તૃણપીડં યથાકામં પૂર્ણયોગં સમુષ્ટિકમ્। એવમાદીનિ યુદ્ધાનિ પ્રકુર્વન્તૌ પરસ્પરમ્
બન્નેએ 'ઘાસ દબાવવી', 'પૂરું જોડાણ', 'મુઠી પકડ' જેવી વિવિધ કુસ્તીની પકડીઓ અને અન્ય અનેક યુદ્ધકૌશલ્ય એકબીજા પર અજમાવી.
તયોર્યુદ્ધં તતો દ્રષ્ટું સમેતાઃ પુરવાસિનાઃ। બ્રાહ્મણા વણિજશ્ચૈવ ક્ષત્રિયાશ્ચ સહસ્રશઃ
પછી, એ બંનેનું યુદ્ધ જોવા માટે શહેરના લોકો ભેગા થયા—બ્રાહ્મણો, વેપારીઓ અને હજારો ક્ષત્રિયોએ પણ હાજરી આપી.
શૂદ્રાશ્ચ નરશાર્દૂલ સ્ત્રિયો વૃદ્ધાશ્ચ સર્વશઃ। નિરન્તરમભૂત્તત્ર જનૌઘૈરભિસંવૃતમ્
શૂદ્રો, વીર પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો—બધા ત્યાં ભેગા થયા, અને આખું સ્થળ લોકોની ભીડથી ગૂંજી ઉઠ્યું.
તયોરથ ભુજાઘાતાન્નિગ્રહપ્રગ્રહાત્તથા। આસીત્સુભીમસમ્પાતો વજ્રપર્વતયોરિવ
બન્નેના બાહુઓના ઘા, પકડ અને મુકાબલાથી એવો જોરદાર અથડામણ થયો કે જાણે વીજળી પર્વત સાથે અથડાઈ હોય.
ઉભૌ પરમસંહૃષ્ટૌ બલેન બલિનાં વરૌ। અન્યોન્યસ્યાન્તરં પ્રેપ્સૂ પરસ્પરજયૈષિણૌ
બન્ને અત્યંત આનંદિત, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, એકબીજામાં ત્રુટિ શોધતા અને જીતવાની ઈચ્છા રાખતા યુદ્ધ કરતા.
શિરોભિરિવ તૌ મેષૌ વૃક્ષૈરિવ નિશાચરૌ। પદૈરિવ શુભાવશ્વૌ તુણ્ડાભ્યાં તિત્તિરી ઇવ
બન્ને માથાથી ટક્કર મારતા મેષ જેવા, વૃક્ષ સાથે અથડાતા રાક્ષસ જેવા, પગથી ઘા કરતા સુંદર ઘોડા જેવા અને ચાંચથી ટક્કર મારતા તિતર જેવા લાગતા.
તદ્ભીમમુત્સાર્ય જનં યુદ્ધમાસીદુપપ્લવે। બલિનોઃ સંયુગે રાજન્વૃત્રવાસવયોરિવ
પછી ભીમએ ભીડને દૂર હટાવી, યુદ્ધ વધુ જોરદાર બન્યું; રાજન, એ બળવાન યુધ્ધાર્થીઓનું યુદ્ધ વૃત્ર અને ઇન્દ્રના સંઘર્ષ જેવું હતું.
પ્રકર્ષણાકર્ષણાભ્યામનુકર્ષવિકર્ષણૈઃ। આચકર્ષતુરન્યોન્યં જાનુભિશ્ચાવજઘ્નતુઃ
બન્નેએ ખેંચકાંચ, પછાડકાપ, વિરોધી ખેંચાણ અને વળાંકથી એકબીજાને ખેંચ્યા અને ઘૂંટણથી ઘા કર્યા.
તતઃ શબ્દેન મહતા ભર્ત્સયન્તૌ પરસ્પરમ્। પાષાણસઙ્ઘાતનિભૈઃ પ્રહારૈરભિજઘ્નતુઃ
પછી બંનેએ એકબીજાને ઉગ્ર અવાજે ધમકાવ્યા અને પથ્થર અથડાય તેવા જોરદાર ઘા માર્યા.
તતો ભીમં જરાસન્ધો જઘાનોરસિ મુષ્ટિના। ભીમોષિ તં જરાસન્ધં વક્ષસ્યભિજઘાન હ
ત્યાં જરા સંધએ ભીમના છાતી પર મુઠીનો ઘા માર્યો; અને ભીમએ પણ જરા સંધને છાતી પર જોરદાર ઘા આપ્યો.
વ્યૂઢોરસ્કૌ દીર્ઘભુજૌ નિયુદ્ધકુશલાવુભૌ। બાહુભિઃ સમસજ્જોતામાયસૈઃ પરિઘૈરિવ
બંનેની છાતી પહોળી, હાથ લાંબા અને કુસ્તીમાં પારંગત હતા; એમણે હાથો સાથે એવો અથડાવ કર્યો કે જાણે લોખંડના ગદા અથડાય.
કાર્તિકસ્ય તુ માસસ્ય પ્રવૃત્તં પ્રથમેઽહનિ। તદા તદ્યુદ્ધમભવદ્દિનાનિ દશ પઞ્ચ ચ। અનાહારં દિવારાત્રમવિશ્રાન્તમવર્તત
કાર્તિક મહિનાના પહેલા દિવસે એ યુદ્ધ શરૂ થયું અને પંદર દિવસ સુધી, દિવસ-રાત, ભુખ્યા અને આરામ વિના ચાલ્યું.
તદ્વૃત્તં તુ ત્રયોદશ્યાં સમવેતં મહાત્મનોઃ। ચતુર્દશ્યાં નિશાયાં તુ નિવૃત્તો માગધઃ ક્લમાત્
તે મહાન આત્માઓની લડાઈ તેરમા દિવસે પણ ચાલુ રહી; પણ ચૌદસની રાતે માગધ રાજા થાકથી થંભી ગયો.
તં રાજાનં તથા ક્લાન્તં દૃષ્ટ્વા રાજઞ્જનાર્દનઃ। ઉવાચ ભીમકર્માણં ભીમં સમ્બોધયન્નિવ
રાજા એ રીતે થાકી ગયો જોઈને જનાર્દને ભીમકર્મા ભીમને, જાણે જગાડતો હોય તેમ, સંબોધન કર્યું.
ક્લાન્તઃ શત્રુર્હિ કૌન્તેય શક્યઃ પીડયિતું રણે। પીડ્યમાનો હિ કાર્ત્સ્ન્યેન જહ્યાજ્જીવિતમાત્મનઃ
કુંતીપુત્ર, જ્યારે દુશ્મન થાકી જાય, ત્યારે તેને યુદ્ધમાં હરાવવો શક્ય છે; કારણ કે આખરે જ્યારે એ ખૂબ પીડાય, ત્યારે પોતાનું જીવ પણ છોડે છે.
તસ્માત્તેઽદ્યૈવ કૌન્તેય પીડનીયો જનાધિપઃ। સમમેતેન યુધ્યસ્વ બાહુભ્યાં ભરતર્ષભ
એથી, કુંતીપુત્ર, આજે તું એ રાજાને દબાવ; ભરત વંશના વીર, તું બંને હાથથી એ સાથે યુદ્ધ કર.
એવમુક્તઃસ કૃષ્ણેન પાણ્ડવઃ પરવીરહા। જરાસન્દસ્ય તદ્રન્ધ્રં જ્ઞાત્વા ચક્રે મતિં વધે
કૃષ્ણે આમ કહ્યું ત્યારે, પાંડવ અને દુશ્મનોના વિનાશક ભીમે, જરા સંધની કમજોરી ઓળખી, તેને મારવાનો નક્કી કર્યો.
તતસ્તમજિતં જેતું જરાસન્દં વૃકોદરઃ। સંરમ્ભાદ્બલિનાં શ્રેષ્ઠો જગ્રાહ કુરુનન્દનઃ
પછી વ્રિકોદરે, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, ક્રોધથી ભરાઈ, અપરાજિત જરા સંધને હરાવા માટે પકડી લીધો, હે કુરુઓના આનંદ.
ભીમસેનસ્તતઃ કૃષ્ણમુવાચ યદુનન્દનમ્। બુદ્ધિમાસ્થાય વિપુલાં જરાસન્ધવધોપ્સયા
પછી ભીમસેને યદુવંશના આનંદ કૃષ્ણને, જરા સંધના વધ માટે વિશાળ યોજના બનાવીને, કહ્યું.
નાયં પાપો મયા કૃષ્ણ યુક્તઃ સ્યાદનુરોધિતુમ્। પ્રાયેણ યદુશાર્દૂલ બાન્ધવક્ષયકૃત્તવ
કૃષ્ણ, આ દુષ્ટ માણસ મારા તરફથી દયાનો હકદાર નથી; કારણ કે, યદુવંશના વીર, એણે પોતાના જ સંબંધીઓને નાશ કર્યો છે.
એવમુક્તસ્તતઃ કૃષ્ણઃ પ્રત્યુવાચ વૃકોદરમ્। ત્વરયન્પુરુષવ્યાઘ્રો જરાસન્ધવધેપ્સયા
આમ કહેતાં કૃષ્ણે વ્રિકોદરને ઉત્સાહ આપતો જવાબ આપ્યો, અને જરા સંધના વધની ઇચ્છાથી તેને તાકીદ કરી.
યત્તે દૈવં પરં સત્વં યચ્ચ તે માતરિશ્વનઃ। બલં ભીમં જરાસન્ધે દર્શયાશુ તદદ્ય વૈ
ભીમ, તારી પાસે જે દૈવી શક્તિ, પરાક્રમ અને પવનદેવની બળ છે, એ બધું આજે જરા સંધ સામે બતાવ.
તવૈષ વધ્યો દુર્બુદ્ધિર્જરાસન્ધો મહારથઃ। ઇત્યન્તરિક્ષે ત્વશ્રૌષં યદા વાયુરવાપ્યતે
આ જરા સંધ, દુર્ભાવનાવાળો અને મહાન રથયોધા, તારા હાથેથી જ મરવાનો છે; જ્યારે પવન ફૂંકાયો ત્યારે આ વાત આકાશમાં સાંભળેલી છે.
ગોમન્તે પર્વતશ્રેષ્ઠે યેનૈષ પરિમોક્ષિતઃ। બલદેવબલં પ્રાપ્ય કોઽન્યો જીવેત્તુ માગધાત્
ગોમંત નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, જ્યારે એ છૂટ્યો હતો, ત્યારે બલદેવના બળને સહન કર્યા પછી, માગધોમાં બીજો કોણ જીવતો બચી શકે?
તદસ્ય મૃત્યુર્વિહિતસ્ત્વદૃતે ન મહાબલ। વાયું ચિન્ત્ય મહાબાહો જહીમં મગધાધિપમ્
એથી, મહાબાહુ, એના મૃત્યુ તારા સિવાય બીજાના હાથેથી નિશ્ચિત નથી; પવનદેવને યાદ કરીને, આ માગધના રાજાને મારી નાખ.
એવમુક્તસ્તતો ભીમો મનસાઽઽચિન્ત્ય મારુતમ્। જનાર્દનં નમસ્કૃત્ય પરિષ્વજ્ય ચ ફલ્ગુનમ્
આમ કહેતાં, ભીમે મનમાં પવનદેવને સ્મરણ કર્યું, જનાર્દનને વંદન કર્યું અને ફાલ્ગુનને ભેટી લીધો.
પ્રભઞ્જનબલાવિષ્ટો જરાસન્ધમરિન્દમઃ। ઉત્ક્ષિપ્ય ભ્રામયામાસ બલવન્તં મહાબલઃ
પવનની જેમ જોરદાર બનેલા શત્રુવિજયી ભીમસેને મહાબળવાન જરાસંધને ઉઠાવીને ગોળગોળ ફેરવવા લાગ્યા.
ભ્રામયિત્વા શતગુણં જાનુભ્યાં ભરતર્ષભ। બભઞ્જ પૃષ્ટં સઙ્ક્ષિપ્ય નિષ્પિષ્ય વિનનાદ ચ
ભીમસેને જરાસંધને અનેકવાર ફેરવીને, ઘૂંટણથી તેની પીઠ દબાવીને તોડી નાખી, જોરદાર ગર્જના કરી.
કરે ગૃહીત્વા ચરણં દ્વિધા ચક્રે મહાબલઃ। તસ્ય નિષ્પિષ્યમાણસ્ય પાણ્ડવસ્ય ચ ગર્જતઃ
પછી ભીમસેને હાથથી જરાસંધના પગ પકડીને તેને બે ભાગમાં વહેંચી નાખ્યો; જ્યારે જરાસંધ દબાઈ રહ્યો હતો અને પાંડવ ગર્જના કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ભયાનક અવાજ થયો.
અભવત્તુમુલો નાદઃ સર્વપ્રાણિભયઙ્કરઃ। વિત્રેસુર્માગધાઃ સર્વે સ્ત્રીણાં ગર્ભાશ્ચ સુસ્રુવુઃ
એવો ભયાનક અવાજ થયો કે બધાં જીવજંતુઓ ડરી ગયા; બધા માગધો ભયભીત થઈ ગયા અને સ્ત્રીઓના ગર્ભ પડી ગયા.