાય કુરુનન્દન। નારદઃ પુણ્ડરીકાક્ષં સસ્માર મનસા હરિમ્
હે કુરુકુળના વંશજ, દેવતાઓની એ સભાને ઓળખીને, નારદજી મનમાં કમળનેત્ર હરીનું સ્મરણ કરવા લાગ્યા.
સાક્ષાત્સ વિબુધારિઘ્નઃ ક્ષત્રે નારાયણો વિભુઃ। પ્રતિજ્ઞાં પાલયંશ્ચેમાં જાતઃ પરપુરઞ્જયઃ
ત્યાં, દેવદુશ્મનોના સંહારક, સર્વશક્તિમાન નારાયણ, ક્ષત્રિયોમાં અવતરીને, પોતાની પ્રતિજ્ઞા પાળતા, શત્રુઓના નગરો વિજયી બન્યા હતા.
ન્દિદેશ પુરા યોઽસૌ વિબુધાન્ભૂતકૃત્સ્વયમ્। ન્યોન્યમભિનિઘ્નન્તઃ પુનર્લોકાનવાપ્સ્યથ
જે ભગવાને પહેલાં દેવતાઓને પોતે જ ઉપદેશ આપ્યો હતો, જે સર્વ જીવોના સર્જનહાર છે, જ્યારે દેવતાઓ એકબીજાને નાશ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે ફરી કહ્યું: 'તમે ફરીથી લોકોએ પ્રાપ્ત કરશો.'
ઇતિ નારાયણઃ શમ્ભુર્ભગવાન્ભૂતભાવનઃ। આદિશ્ય વિબુધાન્સર્વાનજાયત યદુક્ષયે
એવી રીતે નારાયણ, શંભુ, સર્વ જીવોના કલ્યાણકર્તા ભગવાને સર્વ દેવતાઓને આદેશ આપ્યા પછી, યદુ વંશના અંતે અવતાર ધારણ કર્યો.
ક્ષિતાવન્ધકવૃષ્ણીનાં વંશે વંશભૃતાં વરઃ। પરયા શુશુભે લક્ષ્મ્યા નક્ષત્રાણામિવોડુરાટ્
પૃથ્વી પર, અંધક અને વૃષ્ણિ વંશમાં, વંશધારોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન પરમ તેજથી પ્રકાશિત થયા, જેમ ચાંદ્રમાં તારા વચ્ચે ઝગમગે છે.
યસ્ય બાહુબલં સેન્દ્રાઃ સુરાઃ સર્વ ઉપાસતે। સોયં માનુષવન્નામ હરિરાસ્તેઽરિમર્દનઃ
જેના બાહુબળને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ પૂજે છે, એ શત્રુવિનાશક હરિ, હવે મનુષ્ય સ્વરૂપે અહીં વસે છે.