વિસૃજ્ય દ્રવિડાન્સર્વાન્ગમનાયોપચક્રમે। ન્યવર્તમ તતો ધીમાન્સહદેવો નરાધિપઃ
બધાં દ્રવિડોને વિદાય આપી, પછી જવાનું તૈયાર થયું; પછી બુદ્ધિશાળી રાજા સહદેવ પાછો વળ્યો.
એવં વિજિત્ય તરસા સાન્ત્વેન વિજયેન ચ। કરદાન્પાર્થિવાન્કૃત્વા પ્રત્યાગચ્છદરિન્દમઃ
આ રીતે બળ, સમજદારી અને વિજયથી રાજાઓને કર આપનારા બનાવી, દુશ્મનોને જીતનાર પાછો ફર્યો.
રત્નસાલમુપાદાય યયૌ સહનિશાચરઃ। ઇન્દ્રપ્રસ્થં વિવેશાથ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્
રત્નોથી ભરેલી સભા લઈને, તે રાત્રે ફરનાર ત્યાંથી નીકળી ગયો અને ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં આવી પહોંચ્યો, જાણે ધરતી જ હલાવી નાખી હોય.
દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં રાજન્સહદેવઃ કૃતાઞ્જલિઃ। પ્રહ્વોઽભિવાદ્ય તસ્થૌ સ પૂજિતશ્ચાપિ તેન વૈ
યુધિષ્ઠિરને જોઈને સહદેવે હાથ જોડ્યા, નમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યો અને રાજા સામે ઊભો રહ્યો; રાજાએ તેને સન્માન આપ્યો.
લઙ્કાપ્રાપ્તાન્ધનૌઘાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા તાન્દુર્લભાન્બહૂન્। પ્રીતિમાનભવદ્રાજા વિસ્મયં પરમં યયૌ
લંકાથી લાવેલી અનેક દુર્લભ અને મૂલ્યવાન ધનસંપત્તિ જોઈને રાજા ખૂબ આનંદિત થયો અને અતિ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો.
ધર્મરાજાય તત્સર્વં નિવેદ્ય ભરતર્ષભ। કોટીસહસ્રમધિકં હિરણ્યસ્ય મહાત્મને
હે ભરતવંશી, તેણે ધર્મરાજને આ બધું અર્પણ કર્યું અને મહાન આત્માવાળા રાજાને કરોડો સોનાની મૂદ્રાઓ આપી.
વિવિધાનિ ચ રત્નાનિ ગોજાવિમહિષાંસ્તથા। કૃતકર્મા સુખં રાજન્નુવાસ જનમેજય
વિવિધ રત્નો, ગાયો, બકરાં અને મહિષીઓ પણ આપી; પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને રાજા આનંદથી રહેવા લાગ્યા, હે જનમેજય.
નકુલસ્ય તુ વક્ષ્યામિ કર્માણિ વિજયં તથા। વાસુદેવજિતામાશાં યથાઽસાવજયત્પ્રભુઃ
હવે હું નકુલના કાર્યો અને વિજયોની વાત કહું છું, અને કેવી રીતે તેણે વાસુદેવ દ્વારા જીતાયેલી પશ્ચિમ દિશા પર વિજય મેળવ્યો.
નિર્યાય ખાણ્ડવપ્રસ્થાત્પ્રતીચીમભિતો દિશમ્। ઉદ્દિશ્ય મતિમાન્પ્રાયાન્મહત્યા સેનયા સહ
ખાંડવપ્રસ્થમાંથી નીકળી, તે બુદ્ધિશાળી નકુલ મોટી સેના સાથે પશ્ચિમ દિશામાં روانા થયો.
સિંહનાદેન મહતા યોધાનાં ગર્જિતેન ચ। રથનેમિનિનાદૈશ્ચ કમ્પયન્વસુધામિમામ્
મહાન સિંહગર્જના, યુદ્ધવીરોની ધ્વનિ અને રથના ચકરાંની ગૂંજીને, તેણે આખી ધરતી ધ્રુજાવવી.
તતો બહુ ધનં રમ્યં ગાવાઢ્યં ધનધાન્યવત્। કાર્તિકેયસ્ય દયિતં રોહીતકુપાદ્રવત્
ત્યાં તેણે રોહીતક અને કુપદ્રમાં, જે કાર્તિકેયને પ્રિય છે, ગાય-ધન-અન્નથી ભરપૂર અને મનોહર ધન મેળવ્યું.
તત્ર યુદ્ધં મહચ્ચાસીચ્છૂરૈર્મત્તમયૂરકૈઃ। મરુભૂમિં સ કાર્ત્સ્ન્યેન તથૈવ બહુધાન્યકમ્
ત્યાં બહાદુર અને ઉલ્લાસિત યુદ્ધવીરો સાથે મોટું યુદ્ધ થયું; તેણે આખી રણભૂમિ અને ધાન્યથી ભરેલી જમીન જીત લીધી.
શૈરીષકં મહેત્થં ચ વશે ચક્રે મહાદ્યુતિઃ। આક્રોશં ચૈવ રાજર્ષિ તેન યુદ્ધમભૂન્મહત્
તે તેજસ્વી નકુલે શૈરીષક અને મહેઠા પ્રદેશો પોતાના વશમાં કર્યા; રાજર્ષિ આક્રોશ સાથે પણ ભારે યુદ્ધ થયું.
તાન્દશાર્ણાન્સ જિત્વા ચ પ્રતસ્થે પાણ્ડુનન્દનઃ। શિબીંસ્ત્રિગર્તાનમ્બષ્ઠાન્માલવાન્પઞ્ચ કર્પટાન્
પાંડુપુત્રે દશાર્ણો પર વિજય મેળવ્યા પછી, શિબી, ત્રિગર્ત, અંબષ્ઠ, માલવ અને પાંચ કર્પટક જાતિઓ પર ચઢાઈ કરી.
તથા મધ્યમકેયાંશ્ચ વાટધાનાન્દ્વિજાનથ। પુનશ્ચ પરિવૃત્યાથ પુષ્કરારણ્યવાસિનઃ
તે પછી મધ્યમકે, વાટધન અને બ્રાહ્મણોને પણ પોતાના વશમાં કર્યા; પાછા ફરતાં પુષ્કર વનના વાસીઓને પણ જીત્યા.
ગણાનુત્સવસઙ્કેતાન્વ્યજયત્પુરુષર્ષભઃ। સિન્ધુકૂલાશ્રિતા યે ચ ગ્રામણીયા મહાબલાઃ
મહાન પુરુષે તહેવારો અને મેળાવાડાની પ્રજાઓને જીત્યાં, અને સિંધુનદીના કાંઠે વસતા શક્તિશાળી ગામના વડાઓને પણ વશમાં કર્યા.
શૂરાઽઽભીરગણાશ્ચૈવ યે ચાશ્રિત્ય સરસ્વતીમ્। વર્તયન્તિ ચ યે મત્સ્યૈર્યે ચ પર્વતવાસિનઃ
પછી તેણે શૂરવીર આભીર જાતિઓ, સરસ્વતી નદીકાંઠે વસતા, માછીમારી કરતા અને પર્વતોમાં રહેતા લોકોને પણ જીત્યાં.
કત્સ્નં પઞ્ચનન્દં ચૈવ તથૈવામરપર્વતમ્। ઉત્તરજ્યોતિષં ચૈવ તથા દિવ્યકટં પુરમ્
પછી તેણે આખું પંચનંદ, અમરપર્વત, ઉત્તર જ્યોતિષ પ્રદેશ અને દિવ્યકટ નામનું શહેર પણ પોતાના વશમાં કર્યું.
દ્વારપાલં ચ તરસા વશે ચક્રે મહાદ્યુતિઃ। રામઠાન્હારહૂણાંશ્ચ પ્રતીચ્યાશ્ચૈવ યે નૃપાઃ
તે તેજસ્વી નકુલે બળપૂર્વક દ્વારપાલને પણ વશમાં કર્યો; રામઠ, હારહૂણ અને પશ્ચિમના રાજાઓને પણ જીત્યાં.
તાન્સર્વાન્સ વશે ચક્રે શાસનાદેવ પાણ્ડવઃ। તત્રસ્થઃ પ્રેષયામાસ વાસુદેવાય ભારત
પાંડવે આ બધા રાજાઓને પોતાના આદેશથી વશમાં કર્યા અને ત્યાંથી વાસુદેવને સંદેશ મોકલ્યો, હે ભરતવંશી.
સ ચાસ્ય ગતભી રાજન્પ્રતિજગ્રાહ શાસનમ્। તતઃ શાકલમભ્યેત્ય મદ્રાણાં પુટભેદનમ્
પછી, રાજા, જ્યારે તેનો ડર દૂર થયો, ત્યારે તેણે આજ્ઞા સ્વીકારી; પછી શાકલ શહેર પહોંચીને, તેણે મદ્રો અને પુટભેદન જાતિને વશમાં કરી લીધા.
માતુલં પ્રીતિપૂર્વેણ શલ્યં ચક્રે વશે બલી। સ તેન સત્કૃતો રાજ્ઞા સત્કારાર્હો વિશામ્પતે
પછી તેણે પ્રેમપૂર્વક પોતાના માવતર શલ્યને પણ પોતાના વશમાં કર્યો; અને તે શક્તિશાળી રાજાને, જે સન્માન લાયક હતો, તેણે યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યો.
રત્નાનિ ભૂરીણ્યાદાય સમ્પ્રતસ્થે યુધાં પતિઃ। તતઃ સાગરકુક્ષિસ્થાન્મ્લેચ્છાન્પરમદારુણાન્
યુદ્ધના સ્વામી એ ઘણી કિંમતી રત્નો મેળવી આગળ વધ્યો; પછી દરિયાના કિનારાના પ્રદેશોમાં રહેલા ભયાનક મ્લેચ્છોને પણ તેણે જીત્યા.
પહ્લવાન્વર્બરાંશ્ચૈવ કિરાતાન્યવનાઞ્શકાન્। તતો રત્નાન્યપાદાય વશે કૃત્વા ચ પાર્થિવાન્। ન્યવર્તત કુરુશ્રેષ્ઠો નકુલશ્ચિત્રમાર્ગવિત્
પછી તેણે પેહલવો, વર્બરો, કિરાતો, યવનો અને શકોને પણ રત્નો લઈને પોતાના વશમાં કર્યા; પછી અનેક માર્ગો જાણનાર અને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ નકુલ પરત ફર્યો.
કરમાણાં સહસ્રાણિ કોશં તસ્ય મહાત્મનઃ। ઊહર્દશ મહારાજ કૃચ્છ્રાદિવ મહાધનમ્
પછી એ મહાન આત્માવાળા રાજાના ખજાનામાં તેણે હજારો કર અને ઘણું મોટું ધન, જાણે કઠિન પરિશ્રમથી મેળવ્યું હોય તેમ, ભેગું કર્યું.
ઇન્દ્રપ્રસ્થગતં વીરમભ્યેત્ય સ યુધિષ્ઠિરમ્। તતો માદ્રીસુતઃ શ્રીમાન્ધનં તસ્મૈ ન્યવેદયત્
પછી તે ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગયો અને યુધિષ્ઠિર પાસે પહોંચ્યો; ત્યાં માદ્રીપુત્ર નકુલે એ બધું ધન યુધિષ્ઠિરને અર્પણ કર્યું.
એવં વિજિત્ય નકુલો દિશં વરુણપાલિતામ્। પ્રતીચીં વાસુદેવેન નિર્જિતાં ભરતર્ષભ
આ રીતે નકુલે, વરુણ દ્વારા રક્ષાતી પશ્ચિમ દિશા, જે વસુદેવ દ્વારા પહેલેથી જ જીતાઈ હતી, તેને પણ જીત લીધી.
રક્ષણાદ્ધર્મરાજસ્ય સત્યસ્ય પરિપાલનાત્। શત્રૂણાં ક્ષપણાચ્ચૈવ સ્વકર્મનિરતાઃ પ્રજાઃ
ધર્મરાજાના રક્ષણ, સત્યના પાલન અને દુશ્મનોના વિનાશથી પ્રજાજનો પોતાની પોતાની ફરજમાં લાગેલા રહ્યા.
બલીનાં સમ્યગાદાનાદ્ધર્મતશ્ચાનુશાસનાત્। નિકામવર્ષી પર્જન્યઃ સ્ફીતો જનપદોઽભવત્
શક્તિશાળીઓ પાસેથી યોગ્ય રીતે કર વસૂલવામાં આવ્યો અને ધર્મપૂર્વક શાસન થયું, એટલે મેઘોએ પૂરતું વરસાદ આપ્યો અને દેશ સમૃદ્ધ બન્યો.
સર્વારમ્ભાઃ સુપ્રવૃત્તા ગોરક્ષા કર્ષણં વણિક્। વિશેષાત્સર્વમેવૈતત્સઞ્જજ્ઞે રાજકર્મણઃ
બધા વ્યવસાયો સારી રીતે ચાલ્યા—પશુપાલન, ખેતી અને વેપાર; આ બધું ખાસ કરીને રાજાના સારા કાર્યથી થયું.