કૃષ્ણ કોઽયં જરાસન્ધઃ કિંવીર્યઃ કિમ્પરાક્રમઃ। યસ્ત્વાં સ્પૃષ્ટ્વાઽગ્નિસદૃશં ન દગ્ધઃ શલભો યથા
કૃષ્ણ, આ જરાસંધ કોણ છે? તેની શક્તિ શું છે, તેનો પરાક્રમ કેટલો છે? એ તને સ્પર્શી ગયો, તું તો અગ્નિ સમાન છે, છતાં એ શલભ જેવી બળી કેમ ન ગયો?
શૃણુ રાજઞ્જરાસન્ધો યદ્વીર્યો યત્પરાક્રમઃ। યથા ચોપેક્ષિતોઽસ્માભિર્બહુશઃ કૃતવિપ્રિયઃ
હે રાજા, જરાસંધની શક્તિ અને પરાક્રમ વિશે સાંભળો, અને કેવી રીતે તેણે અમને વારંવાર દુઃખ આપ્યું છતાં અમે તેને લાંબા સમય સુધી અવગણ્યો.
અક્ષૌહિણીનાં તિસૃણાં પતિઃ સમરદર્પિતઃ। રાજા બૃહદ્રથો નામ મગધાધિપતિર્બલી
તે ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાનો માલિક છે, યુદ્ધમાં ગર્વિત છે, અને મગધનો પરાક્રમી રાજા, નામે બૃહદ્રથ.
રૂપવાન્વીર્યસમ્પન્નઃ શ્રીમાનતુલવિક્રમઃ। નિત્યં દીક્ષાઙ્કિતતનુઃ શતક્રતુરિવાપરઃ
તે સુંદર છે, પરાક્રમથી ભરપૂર છે, વૈભવશાળી છે, તેની શક્તિ અદ્વિતીય છે, હંમેશા વ્રતથી ચિહ્નિત શરીર ધરાવે છે, અને તે બીજા ઇન્દ્ર સમાન છે.
તેજસા સૂર્યસઙ્કાશઃ ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ। યશ્ચાન્તકસમઃ ક્રોધે શ્રિયા વૈશ્રવણોપમઃ
તે તેજમાં સૂર્ય જેવો છે, ક્ષમામાં પૃથ્વી જેવો છે; ક્રોધમાં યમરાજ જેવો છે અને સંપત્તિમાં કુબેર સમાન છે.
સ્વરાજ્યં કારયામાસ મગધેષુ ગિરિવ્રજે'। તસ્યાભિજનસંયુક્તૈર્ગણૈર્ભરતસત્તમ। વ્યાપ્તેયં પૃથિવી સર્વા સૂર્યસ્યેવ ગભસ્તિભિઃ
તેણે મગધના ગિરિવ્રજમાં પોતાનું સ્વરાજ્ય સ્થાપ્યું; હે ભારત શ્રેષ્ઠ, તેના ઉન્નત કુળના સાથીઓ સાથે, તેણે પોતાની શક્તિ આખી ધરતી પર ફેલાવી, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણો ફેલાવે છે.
સ કાશિરાજસ્ય સુતે યમજે ભરતર્ષભઃ। ઉપયેમે મહાવીર્યો રૂપદ્રવિણસંયુતે। તયોશ્ચકાર સમયં મિથઃ સ પુરુષર્ષભઃ
એ મહાવીર પુરુષે, હે ભારતવંશી, કાશી રાજાની જમણી-ડાબી, રૂપ અને ધનથી સમૃદ્ધ બે દીકરીઓ સાથે લગ્ન કર્યા અને બંને સાથે પરસ્પર કરાર કર્યો.
નાતિવર્તિષ્ય ઇત્યેવં પત્નીભ્યાં સન્નિધૌ તદા। સ તાભ્યાં શુશુભે રાજા પત્નીભ્યાં વસુધાધિપઃ
તેણે પોતાની પત્નીઓની હાજરીમાં એ વચન આપ્યું કે એ કરાર ક્યારેય તોડશે નહીં; અને એ રાજા, ધરતીના સ્વામી, પોતાની બે પત્નીઓ સાથે તેજસ્વી લાગતો હતો.
પ્રિયામ્ભામનુરૂપાભ્યાં કરેણુભ્યામિવ દ્વિપઃ। તયોર્મધ્યગતશ્ચાપિ રરાજ વસુધાધિપઃ
જેમ હાથીને બે પ્રિય અને યોગ્ય સ્ત્રીઓ હોય છે, તેમ એ ધરતીનો રાજા પોતાની બે પત્નીઓની વચ્ચે ઊભો રહીને તેજ પામતો હતો.
ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે મૂર્તિમાનિવ સાગરઃ। વિષયેષુ નિમગ્રસ્ય તસ્ય યૌવનમત્યગાત્
ગંગા અને યમુના વચ્ચે જેમ સાગર સ્વરૂપે છે, તેમ પોતાના રાજ્યમાં તલીન રહીને, એ રાજાનું યુવાનપણ પસાર થઈ ગયું.
ન ચ વંશકરઃ પુત્રસ્તસ્યાજાયત કશ્ચન। મઙ્ગલૈર્બભિર્હોમૈઃ પુત્રકામાભિરિષ્ટિભિઃ
છતાં, અનેક શુભ વિધિઓ, યજ્ઞો અને પુત્ર પ્રાપ્તિ માટેના હોમ કર્યા છતાં, તેમને વંશ ચલાવનાર કોઈ પુત્ર થયો નહીં.
નાસસાદ નૃપશ્રેષ્ઠઃ પુત્રં કુલવિવર્ધનમ્। સ ભાર્યાભ્યાં ચ સહિતો નિર્વેદમગમદ્ધૃશમ્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાને કુળ વધારનાર પુત્ર મળ્યો નહીં; પત્નીઓ સાથે તેઓ ખૂબ જ નિરાશ થઈ ગયા.
રાજ્યં ચાપિ પરિત્યજ્ય તપોવનમથાશ્રયત્। ' વાર્યમાણઃ પ્રકૃતિભિર્નૃપભક્ત્યા વિશામ્પતે
પછી રાજાએ પોતાનું રાજ્ય છોડી દીધી અને તપોવનમાં જવા નીકળી પડ્યા, ભક્તિપૂર્વક પ્રજાજનો રોકતા હતા છતાં.
અથ કાક્ષીવતઃ પુત્રં ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ।। શુશ્રાવ તપસિ શ્રેષ્ઠમુદારં ચણ્ડકૌશિકમ્
પછી તેમને કાક્ષીવત અને ગૌતમના મહાન પુત્ર, ઉત્તમ તપસ્વી અને ઉદાર ચંડકૌશિકના સમાચાર મળ્યા.
યદૃચ્છયાઽઽગતં તં તુ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતમ્। પત્નીભ્યાં સહિતો રાજા સર્વયત્નૈરતોષયત્
એ તપસ્વી, જે યથાસંભવ ત્યાં આવી વૃક્ષની છાંયામાં બેઠા હતા, તેમને રાજાએ પત્નીઓ સાથે મળીને સર્વ રીતે પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
બૃહદ્રથં ચ સ ઋષિર્યથાવચ્ચાભ્યનન્દત। ' ઉપવિષ્ટઃ સ તેનાથ અનુજ્ઞાતો મહાત્મના
એ ઋષીએ બૃહદ્રથનું યથાવિધિ સ્વાગત કર્યું; પછી મહાન આત્માએ તેમની સાથે બેઠા રહીને અનુમતિ આપી.
તમપૃચ્છત્તદા વિપ્રઃ કિમાગમનમિત્યથ। વિપ્રૈરનુગતસ્યૈવ પત્નીભ્યાં સહિતસ્ય ચ
પછી ઋષીએ પુછ્યું: 'તમે અહીં કેમ આવ્યા છો?' ત્યારે રાજા, પત્નીઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે તેમના સમક્ષ બેઠા હતા.
સ ઉવાચ મુનિં રાજા ભગવન્નાસ્તિ મે સુતઃ। અપુત્રસ્ય તુ રાજ્યેન વૃદ્ધત્વે કિં પ્રયોજનમ્
રાજાએ ઋષિને કહ્યું: 'ભગવાન, મને પુત્ર નથી; પુત્ર વિના વૃદ્ધાવસ્થામાં રાજ્યનો શું લાભ?'
સોઽહં તપશ્ચરિષ્યામિ પત્નીભ્યાં સહિતો વને। નાપ્રજસ્ય મુને કિર્તિઃ સ્વધા ચૈવાક્ષયા ભવેત્। એવમુક્તઃ સ રાજ્ઞા તુ મુનિઃ કારુણ્યમાગતઃ
'માટે હું પત્નીઓ સાથે વનમાં તપ કરવાનું નક્કી કર્યું છે; હે મુનિ, પુત્ર વિના માણસને ન તો કીર્તિ રહે છે, ન તો શ્રાદ્ધાદિ ફળ મળે છે.' રાજાના આ શબ્દો સાંભળી મુનિ દયાથી પગલાઈ ગયા.
તમબ્રવીત્સત્યધૃતિઃ સત્યવાગૃષિસત્તમઃ। પરિતુષ્ટોઽસ્મિ રાજેન્દ્ર વરં વરય સુવ્રત
સત્યવચન અને ધીરજવાળા શ્રેષ્ઠ ઋષિએ કહ્યું: 'હું તારી પર પ્રસન્ન છું, હે રાજાધિરાજ, તું ઇચ્છિત વર માગ.'
તતઃ સભાર્યઃ પ્રણતસ્તમુવાચ બૃહદ્રથઃ। પુત્રદર્શનનૈરાશ્યાદ્બાષ્પસન્દિગ્ધયા ગિરા
પછી બૃહદ્રથ પત્નીઓ સાથે નમન કરીને, પુત્રના દર્શનથી નિરાશ થઈ, આંખોમાંથી આંસુઓ સાથે ધીમી અવાજે બોલ્યા.
ભગવન્ રાજ્યમુત્સૃજ્ય પ્રસ્થિતસ્ય તપોવનમ્। કિં વરેણાલ્પભાગ્યસ્ય કિં રાજ્યેનાપ્રજસ્ય મે
'ભગવાન, રાજ્ય છોડી તપોવનમાં આવ્યો છું, તો આવા દુર્ભાગી માટે વરદાન કે પુત્ર વિના રાજ્યનો શું ઉપયોગ?'
એતચ્છ્રુત્વા મુનિર્ધ્યાનમગમન્ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ। તસ્યૈવ ચામ્રવૃક્ષસ્ય છાયાયાં સમુપાવિશત
આ સાંભળીને મુનિ મનમાં ચિંતિત થઈ ધ્યાનમાં બેસી ગયા અને એ જ કેરીના વૃક્ષની છાંયામાં સ્થિર થયા.
તસ્યોપવિષ્ટસ્ય મુનેરુત્સઙ્ગે નિપપાત હ। અવાનમશુકાદષ્ટમેકમામ્રફલં કિલ
ત્યાં બેઠેલા મુનિના ગોદમાં એક પક્વ કેરીનું ફળ, જેને ભમરો કટકટ્યું હતું, નીચે પડ્યું.
તત્પ્રગૃહ્ય મુનિશ્રેષ્ઠો હૃદયેનાભિમન્ત્ર્ય ચ। રાજ્ઞે દદાવપ્રતિમં પુત્રસમ્પ્રાપ્તિકારણમ્
એ ફળને ઉઠાવી, શ્રેષ્ઠ મુનિએ હૃદયપૂર્વક મંત્રોચ્ચાર કરીને, રાજાને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અનન્ય ઉપાયરૂપે આપ્યું.
ઉવાચ ચ મહાપ્રાજ્ઞસ્તં રાજાનં મહામુનિઃ। ગચ્છ રાજન્કૃતાર્થોઽસિ નિવર્તસ્વ નરાધિપ
પછી મહાજ્ઞાની મહામુનિએ રાજાને કહ્યું: 'હે રાજા, તારી ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ; હવે તું પરત જઈશ.'
એષ તે તનયો રાજન્મા તપેહ તપોવને। પ્રજાઃ પાલય ધર્મેણ એવ ધર્મો મહીક્ષિતામ્
'હે રાજન, આ ફળથી તને પુત્ર થશે; તું અહીં વનમાં તપ ન કર, ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કર, એ જ રાજાનું સત્ય કર્તવ્ય છે.'
યજસ્વ વિવિધૈર્યજ્ઞૈરિન્દ્રં તર્પય ચેન્દુના। પુત્રં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત આશ્રમમાવ્રજ
'વિવિધ યજ્ઞો કરીને ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કર; પુત્રને રાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યા પછી તું આશ્રમમાં આવજે.'
અષ્ટૌ વરાન્પ્રયચ્છામિ તવ પુત્રસ્ય પાર્થિવ। બ્રહ્મણ્યત્વમજેયત્વં યુદ્ધેષુ ચ તથા મતિઃ
રાજા, હું તારા પુત્રને આઠ આશીર્વાદ આપું છું: બ્રાહ્મણો પ્રત્યે શ્રદ્ધા, યુદ્ધમાં અજેયતા અને સમજદારી,
પ્રિયાતિથેયતાં ચૈવ દીનાનામન્વવેક્ષણમ્। તથા બલં ચ સુભહલ્લોકે કીર્તિ ચ શાશ્વતીમ્
મહેમાનો માટે આપ્યાઈ, દુઃખી લોકો પર દયા, મહાન બળ અને દુનિયામાં કાયમી પ્રતિષ્ઠા,