કિં કર્મ તેનાચરિતં તપો વા નિયતવ્રત। યેનાસૌ સહ શક્રેણ સ્પર્ધદે સુમહાયશાઃ
એ મહાન યશસ્વી હરિશ્ચંદ્રે એવું કયું કર્મ કર્યું, કેવું તપ કે કયો દૃઢ વ્રત લીધું, જેથી તે શક્ર સાથે સ્પર્ધા કરી શક્યો?
પિતૃલોકગતશ્ચૈવ ત્વયા વિપ્ર પિતા મમ। દૃષ્ટઃ પાણ્ડુર્મહાભાગઃ કથં વાઽપિ સમાગતઃ
હે વિદ્વાન, તમે મારા પિતા પાંડુને પિતૃલોકમાં જોયા; એ ત્યાં કેવી રીતે પહોંચ્યા, કે કઈ રીતે આવ્યા, એ કહો.
કિમુક્તવાંશ્ચ ભગવંસ્તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત। ત્વત્તઃ શ્રોતું સર્વમિદં પરં કૌતૂહલં હિ મે
હે સુવ્રત, એ મહાન પિતાએ શું કહ્યું, એ મને કહો; હું આ બધું તમારી પાસેથી સાંભળવા માટે અત્યંત ઉત્સુક છું.
યન્માં પૃચ્છસિ રાજેન્દ્ર હરિશ્ચન્દ્રં પ્રતિ પ્રભો। તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં તસ્ય ધીમતઃ
હે રાજેન્દ્ર, તમે હરિશ્ચંદ્ર વિશે જે પૂછો છો, એ મહાન મનુષ્યનું મહાત્મ્ય હું હવે તમને કહું છું.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતસ્ત્રિશઙ્કુર્નામ પાર્થિવઃ। અયોધ્યાધિપતિર્વીરો વિશ્વામિત્રેણ સંસ્થિતઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં ત્રિશંકુ નામે એક પરાક્રમી રાજા જન્મ્યા, જે અયોધ્યાના અધિપતિ હતા અને વિશ્વામિત્ર સાથે જોડાયેલા હતા.
તસ્ય સત્યવતી નામ પત્ની કેકયવંશજા। તસ્યાં ગર્ભઃ સમભવદ્ધર્મેણ કુરુનન્દન
તેની પત્નીનું નામ સત્યવતી હતું, જે કેકય વંશની હતી; હે કુરુનંદન, એમાં ધર્મપૂર્વક એક પુત્રનો જન્મ થયો.
સા ચ કાલે મહાભાગા રાજન્માસં પ્રવિશ્ય ચ। કુમારં જનયામાસ હરિશ્ચન્દ્રમકલ્મષમ્। સ વૈ રાજા હરિશ્ચન્દ્રસ્ત્રૈશઙ્કવ ઇતિ સ્મૃતઃ
હે રાજન, સમય આવતાં એ પુણ્યવતી સ્ત્રીએ ગર્ભ પૂર્ણ થતા નિર્દોષ હરિશ્ચંદ્રને જન્મ આપ્યો; એ રાજા ત્રિશંકુપુત્ર હરિશ્ચંદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
સ રાજા બલવાનાસીત્સમ્રાટ્ સર્વમહીક્ષિતામ્। તસ્ય સર્વે મહીપાલાઃ શાસનાવનતાઃ સ્થિતાઃ
એ રાજા બહુ શક્તિશાળી અને સમગ્ર પૃથ્વીના સમ્રાટ હતા; બધા રાજાઓ તેના આદેશે નમન કરતા.
તેનૈકં રથમાસ્થાય જૈત્રં હેમવિભૂષિતમ્। શસ્ત્રપ્રતાપેન જિતા દ્વીપાઃ સપ્ત જનેશ્વર
એમણે એક સુવર્ણથી શોભતા વિજયી રથ પર ચઢીને, પોતાના શસ્ત્રબળે સાતેય દ્વીપો જીત્યા, હે મનુષ્યોના સ્વામી.
સ નિર્જિત્ય મહીં કૃત્સ્નાં સશૈલવનકાનનામ્। આજહાર મહારાજ રાજસૂયં મહાક્રતુમ્
એ મહારાજાએ સમગ્ર પૃથ્વી, તેના પર્વતો, જંગલો અને વનરાજીઓ સાથે જીતીને મહારાજસૂય યજ્ઞ કર્યો.
તસ્ય સર્વે મહીપાલા ધનાન્યાજહ્રુરાજ્ઞયા। દ્વિજાનાં પરિવેષ્ટારસ્તસ્મિન્યજ્ઞે ચ તેઽભવન્
એના આદેશે બધા રાજાઓએ ધન લાવ્યું અને એ યજ્ઞમાં તેઓ દ્વિજોના સેવક બન્યા.
સમાપ્તયજ્ઞો વિધિવદ્ધરિશ્ચન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્। અભિષિક્તશ્ચ શુશુભે સામ્રાજ્યેન નરાધિપઃ
યજ્ઞ વિધિપૂર્વક પૂર્ણ થયા પછી, તેજસ્વી હરિશ્ચંદ્ર અભિષિક્ત થઈને રાજાઓમાં રાજા તરીકે તેજ પામ્યા.
રાજસૂયેઽભિષિક્તશ્ચ સમાપ્તવરદક્ષિણે
રાજસૂય યજ્ઞમાં અભિષેક થયા પછી, જ્યારે ઇચ્છિત દાન અનેSouth Dakshin પૂરી થઈ ગઈ,
પ્રાદાચ્ચ દ્રવિણં પ્રીત્યા યાચકાનાં નરેશ્વરઃ। યથોક્તવન્તસ્તે તસ્મિંસ્તતઃ પઞ્ચગુણાધિકમ્
પછી નરેશ્વરએ યાચકોને આનંદપૂર્વક ધન આપ્યું; અને જેમ તેમણે માંગ્યું હતું, તેમ પાંચ ગણું વધારે આપ્યું.
અતર્પયચ્ચ વિવિધૈર્વસુભિર્બ્રાહ્મણાંસ્તદા। પ્રસર્પકાલે સમ્પ્રાપ્તે નાનાદિગ્ભ્યઃ સમાગતાન્
ત્યારે, વિવિધ પ્રકારના ધનથી, અનેક દિશાઓમાંથી આવેલા બ્રાહ્મણોને સંતોષ્યા.
ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ વિવિધૈર્યથાકામપુરસ્કૃતૈઃ। રત્નૌઘતર્પિતૈસ્તુષ્ટૈર્દ્વિજૈશ્ચ સમુદાહૃતમ્। તેજસ્વી ચ યશસ્વી ચ નૃપેભ્યોઽભ્યધિકોઽભવત્
બધા પ્રકારના ખાવા-પીવાના પદાર્થો, જેમ તેઓ ઈચ્છતા હતા, તેમ અને રત્નોની ઢગલ સાથે, પ્રસન્ન થયેલા દ્વિજોએ જાહેર કર્યું કે, તે તેજસ્વી અને યશસ્વી રાજા બીજા રાજાઓ કરતાં વધુ છે.
એતસ્માત્કારણાદ્રાજન્હરિશ્ચન્દ્રો વિરાજતે। તેભ્યો રાજસહસ્રેભ્યસ્તદ્વિદ્વિ ભરતર્ષભ
આ કારણથી, રાજા હરિશ્ચંદ્ર તેજથી ઝળહળે છે; હજારો રાજાઓમાં, તે પ્રસિદ્ધ છે, હે ભરતવંશી.
સમાપ્ય ચ હરિશ્ચન્દ્રો મહાયજ્ઞં પ્રતાપવાન્। અભિષિક્તશ્ચ શુશુભે સામ્રાજ્યેન નરાધિપ
મહાયજ્ઞ પૂર્ણ કરીને, પ્રભાવશાળી હરિશ્ચંદ્ર, સમ્રાટ તરીકે અભિષેક પામીને, લોકોમાં ઝળહળતો રહ્યો.
યે ચાન્યે ચ મહીપાલા રાજસૂયં મહાક્રતુમ્। યજન્તે તે સહેન્દ્રેણ મોદન્તે ભરતર્ષભ
અને બીજા બધા પૃથ્વીના રાજાઓ, જે મહા રાજસૂય યજ્ઞ કરે છે, તેઓ ઇન્દ્ર સાથે આનંદ કરે છે, હે ભરતવંશી.
યે ચાપિ નિ નં પ્રાપ્તાઃ સઙ્ગ્રામેષ્વપલાયિનઃ। તે તત્સદનમ્ તાદ્ય મોન્દતે ભરતર્ષભ
અને જે લોકો યુદ્ધમાં હાર્યા છતાં ભાગ્યા નહીં, તેઓ પણ એ સભામાં આનંદ માણે છે, હે ભરતવંશી.
તપસા યે ચ તીવ્રેણ ત્યજન્તીહ કલેવરમ્। તે તત્સ્થાનં સમાસાદ્ય શ્રીમન્તો ભાન્તિ નિત્યશઃ
અને જે લોકો તીવ્ર તપસ્યા દ્વારા આ દુનિયામાં શરીર ત્યાગે છે, તેઓ એ સ્થાન પામી, હંમેશા વૈભવી અને ઝળહળતા રહે છે.
પિતા ચ ત્વાઽઽહ કૌન્તેય પાણ્ડુઃ કૌરવનન્દન। હરિશ્ચન્દ્રે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા નૃપતૌ જાતવિસ્મયઃ
અને, હે કુંતીપુત્ર, તારા પિતા પાંડુ, કૌરવોના આનંદ, રાજા હરિશ્ચંદ્રની વૈભવ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા.
વિજ્ઞાય માનુષં લોકમાયાન્તં માં નરાધિપ। પ્રોવાચ પ્રણતો ભૂત્વા વદેથાસ્ત્વં યુધિષ્ઠિરમ્
મને માનવલોકમાં આવતો જાણીને, રાજાએ નમ્ર થઈને કહ્યું: 'તમે યુધિષ્ઠિરને આ કહો.'
સમર્થોઽસિ મહીં જેતું ભ્રાતરસ્તે સ્થિતા વશે। રાજસૂયં ક્રતુશ્રેષ્ઠમહારસ્વેતિ ભારત
'તમે પૃથ્વી જીતવાની ક્ષમતા ધરાવો છો; તમારા ભાઈઓ તમારે વશમાં છે. રાજસૂય, સર્વ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ કરો, હે ભરતવંશી.'
ત્વયીષ્ટવતિ પુત્રેઽહં હરિશ્ચન્દ્રવદાશુ વૈ। મોદિષ્યે બહુલાઃ શશ્વત્સમાઃ શક્રસ્ય સંસદિ
'જો તું, મારા પુત્ર, એ યજ્ઞ કરશે, તો હું ઇન્દ્રની સભામાં, હરિશ્ચંદ્રની જેમ, અનેક વર્ષો સુધી આનંદ માણીશ.'
એવં ભવતુ વક્ષ્યેઽહં તવ પુત્રં નરાધિપમ્। ભૂલોકં યદિ ગચ્છેયમિતિ પાણ્ડુમથાબ્રુવમ્
'એવું જ થશે; જો હું માનવલોકમાં જઇશ, તો તારા પુત્રને કહું,' એમ મેં પાંડુને કહ્યું.
તસ્ય ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર સઙ્કલ્પં કુરુ પાણ્ડવ। ગન્તાસિત્વં મહેન્દ્રસ્ય પૂર્વૈઃ સહ સલોકતામ્
તેથી, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, પાંડવ, તેના ઈરાદા પૂર્ણ કરો; તમે તમારા પૂર્વજ들과 સાથે મહેન્દ્રના લોકમાં જશો.
બહુવિઘ્નશ્ચ નૃપતે ક્રતુરેષ સ્મૃતો મહાન્। છિદ્રાણ્યસ્ય વાઞ્છન્તિ યજ્ઞઘ્ના બ્રહ્મરાક્ષસાઃ
પરંતુ, હે રાજા, આ મહાન યજ્ઞ અનેક વિઘ્નોથી ભરેલો છે; યજ્ઞને નફરત કરનાર અને બ્રહ્મરાક્ષસો તેના ખામી શોધે છે.
યુદ્ધં ચ ક્ષત્રશમનં પૃથિવીક્ષયકારણમ્। કિઞ્ચિદેવ નિમિત્તં ચ ભવત્યત્ર ક્ષયાવહમ્
યુદ્ધ, ક્ષત્રિયોના વિનાશ અને પૃથ્વીનો નાશ, આ વિષયમાં, ક્યારેક નાનકડી વાતથી પણ થઈ શકે છે.
એતત્સઞ્ચિન્ત્ય રાજેન્દ્ર યત્ક્ષમં તત્સમાચર। અપ્રમત્તોત્થિતો નિત્યં ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય રક્ષણે
આ બધું વિચારીને, હે રાજાધિરાજ, જે યોગ્ય હોય તે કરો; ચાર વર્ણની રક્ષા માટે હંમેશા સતર્ક રહો.