ન ચ વંશકરઃ પુત્રસ્તસ્યાજાયત કશ્ચન। મઙ્ગલૈર્બભિર્હોમૈઃ પુત્રકામાભિરિષ્ટિભિઃ
છતાં, અનેક શુભ વિધિઓ, યજ્ઞો અને પુત્ર પ્રાપ્તિ માટેના હોમ કર્યા છતાં, તેમને વંશ ચલાવનાર કોઈ પુત્ર થયો નહીં.
નાસસાદ નૃપશ્રેષ્ઠઃ પુત્રં કુલવિવર્ધનમ્। સ ભાર્યાભ્યાં ચ સહિતો નિર્વેદમગમદ્ધૃશમ્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાને કુળ વધારનાર પુત્ર મળ્યો નહીં; પત્નીઓ સાથે તેઓ ખૂબ જ નિરાશ થઈ ગયા.
રાજ્યં ચાપિ પરિત્યજ્ય તપોવનમથાશ્રયત્। ' વાર્યમાણઃ પ્રકૃતિભિર્નૃપભક્ત્યા વિશામ્પતે
પછી રાજાએ પોતાનું રાજ્ય છોડી દીધી અને તપોવનમાં જવા નીકળી પડ્યા, ભક્તિપૂર્વક પ્રજાજનો રોકતા હતા છતાં.
અથ કાક્ષીવતઃ પુત્રં ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ।। શુશ્રાવ તપસિ શ્રેષ્ઠમુદારં ચણ્ડકૌશિકમ્
પછી તેમને કાક્ષીવત અને ગૌતમના મહાન પુત્ર, ઉત્તમ તપસ્વી અને ઉદાર ચંડકૌશિકના સમાચાર મળ્યા.
યદૃચ્છયાઽઽગતં તં તુ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતમ્। પત્નીભ્યાં સહિતો રાજા સર્વયત્નૈરતોષયત્
એ તપસ્વી, જે યથાસંભવ ત્યાં આવી વૃક્ષની છાંયામાં બેઠા હતા, તેમને રાજાએ પત્નીઓ સાથે મળીને સર્વ રીતે પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
બૃહદ્રથં ચ સ ઋષિર્યથાવચ્ચાભ્યનન્દત। ' ઉપવિષ્ટઃ સ તેનાથ અનુજ્ઞાતો મહાત્મના
એ ઋષીએ બૃહદ્રથનું યથાવિધિ સ્વાગત કર્યું; પછી મહાન આત્માએ તેમની સાથે બેઠા રહીને અનુમતિ આપી.
તમપૃચ્છત્તદા વિપ્રઃ કિમાગમનમિત્યથ। વિપ્રૈરનુગતસ્યૈવ પત્નીભ્યાં સહિતસ્ય ચ
પછી ઋષીએ પુછ્યું: 'તમે અહીં કેમ આવ્યા છો?' ત્યારે રાજા, પત્નીઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે તેમના સમક્ષ બેઠા હતા.
સ ઉવાચ મુનિં રાજા ભગવન્નાસ્તિ મે સુતઃ। અપુત્રસ્ય તુ રાજ્યેન વૃદ્ધત્વે કિં પ્રયોજનમ્
રાજાએ ઋષિને કહ્યું: 'ભગવાન, મને પુત્ર નથી; પુત્ર વિના વૃદ્ધાવસ્થામાં રાજ્યનો શું લાભ?'
સોઽહં તપશ્ચરિષ્યામિ પત્નીભ્યાં સહિતો વને। નાપ્રજસ્ય મુને કિર્તિઃ સ્વધા ચૈવાક્ષયા ભવેત્। એવમુક્તઃ સ રાજ્ઞા તુ મુનિઃ કારુણ્યમાગતઃ
'માટે હું પત્નીઓ સાથે વનમાં તપ કરવાનું નક્કી કર્યું છે; હે મુનિ, પુત્ર વિના માણસને ન તો કીર્તિ રહે છે, ન તો શ્રાદ્ધાદિ ફળ મળે છે.' રાજાના આ શબ્દો સાંભળી મુનિ દયાથી પગલાઈ ગયા.
તમબ્રવીત્સત્યધૃતિઃ સત્યવાગૃષિસત્તમઃ। પરિતુષ્ટોઽસ્મિ રાજેન્દ્ર વરં વરય સુવ્રત
સત્યવચન અને ધીરજવાળા શ્રેષ્ઠ ઋષિએ કહ્યું: 'હું તારી પર પ્રસન્ન છું, હે રાજાધિરાજ, તું ઇચ્છિત વર માગ.'
તતઃ સભાર્યઃ પ્રણતસ્તમુવાચ બૃહદ્રથઃ। પુત્રદર્શનનૈરાશ્યાદ્બાષ્પસન્દિગ્ધયા ગિરા
પછી બૃહદ્રથ પત્નીઓ સાથે નમન કરીને, પુત્રના દર્શનથી નિરાશ થઈ, આંખોમાંથી આંસુઓ સાથે ધીમી અવાજે બોલ્યા.
ભગવન્ રાજ્યમુત્સૃજ્ય પ્રસ્થિતસ્ય તપોવનમ્। કિં વરેણાલ્પભાગ્યસ્ય કિં રાજ્યેનાપ્રજસ્ય મે
'ભગવાન, રાજ્ય છોડી તપોવનમાં આવ્યો છું, તો આવા દુર્ભાગી માટે વરદાન કે પુત્ર વિના રાજ્યનો શું ઉપયોગ?'
એતચ્છ્રુત્વા મુનિર્ધ્યાનમગમન્ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ। તસ્યૈવ ચામ્રવૃક્ષસ્ય છાયાયાં સમુપાવિશત
આ સાંભળીને મુનિ મનમાં ચિંતિત થઈ ધ્યાનમાં બેસી ગયા અને એ જ કેરીના વૃક્ષની છાંયામાં સ્થિર થયા.
તસ્યોપવિષ્ટસ્ય મુનેરુત્સઙ્ગે નિપપાત હ। અવાનમશુકાદષ્ટમેકમામ્રફલં કિલ
ત્યાં બેઠેલા મુનિના ગોદમાં એક પક્વ કેરીનું ફળ, જેને ભમરો કટકટ્યું હતું, નીચે પડ્યું.
તત્પ્રગૃહ્ય મુનિશ્રેષ્ઠો હૃદયેનાભિમન્ત્ર્ય ચ। રાજ્ઞે દદાવપ્રતિમં પુત્રસમ્પ્રાપ્તિકારણમ્
એ ફળને ઉઠાવી, શ્રેષ્ઠ મુનિએ હૃદયપૂર્વક મંત્રોચ્ચાર કરીને, રાજાને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અનન્ય ઉપાયરૂપે આપ્યું.
ઉવાચ ચ મહાપ્રાજ્ઞસ્તં રાજાનં મહામુનિઃ। ગચ્છ રાજન્કૃતાર્થોઽસિ નિવર્તસ્વ નરાધિપ
પછી મહાજ્ઞાની મહામુનિએ રાજાને કહ્યું: 'હે રાજા, તારી ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ; હવે તું પરત જઈશ.'
એષ તે તનયો રાજન્મા તપેહ તપોવને। પ્રજાઃ પાલય ધર્મેણ એવ ધર્મો મહીક્ષિતામ્
'હે રાજન, આ ફળથી તને પુત્ર થશે; તું અહીં વનમાં તપ ન કર, ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કર, એ જ રાજાનું સત્ય કર્તવ્ય છે.'
યજસ્વ વિવિધૈર્યજ્ઞૈરિન્દ્રં તર્પય ચેન્દુના। પુત્રં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત આશ્રમમાવ્રજ
'વિવિધ યજ્ઞો કરીને ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કર; પુત્રને રાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યા પછી તું આશ્રમમાં આવજે.'
અષ્ટૌ વરાન્પ્રયચ્છામિ તવ પુત્રસ્ય પાર્થિવ। બ્રહ્મણ્યત્વમજેયત્વં યુદ્ધેષુ ચ તથા મતિઃ
રાજા, હું તારા પુત્રને આઠ આશીર્વાદ આપું છું: બ્રાહ્મણો પ્રત્યે શ્રદ્ધા, યુદ્ધમાં અજેયતા અને સમજદારી,
પ્રિયાતિથેયતાં ચૈવ દીનાનામન્વવેક્ષણમ્। તથા બલં ચ સુભહલ્લોકે કીર્તિ ચ શાશ્વતીમ્
મહેમાનો માટે આપ્યાઈ, દુઃખી લોકો પર દયા, મહાન બળ અને દુનિયામાં કાયમી પ્રતિષ્ઠા,
અનુરાગં પ્રજાનાં ચેત્યેવમષ્ટૌ વરાન્નૃપ। ગચ્છ ત્વં કૃતકૃત્યોઽસિ નિવર્તસ્વ જનાધિપ
અને પ્રજાનો પ્રેમ—હું તને આ આઠ આશીર્વાદ આપું છું, રાજા. હવે તારો હેતુ પૂરું થયો છે; પાછો ફર, પ્રજાના સ્વામી.
અનુજ્ઞાતઃ સ ઋષિણા પત્નીભ્યાં સહિતો નૃપઃ। પૌરૈરનુગતશ્ચાપિ વિવેશ સ્વપુરં તતઃ
મુનિએ અનુમતિ આપ્યા પછી, રાજાએ પોતાની પત્નીઓ સાથે અને નગરજનોની સાથે પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
યથાસમયમાજ્ઞાય તદા સ નૃપસત્તમઃ। દ્વાભ્યામેકં ફલં પ્રાદાત્પત્નીભ્યાં ભરતર્ષભ
પછી, યોગ્ય સમય સમજીને, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ પોતાની બે પત્નીઓને એક ફળ આપ્યું.
મુનેશ્ચ બહુમાનેન કાલસ્ય ચ વિપર્યયાત્। તે તદામ્રં દ્વિધા કૃત્વા ભક્ષયામાસતુઃ શુભે
મુનિ પ્રત્યે વિશેષ માન અને સમય બદલાવને કારણે, બંને સારા સ્ત્રીએ એ કેરીને બે ભાગ કરી અને ખાધી.
તયોઃ સમભવદ્ગર્ભઃ ફલપ્રાશનસમ્ભવઃ। તે ચ દૃષ્ટ્વા સ નૃપતિઃ પરાં મુદમવાપ હ
ફળ ખાવાથી બંનેને ગર્ભ રહ્યો; આ જોઈને રાજાને ખૂબ આનંદ થયો.
અથ કાલે મહાપ્રાજ્ઞ યથાસમયમાગતે। જાયેતામુભે રાજઞ્શરીરશકલે તદા
પછી, યોગ્ય સમય આવ્યો ત્યારે, રાજા, બંને રાણીઓએ શરીરના બે અર્ધાં જન્માવ્યાં.
એકાક્ષિબાહુચરણે અર્ધોદરમુખસ્ફિચે। દૃષ્ટ્વા શરીરશકલે પ્રવેપતુરુભે ભૃશમ્
પ્રત્યેક અર્ધમાં એક આંખ, એક હાથ, એક પગ, અડધું પેટ, મોઢું અને નિતંબ હતું; આ અર્ધ શરીરો જોઈને બંને સ્ત્રીઓ ખૂબ ડરી ગઈ.
ઉદ્વિગ્રે સહ સંમન્ત્ર્ય તે ભગિત્યૌ તદાઽબલે। સજીવે પ્રાણિશકલે તત્યજાતે સુદુઃખિતે
ઘણા દુઃખ સાથે, બંને બેધારી સ્ત્રીઓએ પરસ્પર ચર્ચા કરી અને જીવતા અર્ધ શરીરોને ત્યજી દીધાં.
તયોર્ધાત્ર્યૌ સુસંવીતે કૃત્વા તે ગર્ભસમ્પ્લવે। નિર્ગમ્યાન્તઃ પુરદ્વારાત્સમુત્સૃજ્યાભિજગ્મતુઃ
બંને ધાત્રીમાતાઓએ એ બાળકોને સારી રીતે વાળી, શહેરના અંદરના દરવાજેથી બહાર લઈ જઈને ત્યાં મૂકી દીધાં.
દુકૂલાભ્યાં સુસઞ્છન્ને પાણ્ડરાભ્યામુભે તદા। અજ્ઞાતે કસ્યચિત્તે તુ જહતુસ્તે ચતુષ્પથે
પછી, બંને અર્ધ શરીરોને સફેદ વસ્ત્રોથી ઢાંકી, કોઈને ખબર ન પડે એ રીતે ચાર રસ્તા પર મૂકી દીધાં.