વેલાદોલાનિલચલં ક્ષોભોદ્વેગસમુચ્છ્રિતમ્। વીચીહસ્તૈઃ પ્રચલિતૈર્નૃત્યન્તમિવ સર્વતઃ
તટના પવનથી ડોલતું, ઝૂલાની જેમ હલતું, ઉથલપાથલ અને ઉંચા ઉછાળે ભરેલું, તેની તરંગો ચારે બાજુ હલનચલન કરતી જાણે નૃત્ય કરે છે એમ લાગતું.
ચન્દ્રવૃદ્ધિક્ષયવશાદુદ્વૃત્તોર્મિસમાકુલમ્। પાઞ્ચજન્યસ્ય જનનં રત્નાકરમનુત્તમમ્
ચંદ્રના વધઘટના કારણે, ઉગ્ર તરંગોથી ભરેલું, તે અનન્ય સાગર પાંચજન્યનું જન્મસ્થાન બન્યું.
ગાં વિન્દતા ભગવતા ગોવિન્દેનામિતૌજસા। વરાહરૂપિણા ચાન્તર્વિક્ષોભિતજલાવિલમ્
અપરંપાર શક્તિવાળા ભગવાન ગોવિંદે, વારાહ રૂપે, પૃથ્વી શોધી ત્યારે અંદરના પાણી ઉથલપાથલ અને કાદવયુક્ત થઈ ગયા.
બ્રહ્મર્ષિણા વ્રતવતા વર્ષાણાં શતમત્રિણા। અનાસાદિતગાધં ચ પાતાલતલમવ્યયમ્
વ્રતધારી મહર્ષિ અત્રીએ સો વર્ષ સુધી પ્રયત્ન કર્યો, છતાં તે ગાઢ અને અવિનાશી પાતાળ લોક સુધી પહોંચી શક્યા નહીં.
અધ્યાત્મયોગનિદ્રાં ચ પદ્મનાભસ્ય સેવતઃ। યુગાદિકાલશયનં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ
પદ્મનાભની આધ્યાત્મિક યોગનિદ્રાની સેવા કરતા, યુગના આરંભે શયન કરતા, અનંત તેજવાળા વિષ્ણુ હતા.
વજ્રપાતનસંત્રસ્તમૈનાકસ્યાભયપ્રદમ્। ડિમ્બાહવાર્દિતાનાં ચ અસુરાણાં પરાયણમ્
વજ્રના પડવાથી ડરેલા મૈનાકને આશ્વાસન આપનાર અને ડિમ્બાહના હાથે પીડાયેલા અસુરોનું આશ્રયસ્થાન.
બડવામુખદીપ્તાગ્નેસ્તોયહવ્યપ્રદં શિવમ્। અગાધપારં વિસ્તીર્ણમપ્રમેયં સરિત્પતિમ્
બડવા મુખની જ્વાળામાં અર્પણ થતું પવિત્ર પાણી, અપરંપાર, વિશાળ, અપરિમિત અને નદીઓના સ્વામી એવા સાગરનું વર્ણન છે.
મહાનદીભિર્બહ્વીભિઃ સ્પર્ધયેવ સહસ્રશઃ। અભિસાર્યમાણમનિશં દદૃશાતે મહાર્ણવમ્। આપૂર્યમાણમત્યર્થં નૃત્યમાનમિવોર્મિભિઃ
મહાનદીઓ હજારોની સંખ્યામાં જાણે સ્પર્ધા કરે તેમ સતત ભરી રહી છે, અને તરંગો સાથે તે મહાસાગર અત્યંત ઉલ્લાસપૂર્વક નૃત્ય કરે છે એમ દેખાતું.
ગમ્ભીરં તિમિમકરોગ્રસંકુલં તં ગર્જન્તં જલચરરાવરૌદ્રનાદૈઃ। વિસ્તીર્ણં દદૃશતુરમ્બરપ્રકાશં તેઽગાધં નિધિમુરુમમ્ભસામનન્તમ્
તે ઊંડા, ગાઢ, અંતહીન સાગરમાં તિમિ અને મકરોથી ભરેલું, જલચરોના ભયાનક ગર્જનાથી ગૂંજી રહેલું, આકાશ જેવું વિશાળ અને તેજસ્વી તે મહાસાગર તેમણે જોયું.
નાગાશ્ચ સંવિદં કૃત્વા કર્તવ્યમિતિ તદ્વચઃ। નિઃસ્નેહા વૈ દહેન્માતા અસંપ્રાપ્તમનોરથા
નાગોએ પરસ્પર ચર્ચા કરી અને કહ્યું: 'માતા જો નિર્વિકાર હોય અને તેની ઈચ્છા પૂર્ણ ન થાય તો એ દુઃખી થાય છે.'
પ્રસન્ના મોક્ષયેદસ્માંસ્તસ્માચ્છાપાચ્ચ ભામિની। કૃષ્ણં પુચ્છં કરિષ્યામસ્તુરગસ્ય ન સંશયઃ
'જો માતા પ્રસન્ન થશે તો આપણને શાપમાંથી મુક્ત કરશે; તેથી આપણે ઘોડાના પૂંછડાને કાળું કરી દઈશું, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'
ઇતિ નિશ્ચિત્ય તે તસ્ય કૃષ્ણા વાલા ઇવ સ્થિતાઃ।' એતસ્મિન્નન્તરે તે તુ સપત્ન્યૌ પણિતે તદા
આ રીતે નક્કી કરીને, તેઓ ઘોડાના પૂંછડાની કાળી વાળ જેવી ઊભા રહ્યા; એ જ સમયે, બે પત્નીઓએ એકબીજાને શરત લગાવી.
તતસ્તે પણિતં કૃત્વા ભગિન્યૌ દ્વિજસત્તમ। જગ્મતુઃ પરયા પ્રીત્યા પરં પારં મહોદધેઃ
શરત લગાવ્યા પછી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, બંને બહેનો અત્યંત આનંદથી મહાસાગરના દૂર કાંઠે જવા નીકળી.
કદ્રૂશ્ચ વિનતા ચૈવ દાક્ષાયણ્યૌ વિહાયસા। આલોકયન્ત્યાવક્ષોભ્યં સમુદ્રં નિધિમમ્ભસામ્
કદ્રૂ અને વિનતા, બંને દક્ષપુત્રીઓ, આકાશમાં વિહરતી, અડગ અને જળનો ખજાનો એવા મહાસાગરને નિહાળી રહી હતી.
વાયુનાઽતીવ સહસા ક્ષોભ્યમાણં મહાસ્વનમ્। તિમિંગિલસમાકીર્ણં મકરૈરાવૃતં તથા
પવનથી જોરથી ઉથલપાથલ થતો, ભયાનક અવાજ કરતો, તિમિ અને તિમિંગિલોથી ભરેલો અને મકરો પણ જેમાં હતા.
સંયુતં બહુસાહસ્રૈઃ સત્વૈર્નાનાવિધૈરપિ। ઘોરર્ઘોરમનાધૃષ્યં ગમ્ભીરમતિભૈરવમ્
અન્યાય પ્રકારના અસંખ્ય જીવોથી ભરપૂર, ભયાનક, અપરાજેય, ઊંડો અને અત્યંત ભયજનક.
આકરં સર્વરત્નાનામાલયં વરુણસ્ય ચ। નાગાનામાલયં ચાપિ સુરમ્યં સરિતાં પતિમ્
બધા રત્નોનું ખજાનું, વરુણનું નિવાસસ્થાન, નાગોનું પણ ઘર અને સુંદર, નદીઓનો સ્વામી તે મહાસાગર.
પાતાલજ્વલનાવાસમસુરાણાં તથાલયમ્। ભયંકરાણાં સત્ત્વાનાં પયસો નિધિમવ્યયમ્
પાતાળ અગ્નિનું નિવાસ, અસુરોનું ઘર, ભયાનક પ્રાણીઓનું આશ્રય અને અક્ષય જળનો ખજાનો.
શુભ્રં દિવ્યમમર્ત્યાનામમૃતસ્યાકરં પરમ્। અપ્રમેયમચિન્ત્યં ચ સુપુમ્યજલસંમિતમ્
આ પ્રકાશમાન અને દિવ્ય છે, અમર દેવતાઓ માટે અમૃતનું મૂળ છે, સર્વોચ્ચ, અપરિમિત, કલ્પનાથી પર છે અને સ્વર્ગના શુદ્ધ પાણી જેવું છે.
મહાનદીભિર્બહ્વીભિસ્તત્ર તત્ર સહસ્રશઃ। આપૂર્યમાણમત્યર્થં નૃત્યન્તમિવ ચોર્મિભિઃ
ત્યાં અનેક સ્થળોએ હજારો મોટી નદીઓએ તેને ખૂબ જ ભરપૂર કરી દીધું, deren તરંગો આનંદથી નૃત્ય કરતા હોય એમ લાગતું હતું.
ઇત્યેવં તરલતરોર્મિસંકુલં તે ગમ્ભીરં વિકસિતમમ્બરપ્રકાશમ્। પાતાલજ્વલનશિખાવિદીપિતાઙ્ગં ગર્જન્તં દ્રુતમભિજગ્મતુસ્તતસ્તે
એવી રીતે, ઝડપથી દોડતા અને ઉછળતા તરંગોથી ભરેલું, ઊંડું અને વિશાળ, ખુલ્લા આકાશ જેવું તેજસ્વી, પાતાળની અગ્નિથી ઝળહળતું અને ગર્જના કરતું, તેઓ ઝડપથી તેની પાસે પહોંચ્યા.
તં સમુદ્રમતિક્રમ્ય કદ્રૂર્વિનતયા સહ। ન્યપતત્તુરગાભ્યાશે ન ચિરાદિવ શીઘ્રગા
એ સમુદ્રને વિના વિલંબે, વિનતા સાથે કદ્રૂ ઝડપથી પાર કરી ગઈ અને ઘોડા પાસે ઉતરી.
તતસ્તે તં હયશ્રેષ્ઠં દદૃશાતે મહાજવમ્। શશાઙ્કકિરણપ્રખ્યં કાલવાલમુભે તદા
પછી તેમણે તે શ્રેષ્ઠ અને ઝડપી ઘોડાને જોયો, જે ચાંદનીની કિરણો જેવું તેજ ધરાવતો હતો અને બંને વાળ કાળાં હતા.
નિશામ્ય ચ બહૂન્વાલાન્કૃષ્ણાન્પુચ્છસમાશ્રિતાન્। વિષણ્ણરૂપાં વિનતાં કદ્રૂર્દાસ્યે ન્યયોજયત્
ઘોડાની પૂંછડી પાસે ઘણા કાળા વાળ જોઈ, કદ્રૂએ વિનતાને દુઃખી બનાવી દાસીપદમાં બાંધી દીધી.
તતઃ સા વિનતા તસ્મિન્પણિતેન પરાજિતા। અભવદ્દુઃખસંતપ્તા દાસીભાવં સમાસ્થિતા
આ રીતે, પણમાં હારેલી વિનતા દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ અને દાસી બની ગઈ.
એતસ્મિન્નન્તરે ચાપિ ગરુડઃ કાલ આગતે। વિના માત્રા મહાતેજા વિદાર્યાણ્ડમજાયત
એ સમયે, યોગ્ય સમય આવતાં, મહાતેજસ્વી ગરુડ માતા વિના, અંડું ફોડી જન્મ્યો.
મહાસત્ત્વબલોપેતઃ સર્વા વિદ્યોતયન્દિશઃ। કામરૂપઃ કામગમઃ કામવીર્યો વિહંગમઃ
મહાન શક્તિ અને બળથી ભરપૂર, સર્વ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો, ઈચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર, જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જઈ શકે એવો પંખી જન્મ્યો.
અગ્નિરાશિરિવોદ્ભાસન્સમિદ્ધોઽતિભયંકરઃ। વિદ્યુદ્વિસ્પષ્ટપિઙ્ગાક્ષો યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભઃ
તે અગ્નિના ઢગલા જેવો તેજસ્વી, અત્યંત ભયાનક, વીજળી જેવી તેજ આંખોવાળો અને યુગાંતની અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતો હતો.
પ્રવૃદ્ધઃ સહસા પક્ષી મહાકાયો નભોગતઃ। ઘોરો ઘોરસ્વનો રૌદ્રો વહ્નિરૌર્વ ઇવાપરઃ
અચાનક વિકસિત થયેલો, વિશાળ કાયાવાળો એ પંખી આકાશમાં ઉડી ગયો, ભયાનક અવાજ સાથે, ભયાનક અને રૌદ્ર રૂપે, જાણે બીજું જલાગ્નિ હોય.
તં દૃષ્ટ્વા શરણં જગ્મુર્દેવાઃ સર્વે વિભાવસુમ્। પ્રમિપત્યાબ્રુવંશ્ચૈનમાસીનં વિશ્વરૂપિણમ્
તેને જોઈને બધા દેવતાઓએ અગ્નિ પાસે આશરો લીધો અને નમન કરીને, સર્વરૂપે બેઠેલા તેને સંબોધ્યા.