ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં સહસ્રાક્ષસ્ત્વં દેવસ્ત્વં પરાયણમ્। ત્વં સર્વમમૃતં દેવ ત્વં સોમઃ પરમાર્ચિતઃ
તમે વિષ્ણુ છો, તમે હજારો આંખો ધરાવનારા છો, તમે દેવ છો, તમે સર્વોચ્ચ આશ્રય છો; હે દેવ, તમે અમૃતરૂપ છો, તમે સર્વથી વધુ પૂજિત સોમ છો.
ત્વં મુહૂર્તસ્તિથિસ્ત્વં ચ ત્વં લવસ્ત્વં પુનઃ ક્ષણઃ। શુક્લસ્ત્વં બહુલસ્ત્વં ચ કલા કાષ્ઠા ત્રુટિસ્તથા। સંવત્સરર્તવો માસા રજન્યશ્ચ દિનાનિ ચ
તમે મુહૂર્ત, તિથિ, લવ અને ક્ષણ છો; તમે શુકલપક્ષ, કૃષ્ણપક્ષ, કળા, કાષ્ઠા અને ત્રુટિ છો; તમે વર્ષ, ઋતુ, મહિનો, રાત અને દિવસ છો.
ત્વમુત્તમા સગિરિવના વસુંધરા સભાસ્કરં વિતિમિરમમ્બરં તથા। મદોદધિઃ સતિમિતિમિઙ્ગિલસ્તથા મહોર્મિમાન્બહુમકરો ઝષાકુલઃ
તમે પર્વતો અને જંગલોવાળી શ્રેષ્ઠ ધરતી છો, સૂર્ય સાથેની પ્રકાશમય ભૂમિ અને અંધકારરહિત આકાશ છો; તમે મદમસ્ત વ્હેલવાળું મહાસાગર, મહા તરંગો, અનેક મગર અને માછલીઓથી ભરેલું દરિયું છો.
મહાયશાસ્ત્વમિતિ સદાઽભિપૂજ્યસે મનીષિભિર્મુદિતમના મહર્ષિભિઃ। અભિષ્ટુતઃ પિબસિ ચ સોમમધ્વરે કષટ્કૃતાન્યપિ ચ હવીંષિ ભૂતયે
મહાન યશવંત, તમે સદા જ્ઞાનીઓ અને મહર્ષિઓના આનંદિત હૃદયથી પૂજાતા રહો છો; સ્તુતિ પામીને યજ્ઞમાં સોમપાન કરો છો અને સર્વ જીવો માટે બનેલા હવનના ભાગ ગ્રહણ કરો છો.
ત્વં વિપ્રૈઃ સતતમિહેજ્યસે ફલાર્થં વેદાઙ્ગેષ્વતુલબલૌઘ ગીયસે ચ। ત્વદ્ધેતોર્યજનપરાયણા દ્વિજેન્દ્રા વેદાઙ્ગાન્યભિગમયન્તિ સર્વયત્નૈઃ
બ્રાહ્મણો હંમેશા ફળ માટે તમારી પૂજા કરે છે; તમે વેદ અને વેદાંગોમાં અપરિમિત બળથી ગવાતા રહો છો; તમારા માટે યજ્ઞપ્રેમી શ્રેષ્ઠ દ્વિજો સર્વ પ્રયત્નથી વેદ અને વેદાંગ પ્રાપ્ત કરે છે.
એવં સ્તુતસ્તદા કદ્ર્વા ભગવાન્હરિવાહનઃ। નીલજીમૂતસંઘાતૈઃ સર્વમમ્બરમાવૃણોત્
આ રીતે કદ્રૂએ સ્તુતિ કરતાં ભગવાન ચક્રધારી હરિએ ઘનઘોર કાળા વાદળોથી આખું આકાશ ઢાંકી દીધું.
મેઘાનાજ્ઞાપયામાસ વર્ષધ્વમમૃતં શુભમ્। તે મેઘા મુમુચુસ્તોયં પ્રભૂતં વિદ્યુદુજ્જ્વલાઃ
તેમણે વાદળોને આજ્ઞા આપી: 'શુભ અમૃતવર્ષા કરો!' અને વીજળીથી ચમકતા એ વાદળોએ ધારેક ધારેક પાણી વરસાવ્યું.
પરસ્પરમિવાત્યર્થં ગર્જન્તઃ સતતં દિવિ। સંવર્તિતમિવાકાશં જલદૈઃ સુમહાદ્ભુતૈઃ
આકાશમાં સતત ગર્જના કરતા, એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરતાં જેવાં લાગતા એ અદ્ભુત અને વિશાળ વાદળોએ આખું આકાશ સંહાર જેવું બનાવી દીધું.
સૃજદ્ભિરતુલં તોયમજસ્રં સુમહારવૈઃ। સંપ્રનૃત્તમિવાકાશં ધારોર્મિભિરનેકશઃ
અતુલ્ય અને અવિરત ધારેક ધારેક પાણી વરસાવતાં, મહા ગર્જનાવાળા એ વાદળોથી આકાશ અનેક ધારા અને તરંગોથી નૃત્ય કરતા જેવું લાગતું હતું.
મેઘસ્તનિતનિર્ઘોષૌર્વિદ્યુત્પવનકમ્પિતૈઃ। તૈર્મેઘૈઃ સતતાસારં વર્ષદ્ભિરનિશં તદા
વજ્રના ગર્જના, વીજળી અને પવનથી ધ્રુજતા એ વાદળોએ એ સમયે સતત અને અવિરત વરસાદ વરસાવ્યો.
નષ્ટચન્દ્રાર્કકિરણમમ્બરં સમપદ્યત। નાગાનામુત્તમો હર્ષસ્તથા વર્ષતિ વાસવે
ચાંદ્ર અને સૂર્યકિરણો ગુમ થઈ જતા આકાશ અંધકારમય બની ગયું; અને વાસવના વરસાદથી શ્રેષ્ઠ નાગો આનંદિત થયા.
આપૂર્યત મહી ચાપિ સલિલેન સમન્તતઃ। રસાતલમનુપ્રાપ્તં શીતલં વિમલં જલમ્
ભૂમિ સર્વત્ર પાણીથી છલકાઈ ગઈ; ઠંડું અને શુદ્ધ પાણી પાતાળ સુધી પહોંચી ગયું.
તદા ભૂરભવચ્છન્ના જલોર્મિભિરનેકશઃ। રામણીયકમાગચ્છન્માત્રા સહ ભુજંગમાઃ
એ સમયે ધરતી અનેક જગ્યાએ પાણીની લહેરોથી ઢંકાઈ ગઈ હતી; ત્યારે તેમની માતા સાથે સાપો સુંદરતા શોધતા આવ્યા.
સંપ્રહૃષ્ટાસ્તતો નાગા જલધારાપ્લુતાસ્તદા। સુપર્ણેનોહ્યમાનાસ્તે જગ્મુસ્તં દ્વીપમાશુ વૈ
પછી આનંદિત થયેલા સાપો પાણીની ધારોમાં ભીંજાઈને સુપર્ણ દ્વારા ઝડપથી તે દ્વીપે લઈ જવામાં આવ્યા.
તં દ્વીપં મકરાવાસં વિહિતં વિશ્વકર્મણા। તત્ર તે લવણં ઘોરં દદૃશુઃ પૂર્વમાગતાઃ
તે દ્વીપ, જ્યાં મકરો રહેતા હતા, વિશ્વકર્માએ તૈયાર કર્યો હતો; ત્યાં પહેલાં પહોંચેલા લોકોએ ભયાનક મીઠું જોયું.
સુપર્ણસહિતાઃ સર્પાઃ કાનનં ચ મનોરમમ્। સાગરામ્બુપરિક્ષિપ્તં પક્ષિસઙ્ઘનિજાદિતમ્
સુપર્ણ સાથેના સાપોએ દરિયાના પાણીથી ઘેરાયેલું, પક્ષીઓના ટોળાંથી ગુંજતું મનોહર વન જોયું.
વિચિત્રફલપુષ્પાભિર્વનરાજિભિરાવૃતમ્। ભવનૈરાવૃતં રમ્યૈસ્તથા પદ્માકરૈરપિ
તે સ્થળ અદભુત ફળ-ફૂલોવાળી વનરાજીઓથી, સુંદર મકાનો અને કમળના તળાવોથી શોભાયમાન હતું.
પ્રસન્નસલિલૈશ્ચાપિ હ્વદૈર્દિવ્યૈર્વિભૂષિતમ્। દિવ્યગન્ધવહૈઃ પુણ્યૈર્મારુતૈરુપવીજિતમ્
તે સ્થળ સ્વચ્છ જળ અને દિવ્ય તળાવોથી સુશોભિત હતું, અને પવિત્ર સુગંધવાળા પવનથી ઠંડક પામતું હતું.
ઉત્પતદ્ભિરિવાકાશં વૃક્ષૈર્મલયજૈરપિ। શોભિતં પુષ્પવર્ષાણિ મુઞ્ચદ્ભિર્મારુતોદ્ધતૈઃ
મલયના વૃક્ષો જાણે આકાશમાં ઉડી રહ્યા હોય એમ લાગતા, અને પવનથી ફૂલોના વરસાદ વરસાવતા તે સ્થળ તેજસ્વી લાગતું હતું.
વાયુવિક્ષિપ્તકુસુમૈસ્તથાઽન્યૈરપિ પાદપૈઃ। કિરદ્ભિરિવ તત્રસ્થાન્નાગાન્પુષ્પામ્બુવૃષ્ટિભિઃ
અહીં બીજા વૃક્ષો પણ પવનથી ફૂલ છૂટતાં, જાણે ત્યાં રહેલા સાપો પર ફૂલ અને પાણીની વરસાદ વરસાવી રહ્યા હોય.
મનઃસંહર્ષજં દિવ્યં ગન્ધર્વાપ્સરસાં પ્રિયમ્। મત્તભ્રમસ્સંઘુષ્ટં મનોજ્ઞાકૃતિદર્શનમ્
તે સ્થળ મનને આનંદ આપતું, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓને પ્રિય, મદમસ્ત ભમરાંઓના ગુંજનથી ગુંજતું અને જોવા મનોહર હતું.
રમણીયં શિવં પુણ્યં સર્વૈર્જનમનોહરૈઃ। નાનાપક્ષિરુતં રમ્યં કદ્રૂપુત્રપ્રહર્ષણમ્
આ સ્થાન સુંદર, શુભ અને પવિત્ર હતું, બધાને આકર્ષતું, વિવિધ પક્ષીઓના કલરવથી ભરેલું અને કદ્રૂના પુત્રોને આનંદ આપતું હતું.
તત્તે વનં સમાસાદ્ય વિજહ્રુઃ પન્નગાસ્તદા। અબ્રુવંશ્ચ મહાવીર્યં સુપર્ણં પતગેશ્વરમ્
તે વનમાં પહોંચીને સાપોએ આનંદ કર્યો અને પછી મહાવીર્યવાન પક્ષી સુપર્ણને કહ્યું.
વહાસ્માનપરં દ્વીપં સુરમ્યં વિમલોદકમ્। ત્વં હિ દેશાન્બહૂન્રમ્યાન્વ્રજન્પશ્યસિ ખેચર
'અમને બીજાં કોઈ સુંદર, શુદ્ધ જળવાળાં દ્વીપે લઈ જા; કેમ કે, હે આકાશમાં વિહરનાર, તું અનેક સુંદર પ્રદેશો જોયા છે.'
સ વિચિન્ત્યાબ્રવીત્પક્ષી માતરં વિનતો તદા। કિં કારણં મયા માતઃ કર્તવ્યં સર્પભાષિતમ્
પછી પક્ષીએ વિચાર કરીને પોતાની માતા વિનતાને પૂછ્યું: 'માતા, મને સાપો જે કહે છે તે કરવું કેમ જરૂરી છે?'
દાસીભૂતાસ્મિ દુર્યોગાત્સપત્ન્યાઃ પતગોત્તમ। પણં વિતથમાસ્થાય સર્પૈરુપધિના કૃતમ્
'હે શ્રેષ્ઠ પક્ષી, દુર્ભાગ્ય અને મારી સહપત્નીની ચાલાકીએ હું દાસી બની ગઈ છું; સાપોએ ખોટા શરતથી મને છેતરાવી હતી.'
તસ્મિંસ્તુ કથિતે માત્રા કારણે ગગનેતરઃ। ઉવાચ વચનં સર્પાંસ્તેન દુઃખેન દુઃખિતઃ
માતાએ કારણ કહ્યાબાદ, આકાશમાં ઉડનાર સુપર્ણ એ દુઃખથી દુઃખી થઈને સાપોને કહ્યું.
કિમાહૃત્ય વિદિત્વા વા કિં વા કૃત્વેહ પૌરુષમ્। દાસ્યાદ્વો વિપ્રમુચ્યેયં તથ્યં વદત લેલિહાઃ
'શું લાવવાથી કે શું જાણવાથી, અથવા કઈ બહાદુરીથી હું મારી માતાને દાસીપણામાંથી મુક્ત કરી શકું? સાચું કહો, હે લપલપાવનારા.'
શ્રુત્વા સમબ્રુવન્સર્પા આહરામૃતમોજસા। તતો દાસ્યાદ્વિપ્રમોક્ષો ભવિતા તવ ખેચર
આ સાંભળી સાપોએ કહ્યું: 'અમને તારી શક્તિથી અમૃત લાવી આપ; પછી તારી માતા દાસીપણામાંથી મુક્ત થશે, હે આકાશમાં વિહરનાર.'
ઇત્યુક્તો ગરુડઃ સર્પૈસ્તતો માતરમબ્રવીત્। ગચ્છામ્યમૃતમાહર્તું ભક્ષ્યમિચ્છામિ વેદિતુમ્
સાપો દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, ગરુડએ પોતાની માતાને કહ્યું: 'હું અમૃત લાવવા જઈશ; પણ મને જાણવું છે કે હું શું ખાઈ શકું.'