ઉપાસતે ચ સંહૃષ્ટા બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્। રાક્ષસાશ્ચ પિશાચાશ્ચ દાનવા ગુહ્યકાસ્તથા
એ બધા આનંદપૂર્વક અમિત તેજવાળા બ્રહ્માને પૂજે છે; રાક્ષસ, પિશાચ, દાનવ અને ગુહ્યક પણ એમ જ કરે છે.
નાગાઃ સુપર્ણાઃ પશવઃ પિતામહમુપાસતે। સ્થાવરા જઙ્ગમાશ્ચૈવ મહાભૂતાસ્તથાઽપરે
નાગ, સુપર્ણ, પશુઓ અને પિતામહની પણ પૂજા થાય છે; સ્થાવર અને જંગમ જીવ, તેમજ અન્ય મહાભૂતો પણ.
પુરન્દરશ્ચ દેવેન્દ્રો વરુણો ધનદો યમઃ। મહાદેવઃ સહોમોઽત્ર સદા ગચ્છતિ સર્વશઃ
પુરંદર દેવોનો રાજા, વરુણ, ધનદ, યમ અને મહાદેવ હોમ સાથે હંમેશા ત્યાં જાય છે.
મહાસેનશ્ચ રાજેન્દ્ર સદોપાસ્તે પિતામહમ્। દેવો નારાયણસ્તસ્યાં તથા દેવર્ષયશ્ચ યે
મહાસેન હંમેશા પિતામહની પૂજા કરે છે, હે રાજેન્દ્ર; ત્યાં દેવ નારાયણ અને દેવર્ષિઓ પણ છે.
ઋષયો વાલખિલ્યાશ્ચ યોનિજાયોનિજાસ્તથા। યચ્ચ કિઞ્ચિત્રિલોકેઽસ્મિન્દૃશ્યતે સ્થાણુ જઙ્ગમમ્। સર્વં તસ્યાં મયા દૃષ્ટમિતિ વિદ્ધિ નરાધિપ
વાલખિલ્ય ઋષિઓ, યોનિથી અને યોનિ વિના જન્મેલા, અને ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ સ્થાવર કે જંગમ દેખાય છે—આ બધું મેં ત્યાં જોયું છે, એ જાણો, હે રાજાધિરાજ.
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ ઋષીણામૂર્ધ્વરેતસામ્। પ્રજાવતાં ચ પઞ્ચાશદૃષીણામપિ પાણ્ડવ
અઠ્ઠાશી હજાર ઊર્ધ્વરેતસ ઋષિઓ છે અને પચાસ ઋષિઓ સંતાનવાળા છે, હે પાંડવ.
તે સ્મ તત્ર યથાકામં દૃષ્ટ્વા સર્વે દિવૌકસઃ। પ્રણમ્ય શિરસા તસ્મૈ સર્વે યાન્તિ યથાગમમ્
ત્યાંના બધા દેવતાઓ, જેમને ઈચ્છા હોય તેમ જોઈ, એના શિરો નમાવીને યોગ્ય રીતે વિદાય લે છે.
અતિથીનાગતાન્દેવાન્દૈત્યાન્નાગાંસ્તથા દ્વિજાન્। યક્ષાન્મુપર્ણાન્કાલેયાન્ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા
દેવો, દૈત્ય, નાગ, દ્વિજ, યક્ષ, સુપર્ણ, કાલેય, ગંધર્વ અને અપ્સરાઓ જે અતિથિરૂપે આવે છે—
મહાભાગાનમિતધીર્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ। દયાવાન્સર્વભૂતેષુ યથાર્હં પ્રતિપદ્યતે
એ મહાભાગ્યશાળી અને સ્થિરબુદ્ધિ વાનાઓને, લોકપિતામહ બ્રહ્મા, જે સર્વજીવો પર દયાળુ છે, યોગ્ય રીતે આપે છે.
પ્રતિગૃહ્ય તુ વિશ્વાત્મા સ્વયં સ્વયમ્ભૂરમિતદ્યુતિઃ। સાન્ત્વમાનાર્થસમ્ભોગૈર્યુનક્તિ મનુજાધિપ
બધાને સ્વીકારીને, સર્વવ્યાપી, સ્વયંભૂ અને અજસ્ર તેજવાળા, પોતે જ મૃદુ વાણી, દાન અને ભોગથી જોડે છે, હે રાજા.
તથા તૈરુપયાતૈશ્ચ પ્રતિયદ્ભિશ્ચ ભારત। આકુલા સા સભાતાત ભવતિ સ્મ સુખપ્રદા
આ રીતે, જે આવ્યા છે અને જે જઈ રહ્યા છે, હે ભારત, એ સભા ઘણી ભરી જાય છે અને બધાને આનંદ આપે છે, હે પિતા.
સર્વતેજોમયી દિવ્યા બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતા। બ્રાહયા શ્રિયા દીપ્યમાના શુશુભે વિગતક્લમા
સર્વ તેજથી ભરેલી, બ્રહ્મર્ષિગણોથી સેવિત, વૈભવથી ચમકતી અને થાક વિનાની એ દિવ્ય સભા ખૂબ જ સુંદર લાગી.
સા સભા તાદૃશી દૃષ્ટા મયા લોકેષુ દુર્લભા। સભેયં રાજશાર્દૂલ મનુષ્યેષુ યથા તવ
એવી સભા મેં જોઈ છે, જે લોકોમાં પણ દુર્લભ છે; હે રાજશાર્દૂલ, માનવોમાં તમારી સભા એવી જ છે.
એતા મયા દૃષ્ટપૂર્વાઃ સભા દેવેષુ ભારત। સભેયં માનુષે લોકે સર્વશ્રેષ્ઠતમા તવ
હે ભારત, આવી સભાઓ મેં દેવોમાં જોઈ છે; પણ માનવલોકમાં તમારી સભા સર્વોત્તમ છે.
પ્રાયશો રાજલોકસ્તે કથિતો વદતાં વર। વૈવસ્વતસભાયાં તુ યથા વદસિ મે પ્રભો
હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, તમે મોટાભાગે વૈવસ્વતની સભામાં રાજાઓના સેવકોનું વર્ણન કર્યું છે; હવે, પ્રભુ, તમે જે જાણો છો તે મને કહો.
વરુણસ્ય સભાયાં તુ નાગાસ્તે કથિતા વિભો। દૈત્યેન્દ્રાશ્ચાપિ ભૂયિષ્ઠાઃ સરિતઃ સાગરાસ્તથા
હે મહાન, તમે વરુણની સભામાં નાગો, મહાન દૈત્યરાજાઓ, નદીઓ અને સમુદ્રોનું પણ વર્ણન કર્યું છે.
તથા ધનપતેર્યક્ષા ગુહ્યકા રાક્ષસાસ્તથા। ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ ભગવાંશ્ચ વૃષધ્વજઃ
તે જ રીતે, ધનની દેવતા યક્ષ, ગુહ્યક, રાક્ષસ, ગંધર્વ, અપ્સરા અને વૃષધ્વજ ભગવાનનું પણ વર્ણન કર્યું છે.
પિતામહસભાયાં તુ કથિતાસ્તે મહર્ષભઃ। સર્વે દેવનિકાયાશ્ચ સર્વશાસ્ત્રાણિ વૈવ હ
પિતામહની સભામાં, હે મહર્ષિ, તમે બધા દેવતાઓના સમૂહ અને બધા શાસ્ત્રોનું વર્ણન કર્યું છે.
શક્રસ્ય તુ સભાયાં તુ દેવાઃ સઙ્કીર્તિતા મુને। ઉદ્દેશતશ્ચ ગન્ધર્વા વિવિધાશ્ચ મહર્ષયઃ
હે મુનિ, શક્રની સભામાં તમે દેવતાઓનું અને સંક્ષેપમાં ગંધર્વો તથા વિવિધ મહર્ષિઓનું વર્ણન કર્યું છે.
એક એવ તુ રાજર્ષિર્હરિશ્ચન્દ્રો મહામુને। કથિતસ્તે સભાયાં વૈ દેવેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ
પણ મહાન આત્માવાળા દેવેન્દ્રની સભામાં, હે મહામુનિ, તમે માત્ર એક રાજર્ષિ હરિશ્ચંદ્રનું જ નામ લીધું.
કિં કર્મ તેનાચરિતં તપો વા નિયતવ્રત। યેનાસૌ સહ શક્રેણ સ્પર્ધદે સુમહાયશાઃ
એ મહાન યશસ્વી હરિશ્ચંદ્રે એવું કયું કર્મ કર્યું, કેવું તપ કે કયો દૃઢ વ્રત લીધું, જેથી તે શક્ર સાથે સ્પર્ધા કરી શક્યો?
પિતૃલોકગતશ્ચૈવ ત્વયા વિપ્ર પિતા મમ। દૃષ્ટઃ પાણ્ડુર્મહાભાગઃ કથં વાઽપિ સમાગતઃ
હે વિદ્વાન, તમે મારા પિતા પાંડુને પિતૃલોકમાં જોયા; એ ત્યાં કેવી રીતે પહોંચ્યા, કે કઈ રીતે આવ્યા, એ કહો.
કિમુક્તવાંશ્ચ ભગવંસ્તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત। ત્વત્તઃ શ્રોતું સર્વમિદં પરં કૌતૂહલં હિ મે
હે સુવ્રત, એ મહાન પિતાએ શું કહ્યું, એ મને કહો; હું આ બધું તમારી પાસેથી સાંભળવા માટે અત્યંત ઉત્સુક છું.
યન્માં પૃચ્છસિ રાજેન્દ્ર હરિશ્ચન્દ્રં પ્રતિ પ્રભો। તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં તસ્ય ધીમતઃ
હે રાજેન્દ્ર, તમે હરિશ્ચંદ્ર વિશે જે પૂછો છો, એ મહાન મનુષ્યનું મહાત્મ્ય હું હવે તમને કહું છું.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતસ્ત્રિશઙ્કુર્નામ પાર્થિવઃ। અયોધ્યાધિપતિર્વીરો વિશ્વામિત્રેણ સંસ્થિતઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં ત્રિશંકુ નામે એક પરાક્રમી રાજા જન્મ્યા, જે અયોધ્યાના અધિપતિ હતા અને વિશ્વામિત્ર સાથે જોડાયેલા હતા.
તસ્ય સત્યવતી નામ પત્ની કેકયવંશજા। તસ્યાં ગર્ભઃ સમભવદ્ધર્મેણ કુરુનન્દન
તેની પત્નીનું નામ સત્યવતી હતું, જે કેકય વંશની હતી; હે કુરુનંદન, એમાં ધર્મપૂર્વક એક પુત્રનો જન્મ થયો.
સા ચ કાલે મહાભાગા રાજન્માસં પ્રવિશ્ય ચ। કુમારં જનયામાસ હરિશ્ચન્દ્રમકલ્મષમ્। સ વૈ રાજા હરિશ્ચન્દ્રસ્ત્રૈશઙ્કવ ઇતિ સ્મૃતઃ
હે રાજન, સમય આવતાં એ પુણ્યવતી સ્ત્રીએ ગર્ભ પૂર્ણ થતા નિર્દોષ હરિશ્ચંદ્રને જન્મ આપ્યો; એ રાજા ત્રિશંકુપુત્ર હરિશ્ચંદ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
સ રાજા બલવાનાસીત્સમ્રાટ્ સર્વમહીક્ષિતામ્। તસ્ય સર્વે મહીપાલાઃ શાસનાવનતાઃ સ્થિતાઃ
એ રાજા બહુ શક્તિશાળી અને સમગ્ર પૃથ્વીના સમ્રાટ હતા; બધા રાજાઓ તેના આદેશે નમન કરતા.
તેનૈકં રથમાસ્થાય જૈત્રં હેમવિભૂષિતમ્। શસ્ત્રપ્રતાપેન જિતા દ્વીપાઃ સપ્ત જનેશ્વર
એમણે એક સુવર્ણથી શોભતા વિજયી રથ પર ચઢીને, પોતાના શસ્ત્રબળે સાતેય દ્વીપો જીત્યા, હે મનુષ્યોના સ્વામી.
સ નિર્જિત્ય મહીં કૃત્સ્નાં સશૈલવનકાનનામ્। આજહાર મહારાજ રાજસૂયં મહાક્રતુમ્
એ મહારાજાએ સમગ્ર પૃથ્વી, તેના પર્વતો, જંગલો અને વનરાજીઓ સાથે જીતીને મહારાજસૂય યજ્ઞ કર્યો.