અતોઽન્યથા ચરઁલ્લોકે ધર્મજ્ઞઃ સન્મહારથઃ। વૃજિનાં ગતિમાપ્નોતિ શ્રેયસોઽપ્યુપહન્તિ ચ
જો કોઈ ધર્મ જાણનાર અને મહાન યોદ્ધા હોવા છતાં દુનિયામાં વિપરીત વર્તે, તો તે પાપના માર્ગે જાય છે અને સારું પણ નાશ કરે છે.
ત્રૈલોક્યે ક્ષત્રધર્મો હિ શ્રેયાન્વૈ સાધુચારિણામ્। નાન્યં ધર્મં પ્રશંસન્તિ યે ચ ધર્મવિદો જનાઃ
ત્રણે લોકમાં સાચી રીતે ચાલનારા માટે ક્ષત્રિય ધર્મ સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; અને ધર્મ જાણનારા લોકો બીજું કોઈ ધર્મ વખાણતા નથી.
તસ્ય મેઽદ્ય સ્થિતસ્યેહ સ્વધર્મે નિયતાત્મનઃ। અનાગસં પ્રજાનાં ચ પ્રમાદાદિવ જલ્પથ
હું આજે અહીં મારા સ્વધર્મમાં સ્થિર અને મનથી નિયંત્રિત રહીને, કોઈની પણ ખોટ કર્યા વિના ઊભો છું, તો પણ તમે અવિચારપૂર્વક વાતો કરો છો.
કુલકાર્યં મહાબાહો કશ્ચિદેકઃ કુલોદ્વહઃ। વહતે યસ્તન્નિયોગાદ્વયમભ્યુદ્યતાસ્ત્વયિ
હે મહાબાહુ, કુટુંબમાં કોઈ એક જ વ્યક્તિ, જે કુટુંબને આગળ વધારનાર હોય છે, તે કુટુંબનું કામ સંભાળે છે; પણ તારા માટે તો બે વ્યક્તિઓ એ કામ માટે ઉભા થયા છે.
ત્વયા ચોપહૃતા રાજન્ક્ષત્રિયા લોકવાસિનઃ। તદાગઃ ક્રૂરમુત્પાદ્ય મન્યસે કિમનાગસમ્
હે રાજા, તું દુનિયામાં વસતા ક્ષત્રિયોને પકડી લીધા છે; આવી ક્રૂર ખોટ કરી, પછી પણ તું પોતાને નિર્દોષ કેમ માને છે?
રાજા રાજ્ઞઃ કથં સાધૂન્હિંસ્યાન્નૃપતિસત્તમ। તદ્રાજ્ઞઃ સન્નિગૃહ્ય ત્વં રુદ્રાયોપજિહીર્ષસિ
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એક રાજા બીજાં સારા રાજાઓને કેમ દુઃખ આપે? એ રાજાને રોકીને, તું તેને રુદ્રને અર્પણ કરવા ઇચ્છે છે.
અસ્માંસ્તદેનોપગચ્છેત્કૃતં બાર્હદ્રથ ત્વયા। વયં હિં શક્તા ધર્મસ્ય રક્ષણે ધર્મચારિણઃ
હે બાર્હદ્રથ, જો તું એ ઈરાદા સાથે અમારી પાસે આવે છે, તો જાણ કે અમે ધર્મમાં ચાલતા અને તેને રક્ષવા માટે સમર્થ છીએ.
તસ્માદદ્યોપગચ્છામસ્તવ બાર્હદ્રથાન્તિકમ્'। મનુષ્યાણાં સમાલમ્ભો ન ચ દૃષ્ટઃ કદાચન। સ કથં માનુષૈર્દેવં યષ્ટુમિચ્છસિ શઙ્કરમ્
આથી આજે અમે તારા સમક્ષ આવ્યા છીએ, હે બાર્હદ્રથ; માણસો પર આધાર રાખવો ક્યારેય જોવા મળ્યો નથી; તો તું માનવીય ઉપાયોથી શંકર ભગવાનની પૂજા કેવી રીતે કરવા માંગે છે?
સવર્ણો હિ સવર્ણાનાં પશુસઞ્જ્ઞાં કરિષ્યસિ। કોઽન્યં એવં યથા હિ ત્વં જરાસન્ધ વૃથામતિઃ
તું તો તારા જ વર્ગના લોકોને, તારા જ વર્ગ માટે બલિરૂપ બનાવે છે; તારા જેવી ખોટી સમજ ધરાવનાર બીજો કોણ છે, હે જરાસંધ?
યસ્યાં યસ્યામવસ્થાયાં યદ્યત્કર્મ કરોતિ યઃ। તસ્યાં તસ્યામવસ્થાયાં તત્ફલં સમવાપ્નુયાત્
જે વ્યક્તિ જે સ્થિતિમાં જે કાર્ય કરે છે, તેને એ જ સ્થિતિમાં એ કાર્યનું ફળ મળે છે.
તે ત્વાં જ્ઞાતિક્ષયકરં યમમાર્તાનુસારિણઃ। જ્ઞાતિવૃદ્ધિનિમિત્તાર્થં વિનિહન્તુમિહાગતાઃ
આ લોકો, યમના માર્ગે ચાલતા અને તારા કુટુંબના વિનાશક, પોતાના કુટુંબને વધારવા માટે તને મારવા અહીં આવ્યા છે.
નાસ્તિ લોકે પુમાનન્યઃ ક્ષત્રિયોષ્વિતિ ચૈવ તત્। મન્યસે સ ચ તે રાજન્સુમહાન્બુદ્ધિવિપ્લવઃ
તને લાગે છે કે દુનિયામાં ક્ષત્રિયોમાં તારા સિવાય બીજો પુરુષ નથી; પણ હે રાજા, એ તો તારી બુદ્ધિમાં મોટો ભ્રમ છે.
કો હિ જાનન્નભિજનમાત્મવાન્ક્ષત્રિયો નૃપ। નાવિશેત્સ્વર્ગમતુલં રણાનન્તરમવ્યયમ્
હે રાજા, કયો ક્ષત્રિય, જે પોતાનું ઉચિત વંશ જાણે છે અને આત્મસંયમી છે, તે યુદ્ધ પછી એ અતુલ્ય અને શાશ્વત સ્વર્ગમાં જવાનું ઇચ્છતો નથી?
સ્વર્ગં હ્યેવ સમાસ્થાય રણયજ્ઞેષુ દીક્ષિતાઃ। જયન્તિ ક્ષત્રિયા લોકાંસ્તદ્વિદ્ધિ મનુજર્ષભ
યુદ્ધના યજ્ઞ માટે દિક્ષા લીધા પછી ક્ષત્રિયોએ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું છે; હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આ વાત તું જાણ.
સ્વર્ગયોનિર્મહદ્બ્રહ્મ સ્વર્ગયોનિર્મહદ્યશઃ। સ્વર્ગં યોનિસ્તપો યુદ્ધે મૃત્યુઃ સોઽવ્યભિચારવાન્
મહાન બ્રહ્મા અને મહાન યશનું મૂળ સ્વર્ગ છે; તપસ્યા દ્વારા અને યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામનારને પણ સ્વર્ગ મળે છે, જો તે અડગ રહે.
એષ હ્યૈન્દ્રો વૈજયન્તો ગુણૈર્નિત્યં સમાહિતઃ। યેનાસુરાન્પરાજિત્ય જગત્પાતિ શતક્રતુઃ
આ ઇન્દ્ર, જે હંમેશા ગુણોમાં સ્થિર છે, એ જ અસુરોને હરાવીને જગત પર રાજ કરે છે, હે શતક્રતુ.
સ્વર્ગમાર્ગાય કસ્ય સ્યાદ્વિગ્રહો વૈ યથા તવ। માગધૈર્વિપુલૈઃ સૈન્યૈર્બાહુલ્યબલદર્પિતઃ
કોણ છે જે તારા જેવો સ્વર્ગના માર્ગ માટે ઝઘડો કરવા ઈચ્છે છે, જ્યારે તું માગધોની મોટી સેના અને શક્તિથી ગર્વિત છે?
માઽવમંસ્થાઃ પરાન્રાજન્નાસ્તિ વીર્યં નરે નરે। સમં ચેજસ્ત્વયા ચૈવ વિશિષ્ટં વા નરેશ્વર
હે રાજા, બીજાઓને નાની નજરે ન જો; દરેક પુરુષમાં સમાન શૌર્ય નથી; કેટલાક તારી બરાબરી કરી શકે છે કે તને પણ વટાવી શકે છે, હે રાજાઓના સ્વામી.
યાવદેતદસમ્બુદ્ધં તાવદેવ ભવેત્તવ। વિષહ્યમેતદસ્માકમતો રાજન્બ્રવીમિ તે
જ્યાં સુધી આ વાત અમને ખબર નથી, ત્યાં સુધી એ સહન કરી શકાય છે; એટલે, રાજા, હું તને આ રીતે કહું છું.
જહિ ત્વં સદૃશેષ્વેવ માનં દર્પં ચ માગધ। મા ગમઃ સસુતામાત્યઃ સબલશ્ચ યમક્ષયમ્
માગધ, તું તારા સમકક્ષોમાં જ માન અને અહંકાર છોડ; નહિંતર, તારા દીકરાઓ, મંત્રીઓ અને સૈન્ય સાથે યમલોકમાં ન જતો.
દમ્ભોદ્ભવઃ કાર્તવીર્ય ઉત્તરશ્ચ બૃહદ્રથઃ। શ્રેયસો હ્યવમત્યેહ વિનેશુઃ સબલા નૃપાઃ
દંભોદ્ભવ, કાર્તવીર્ય અને પછીના બૃહદ્રથ—આ બધા રાજાઓ, ભલે શક્તિશાળી હતા, પણ અહીં પોતાના સૈન્ય સાથે અપમાનમાં નાશ પામ્યા.
યુયુક્ષમાણાસ્ત્વત્તો હિ ન વયં બ્રાહ્મણા ધ્રુવમ્। શૌરિરસ્મિ હૃષીકેશો નૃવીરૌ પાણ્ડવાવિમૌ। અનયોર્માતુલેયં ચ કૃષ્ણં માં વિદ્ધિ તે રિપુમ્
અમે બ્રાહ્મણ નથી કે તારી સાથે લડવા ઇચ્છીએ છીએ; અમે તો યોદ્ધા છીએ: હું શૂર વંશનો છું, હૃષીકેશ અહીં છે, અને આ બે પાંડવો પણ છે; અને કૃષ્ણ, જે મારો મામેરો ભાઈ છે, તેને તારો દુશ્મન માન.
ત્વામાહ્વયામહે રાજન્સ્થિરો યુધ્વસ્વ માગધ। મુચ્છ વા નૃપતીન્સર્વાન્ ગચ્છ વા ત્વં યમક્ષયમ્
રાજા, અમે તને યુદ્ધ માટે બોલાવીએ છીએ; મજબૂત રહીને લડ, માગધ, અથવા બધા રાજાઓને મુક્ત કર, નહિંતર યમલોકમાં જતો.
એતચ્છ્રુત્વા જરાસન્ધઃ ક્રુદ્ધો વચનમબ્રવીત્
આ સાંભળીને, જરાસંધ ગુસ્સે થઈને બોલ્યો:
નાહં કંસઃ પ્રલમ્બો વા ન બાણો ન ચ મુષ્ટિકઃ। નરકો નેન્દ્રતપનો ન કેશી ન ચ પૂતના
હું કંસ નથી, ન પ્રલંબ, ન બાણ, ન મુષ્ટિક; ન નરક, ન ઇન્દ્રતપન, ન કેશી, ન પૂતના.
ન કાલયવનો વાઽપિ યે ત્વયા નિહતા યુધિ। ત્વં તુ ગોપકુલોત્પન્નો જાતિં વૈ પૌર્વિકીં સ્મર
હું કાલયવન પણ નથી કે જેમને તું યુદ્ધમાં માર્યા છે; તું તો ગોપવંશમાં જન્મેલો છે, તારી જૂની જાતિ યાદ રાખ.
યોઽસ્મદ્ભયાદતિક્રમ્ય સાગરાનૂપમાશ્રિતઃ। જન્મભૂમિં પરિત્યજ્ય મધુરાં પ્રાકૃતો યથા
મારા ડરથી તું દરિયાકાંઠે ગયો, જન્મભૂમિ અને મધુની નગરી છોડી દીધી, સામાન્ય માણસની જેમ.
સોઽધુના કત્થસે શૌરે શરદીવ યથા ઘનઃ। અદ્યાનૃણ્યં કરિષ્યામિ ભોજરાજસ્ય ધીમતઃ
હવે તું શૂર વંશી બનીને ગર્વ કરે છે, જેમ શરદમાં વાદળ ગર્જે છે; આજે હું બુદ્ધિશાળી ભોજરાજનો ઋણ ચૂકવીશ.
જામાતુરૌગ્રસેનસ્ય ત્વાં નિહત્યાદ્ય માધવ। ચિરકાઙ્ક્ષિતો મે સઙ્ગ્રામસ્ત્વાં હન્તું સમુહૃદ્ગુણમ્
માધવ, આજે હું ઉગ્રસેનના જમાઈ તને મારીને, તને મારવાની મારી જૂની ઇચ્છા પૂરી કરીશ, જે તારી ગુણવંતતા માટે પ્રસિદ્ધ છે.
દિષ્ટ્યા મે સફલો યત્નઃ કૃતો દેવૈઃ સવાસવૈઃ। ક્લીબાવિમૌ ચ ગોવિન્દ ભીમસેનાર્જુનાવુભૌ
મારે દેવો અને ઇન્દ્ર સાથે મળીને કરેલો પ્રયત્ન આજે સફળ થયો છે; અને, ગોવિંદ, ભીમસેન અને અર્જુન બંને નિર્બળ છે.