સમુદ્રકુક્ષાવેકાન્તે નિષાદાલયમુત્તમમ્। `ભવનાનિ નિષાદાનાં તત્ર સન્તિ દ્વિજોત્તમ
સમુદ્રના કિનારે, એક શાંતિભર્યા સ્થાને, નિષાદોનું શ્રેષ્ઠ નિવાસસ્થાન આવેલું છે. ત્યાં, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, નિષાદોનાં ઘરો વસેલા છે.
પાપિનાં નષ્ટલોકાનાં નિર્ઘૃણાનાં દુરાત્મનામ્'। નિષાદાનાં સહસ્રાણિ તાન્ભુક્ત્વાઽમૃતમાનય
પાપી, માર્ગભ્રષ્ટ, નિર્દય અને દુષ્ટ એવા હજારો નિષાદો છે—તુ એમને ભક્ષી અને અમૃત પાછું લાવ.
ન ચ તે બ્રાહ્મણં હન્તું કાર્યા બુદ્ધિઃ કથંચન। અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં બ્રાહ્મણો હ્યનલોપમઃ
કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં બ્રાહ્મણને મારવાનો વિચાર પણ કરવો નહિ. બ્રાહ્મણ બધાં જીવોમાં અપરાધ્ય છે અને નિર્દોષ છે.
અગ્નિરર્કો વિષં શસ્ત્રં વિપ્રો ભવતિ કોપિતઃ। ગુરુર્હિ સર્વભૂતાનાં બ્રાહ્મણઃ પરિકીર્તિતઃ
અગ્નિ, સૂર્ય, ઝેર અને શસ્ત્ર—જ્યારે ગુસ્સે થાય ત્યારે એ બધું બ્રાહ્મણ જેવું જ ભયંકર બને છે. બ્રાહ્મણ બધાં જીવનો ગુરુ કહેવાય છે.
એવમાદિસ્વરૂપૈસ્તુ સતાં વૈ બ્રાહ્મણો મતઃ। સ તે તાત ન હન્તવ્યઃ સંક્રુદ્ધેનાપિ સર્વથા
આવી ગુણોથી બ્રાહ્મણને સજ્જનો શ્રેષ્ઠ માને છે. એટલે, બેટા, ગુસ્સામાં પણ, કોઈપણ રીતે બ્રાહ્મણને કદી પણ ન મારવો.
બ્રાહ્મણાનામભિદ્રોહો ન કર્તવ્યઃ કથંચન। ન હ્યેવમગ્નિર્નાદિત્યો ભસ્મ કુર્યાત્તથાનઘ
કોઈપણ સમયે બ્રાહ્મણ સામે દુશ્મની કરવી નહિ. જેમ નિર્દોષને અગ્નિ કે સૂર્ય ક્યારેય બળાવી નાખતા નથી, તેમ તું પણ એથી દૂર રહે.
યથા કુર્યાદભિક્રુદ્ધો બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ। તદેતૈર્વિવિધૈર્લિઙ્ગૈસ્ત્વં વિદ્યાસ્તં દ્વિજોત્તમમ્
જેમ દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવતો બ્રાહ્મણ ગુસ્સે થાય ત્યારે વર્તે, એવા વિવિધ લક્ષણોથી તું એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજને ઓળખી લે.
ભૂતાનામગ્રભૂર્વિપ્રો વર્ણશ્રેષ્ઠઃ પિતા ગુરુઃ
બ્રાહ્મણ સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, બધા વર્ણોમાં સર્વોચ્ચ છે, પિતા અને ગુરુ છે.
કિંસ્વિદગ્નિનિભો ભાતિ કિંસ્વિત્સૌમ્યપ્રદર્શનઃ। યથાહમભિજાનીયાં બ્રાહ્મણં લક્ષણૈઃ શુભૈઃ
કોણ અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવે છે? કોણ સૌમ્ય સ્વભાવ બતાવે છે? કયા શુભ લક્ષણોથી હું બ્રાહ્મણને ઓળખી શકું?
યસ્તે કણ્ઠમનુપ્રાપ્તો નિગીર્ણં બડિશં યથા
જે તારા ગળા સુધી પહોંચ્યો છે, જેમ માછલપટ્ટો ગળી જાય છે—
દહેદઙ્ગારવત્પુત્રં તં વિદ્યાદ્બ્રાહ્મણર્ષભમ્। વિપ્રસ્ત્વયા ન હન્તવ્યઃ સંક્રુદ્ધેનાપિ સર્વદા
જો એ જીવતા કાંડા જેવો બળે, તો જાણજે કે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છે. તું બ્રાહ્મણને ગુસ્સામાં પણ કદી ન મારવો.
પ્રોવાચ ચૈન વિનતા પુત્રહાર્દાદિદં વચઃ। જઠરે ન ચ જીર્યેદ્યસ્તં જાનીહિ દ્વિજોત્તમમ્
વિનતા એ પ્યારા દીકરાને દિલથી કહ્યું: જે તારા પેટમાં જઈને પણ નાશ પામતો નથી, એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ છે.
પુનઃ પ્રોવાચ વિનતા પુત્રહાર્દાદિદં વચઃ। જાનન્ત્યપ્યતુલં વીર્યમાશીર્વાદપરાયણા
વિનતાએ ફરીથી દીકરાને દિલથી કહ્યું: જેનું બલ અપરંપાર છે, એ જાણતાં છતાં આશીર્વાદમાં જ રહેનારાઓ—
પક્ષૌ તે મારુતઃ પાતુ ચન્દ્રસૂર્યૌ ચ પૃષ્ઠતઃ
પવન તારા પાંખોને રક્ષા કરે, ચાંદ્ર અને સૂર્ય તારા પીઠને જાળવે.
શિરશ્ચ પાતુ વહ્નિસ્તે વસવઃ સર્વતસ્તનુમ્। `વિષ્ણુઃ સર્વગતઃ સર્વમહ્ગાનિ તવ ચૈવ હ।' અહં ચ તે સદા પુત્ર શાન્તિસ્વસ્તિપરાયણા
અગ્નિ તારા માથાને, વસુઓ તારા આખા શરીરને, સર્વત્ર રહેનારો વિષ્ણુ તારા બધા અંગોને રક્ષા કરે; અને હું, તારી માતા, હંમેશાં તારી શાંતિ અને કલ્યાણમાં લાગેલી રહીશ.
ઇહાસીના ભવિષ્યામિ સ્વસ્તિકારે રતા સદા। અરિષ્ટં વ્રજ પન્થાનં પુત્ર કાર્યાર્થસિદ્ધયે
હું અહીં બેઠી રહીશ અને હંમેશાં શુભ કાર્યમાં લાગેલી રહીશ; બેટા, તું સુરક્ષિત માર્ગે જઈને તારો કાર્ય પૂર્ણ કર.
તતઃ સ માતુર્વચનં નિશમ્ય વિતત્ય પક્ષૌ નભ ઉત્પપાત। તતો નિષાદાન્બલવાનુપાગતો બુભુક્ષિતઃ કાલ ઇવાન્તકોઽપરઃ
પછી, માતાના વચન સાંભળી, તેણે પાંખો ફેલાવી આકાશમાં ઉડી ગયો; પછી, શક્તિશાળી બની, તે ભૂખ્યો રહીને નિષાદો પાસે ગયો, જાણે સમય પર આવતો યમદૂત હોય.
સ તાન્નિષાદાનુપસંહરંસ્તદા રજઃ સમુદ્ધૂય નભઃસ્પૃશં મહત્। સમુદ્રકુક્ષૌ ચ વિશોષયન્પયઃ સમીપજાન્ભૂધરજાન્વિચાલયન્
પછી તેણે એ નિષાદોને ભક્ષી લીધા, અને એટલું મોટું ધૂળનું વાદળ ઊઠ્યું કે આકાશ સુધી પહોંચી ગયું; તેણે સમુદ્રના તળની બધી જળ સુકવી નાખી અને પાસેના પર્વતો હલાવી નાખ્યા.
તતઃ સ ચક્રે મહદાનનં તદા નિષાદમાર્ગં પ્રતિરુધ્ય પક્ષિરાટ્। તતો નિષાદાસ્ત્વરિતાઃ પ્રવવ્રજુ- ર્યતો મુખં તસ્ય ભુજંગભોજિનઃ
ત્યારે પંખીઓના રાજાએ એક મોટું મોં ઉભું કર્યું અને નિષાદો જતાં રસ્તો અટકાવ્યો. એટલે બધા નિષાદો ઝડપથી એ સાપખોરના મોં તરફ દોડી ગયા.
તદાનનં વિવૃતમતિપ્રમાણવ- ત્સમભ્યયુર્ગગનમિવાર્દિતાઃ ખગાઃ। સહસ્રશઃ પવનજોવિમોહિતા યથા।ઞનિલપ્રચલિતપાદપે વને
એ વિશાળ અને ખુલ્લા મોંમાં નિષાદો એવા જ પડ્યા જેમ આકાશમાંથી પંખીઓ પવનના ઝોકમાં ઉડી પડે, અને જંગલમાં ઝાડ ઝાટૂકાથી હલાઈ જાય એમ, હજારો નિષાદો ગભરાઈને એમાં ઘૂસી ગયા.
તતઃ ખગો વદનમમિત્રતાપનઃ સમાહરત્પરિચપલો મત્બલાઃ। નિષૂદયન્બહુવિધમત્સ્યજીવિનો બભુક્ષિતો ગગનચરેશ્વરસ્તદા
પછી દુશ્મનોને દુઃખ આપનારો એ પંખી ઝડપથી હલનચલન કરીને પોતાની તાકાતે અનેક માછલીખોર નિષાદોને ગળી ગયો અને આકાશમાં વિહાર કરનારો રાજા તૃપ્ત થયો.
તસ્ય કણ્ઠમનુપ્રાપ્તો બ્રાહ્મણઃ સહ ભાર્યયા। દહન્દીપ્ત ઇવાઙ્ગારસ્તમુવાચાન્તરિક્ષગઃ
પછી એક બ્રાહ્મણ પોતાની પત્ની સાથે એના ગળામાં ગયો; blazing કાંડા જેવો દહકતો, એણે આકાશમાં ઉડનારા પંખીને કહ્યું.
દ્વિજોત્તમ વિનિર્ગચ્છ તૂર્ણમાસ્યાદપાવૃતાત્। ન હિ મે બ્રાહ્મણો વધ્યઃ પાપેષ્વપિ રતઃ સદા
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું તરત જ મારા ખુલ્લા મોંમાંથી બહાર નીકળી જા; કેમ કે બ્રાહ્મણ—even if પાપમાં રત હોય—મારા માટે મારવાનો નથી.
બ્રુવાણમેવં ગરુડં બ્રાહ્મણઃ પ્રત્યભાષત। નિષાદી મમ ભાર્યેયં નિર્ગચ્છતુ મયા સહ
ગરૂડ એ રીતે બોલતો હતો ત્યારે બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો: 'આ નિષાદી મારી પત્ની છે—એ પણ મારા સાથે બહાર જવા દે.'
એતામપિ નિષાદીં ત્વં પરિગૃહ્યાશુ નિષ્પત। તૂર્ણં સંભાવયાત્માનમજીર્ણં મમ તેજસા
'આ નિષાદીને પણ લઈ, તું તરત જ બહાર નીકળી જા; અને જલદી સંભાળી લે, કેમ કે મારું તેજ તારા પેટમાં હજી પચ્યું નથી.'
તતઃ સ વિપ્રો નિષ્ક્રાન્તો નિષાદીસહિતસ્તદા। વર્ધયિત્વા ચ ગરુડમિષ્ટં દેશં જગામ હ
પછી એ બ્રાહ્મણ પોતાની પત્ની નિષાદી સાથે બહાર આવ્યો અને ગરૂડને વંદન કરીને, પોતે ઇચ્છતો હતો એ જગ્યાએ ગયો.
સહભાર્યે વિનિષ્ક્રાન્તે તસ્મિન્વિપ્રે સ પક્ષિરાટ્। વિતત્ય પક્ષાવાકાશમુત્પપાત મનોજવઃ
પત્ની સાથે બ્રાહ્મણ બહાર નીકળી ગયો ત્યારે પંખીઓના રાજાએ પોતાના પાંખો ફેલાવી અને મનની ઝડપે આકાશમાં ઉડી ગયો.
તતોઽપશ્યત્સ્વપિતરં પૃષ્ટશ્ચાખ્યાતવાન્પિતુઃ। યથાન્યાયમમેયાત્મા તં ચોવાચ મહાનૃષિઃ
પછી એણે પોતાના પિતાને જોયા અને યોગ્ય રીતે પીઠ પલટીને બધું કહ્યુ; ત્યારે મહાન ઋષિએ તેને કહ્યું.
કચ્ચિદ્વઃ કુશલં નિત્યં ભોજને બહુલં સુત। કચ્ચિચ્ચ માનુષે લોકે તવાન્નં વિદ્યતે બહુ।। `ક્વ ગન્તાસ્યતિવેગેન મમ ત્વં વક્તુમર્હસિ
'બેટા, તને રોજ ખાવાનું પૂરતું મળે છે ને? માનવલોકમાં તને ઘણું અન મળે છે ને? તું આવી ઝડપથી ક્યાં જઈ રહ્યો છે? મને કહેવું જોઈએ.'
માતા મે કુશલા શશ્વત્તથા ભ્રાતા તથા હ્યહમ્। ન હિ મે કુશલં તાત ભોજને બહુલે સદા
'મારી મા હંમેશા સુખી છે, ભાઈ પણ અને હું પણ; પણ પિતા, ખાવામાં મને કદી સંતોષ મળતો નથી.'