નિધિપ્રવરમુખ્યૌ ચ શઙ્ખપદ્મૌ ધનેશ્વરૌ। સર્વાન્નિધીન્પ્રગૃહ્યાથ ઉપાસ્તાં વૈ ધનેશ્વરમ્
શ્રેષ્ઠ ખજાના, શંખ અને પદ્મ, ધનના સ્વામી, બધા ખજાનો એકઠા કરીને ધનપતિની સેવા કરે છે.
સા સભા તાદૃશી રમ્યા મયા દૃષ્ટાન્તરિક્ષગા। પિતામહસભાં રાજન્કીર્તયિષ્યે નિબોધ તામ્
એવી સુંદર અને આકાશમાં વિહાર કરતી સભા મેં જોઈ છે; હે રાજા, હવે હું તમને પિતામહની સભા વર્ણવીશ, એ સાંભળો.
પિતામહસભાં તાત કથ્યમાનાં નિબોધ મે। શક્યતે યા ન નિર્દેષ્ટુમેવંરૂપેતિ ભારત
હે પિતા, હવે તમે મારી પાસેથી પિતામહની સભાનું વર્ણન ધ્યાનથી સાંભળો, જે સાચા સ્વરૂપે વર્ણવી પણ શકાય એવી નથી, હે ભારત.
પુરા દેવયુગે રાજન્નાદિત્યો ભગવાન્દિવઃ। આગચ્છન્માનુષં લોકં દિદૃક્ષુર્વિગતક્લમઃ
દેવયુગમાં, એક વખતે, હે રાજા, ભગવંત આદિત્ય સ્વર્ગમાંથી માનવલોકમાં આવ્યાં, અને થાક વિના મનુષ્યોને જોવા ઇચ્છ્યા.
ચરન્માનુષરૂપેણ સભાં દૃષ્ટ્વા સ્વયમ્ભુવઃ। સ તામકથયન્મહ્યં દૃષ્ટ્વા તત્ત્વેન પાણ્ડવ
માનવ સ્વરૂપે ફરતા ફરતા, તેમણે સ્વયંભુની સભા જોઈ; એ સભા સાચા રૂપે જોઈને તેમણે મને એ વર્ણવી, હે પાંડવ.
અપ્રમેયાં સભાં દિવ્યાં માનસીં ભરતર્ષભ। અનિર્દેશ્યાં પ્રભાવેણ સર્વભૂતમનોરમામ્
એ અપરિમિત, દિવ્ય અને મનથી ઉત્પન્ન થયેલી સભા હતી, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, જે પોતાની તેજસ્વિતાથી વર્ણવી પણ ન શકાય એવી અને સર્વે જીવને આનંદ આપનારી હતી.
શ્રુત્વા ગુણાનહં તસ્યાઃ સભાયાઃ પાણ્ડવર્ષભ। દર્શનેપ્સુસ્તથા રાજન્નાદિત્યમિદમબ્રુવમ્
એ સભાના ગુણો સાંભળીને, હે પાંડવશ્રેષ્ઠ, મને તેને જોવા ઇચ્છા જાગી અને મેં આદિત્યને આ રીતે કહેલું.
ભગવન્દ્રષ્ટુમિચ્છામિ પિતામહસભાં શુભામ્। યેન વા તપસા શક્યા કર્મણા વાઽપિ ગોપતે
હે ભગવાન, હું પિતામહની પવિત્ર સભા જોવા માંગું છું, એ તપથી કે કર્મથી જો શક્ય હોય તો, હે ગોપતિ.
ઔષધૈર્યા તથા યુક્તૈરુત્તમા પાપનાશિની। તન્મમાચક્ષ્વ ભગવન્પશ્યેયં તાં સભાં યથા
દવાઓથી કે યોગ્ય ઉપાયોથી, જે શ્રેષ્ઠ અને પાપનાશક હોય, એ સભા હું કેવી રીતે જોઈ શકું, એ તમે મને કહો, હે ભગવાન.
સ તન્મમ વચઃ શ્રુત્વા સહસ્રાંશુર્દિવાકરઃ। પ્રોવાચ ભારતશ્રેષ્ઠ વ્રતં વર્ષસહસ્રકમ્
મારા શબ્દો સાંભળીને, હજારો કિરણો ધરાવનારા દિવાકર સુર્યે કહ્યું, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, 'હજાર વર્ષનું વ્રત લેવું પડશે.'
બ્રહ્મવ્રતમુપાસ્સ્વ ત્વં પ્રયતેનાન્તરાત્મના। તતોઽહં હિમવત્પૃષ્ઠે સમારબ્દો મહાવ્રતમ્
તમે અંતરાત્માની શુદ્ધિ અને ભક્તિથી બ્રહ્મવ્રત ધારણ કરો; પછી હું હિમાલયની ઢોળાણ પર મહાવ્રત આરંભ્યું.
તતઃ સ ભગવાન્સૂર્યો મામુપાદાય વીર્યવાન્। આગચ્છત્તાં સભાં બ્રાહ્મીં વિપાપ્મા વિગતક્લમઃ ?
પછી તે તેજસ્વી અને શક્તિશાળી સૂર્યદેવે મને લઈ જઈ બ્રહ્માજીની સભામાં પહોંચાડ્યો, જ્યાં કોઈ પાપ કે થાક નહોતો.
એવંરૂપેતિ સા શક્યા ન નિર્દેષ્ટું નરાધિપ। ક્ષણેન હિ બિભર્ત્યન્યદનિર્દેશ્યં વપુસ્તથા
એમનું સ્વરૂપ, રાજા, વર્ણવી શકાય તેમ નથી; કારણ કે એક પળમાં જ એ બીજું, એટલું જ અવિર્વચનિય સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
ન વેદ પરિમાણં વા સંસ્થાનં ચાપિ ભારત। ન ચ રૂપં મયા તાદૃક્ દૃષ્ટપૂર્વં કદાચન
એનું માપ કે આકાર કોઈને ખબર નથી, હે ભારત; અને એવું રૂપ મેં ક્યારેય જોયું નથી.
સુસુખા સા સદા રાજન્ન શીતા ન ચ ઘર્મદા। ન ક્ષુત્પિપાસે ન ગ્લાનિં પ્રાપ્યતાં પ્રાપ્તુવન્ત્યુત
એ જગ્યા હંમેશાં આનંદદાયી છે, રાજા; ત્યાં ઠંડક કે ગરમી નથી, ભૂખ, તરસ કે થાક પણ નથી.
નાનારૂપૈરિવ કૃતા મણિભિઃ સા સુભાસ્વરૈઃ। સ્તમ્ભૈર્ન ચ ધૃતા સા તુ શાશ્વતી ન ચ સા ક્ષરા
એ જગ્યા અનેક સુંદર રંગીન રત્નો જેવી દેખાય છે; એ કોઈ થાંભલાથી ટકી નથી, શાશ્વત છે અને ક્યારેય નાશ પામતી નથી.
દિવ્યૈર્નાનાવિધૈર્ભાવૈર્ભાસદ્ભિરમિતપ્રભૈઃ
ત્યાં દિવ્ય અને અનેક પ્રકારના તેજસ્વી સ્વરૂપો છે, જે અનંત પ્રકાશથી ઝગમગે છે.
અતિ ચન્દ્રં ચ સૂર્યં ચ શિખિનં ચ સ્વયમ્પ્રભા। દીપ્યતે નાકપૃષ્ઠસ્થા ભર્ત્સયન્વીવ ભાસ્કરમ્
એ પોતાનાં પ્રકાશથી ચાંદ્રમાને, સૂર્યને અને અગ્નિને પણ ઓવરાડી જાય છે; એ સ્વર્ગના શિખરે એવી તેજસ્વી રીતે પ્રકાશે છે કે જાણે સૂર્યને પણ લજાવતી હોય.
તસ્યાં સ ભગવાનાસ્તે વિદધદ્દેવમાયયા। સ્વયમેકોઽનિશં રાજન્સર્વલોકપિતામહઃ
ત્યાં ભગવાન પોતાનાં દિવ્ય માયાથી સતત નિવાસ કરે છે; હે રાજા, એ એકલાં સર્વલોકના પિતામહ છે.
ઉપતિષ્ઠન્તિ ચાપ્યેનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભુમ્। દક્ષઃ પ્રચેતાઃ પુલહો મરીચિઃ કશ્યપઃ પ્રભુઃ
ત્યાં પ્રજાપતિઓ પણ ભગવાનની સેવા માટે આવે છે: દક્ષ, પ્રચેતસ, પુલહ, મરીચિ અને મહાશક્તિશાળી કશ્યપ.
ભૃગુરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ ગૌતમોઽથ તથાઙ્ગિરાઃ। પુલસ્ત્યશ્ચ કતુશ્ચૈવ પ્રહ્લાદઃ કર્દમસ્તથા
ભૃગુ, અત્રિ, વશિષ્ઠ, ગૌતમ અને અંગિરા; પુલસ્ત્ય, ક્રતુ, પ્રહલાદ અને કાર્ડમ પણ ત્યાં હાજર છે.
અથર્વાઙ્ગિરસશ્ચૈવ વાલખિલ્યા સરીચિપાઃ। મનોઽન્તરિક્ષં વિદ્યાશ્ચ વાયુસ્તેજો જલં મહી
અથર્વા અને અંગિરા, વાલખિલ્ય અને સરીચિપ પણ; મન, આકાશ, વિદ્યા, વાયુ, તેજ, જળ અને પૃથ્વી પણ ત્યાં છે.
શબ્દસ્પર્શૌ તથા રૂપં રસો ગન્ધશ્ચ ભારત। પ્રકૃતિશ્ચ વિકારશ્ચ યચ્ચાન્યત્કારણં ભુવઃ
શબ્દ અને સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને સુગંધ, હે ભારત; પ્રકૃતિ અને તેના પરિવર્તન, અને જગતના બીજા જે કારણો છે, એ બધું ત્યાં છે.
અગસ્ત્યશ્ચ મહાતેજા માર્કણ્ડેયશ્ચ વીર્યવાન્। જમદગ્નિર્ભરદ્વાજઃ સંવર્તશ્ચ્યવનસ્તથા
અગસ્ત્ય મહાતેજસ્વી, માર્કંડેય શક્તિશાળી; જમદગ્નિ, ભરદ્વાજ, સંવર્ત અને ચ્યવન પણ ત્યાં છે.
દુર્વાસાશ્ચ મહાભાગ ઋષ્ણશૃઙ્ગશ્ચ ધાર્મિકઃ। સનત્કુમારો ભગવાન્યોગાચાર્યો મહાતપાઃ
દુર્વાસા મહાભાગ્યશાળી, ઋષ્યશૃંગ ધર્મનિષ્ઠ; ભગવાન સનત્કુમાર, યોગાચાર્ય અને મહાતપસ્વી પણ ત્યાં છે.
અસિતો દેવલશ્ચૈવ જૈગીષવ્યશ્ચ તત્ત્વવિત્। ઋષભો જિતશત્રુશ્ચ મહાવીર્યસ્તથા મણિઃ
અસિત અને દેવલ, તથા તત્વજ્ઞાની જયગીષવ્ય; ઋષભ, જીતશત્રુ, મહાવીર્ય અને મણિ પણ હાજર છે.
આયુર્વેદસ્તથાઽષ્ટાઙ્ગો દેહવાંસ્તત્ર ભારત। ચન્દ્રમાઃ સહ નક્ષત્રૈરાદિત્યશ્ચ ગભસ્તિમાન્
આયુર્વેદ અને તેના આઠ અંગો પણ ત્યાં છે, હે ભારત; ચંદ્રમા તારા સાથે અને તેજસ્વી સૂર્ય પણ છે.
વાયવઃ ક્રતવશ્ચૈવ સઙ્કલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ। મૂર્તિમન્તો મહાત્માનો મહાવ્રતપરાયણાઃ
વાયુ, યજ્ઞો, સંકલ્પ અને પ્રાણ પણ ત્યાં સ્વરૂપધારી છે; એ બધા મહાત્મા અને મહાવ્રતને અનુસરી રહેલા છે.
એતે ચાન્યે ચ બહવો બ્રહ્માણં સમુપસ્થિતાઃ। અર્થો ધર્મશ્ચ કામશ્ચ હર્ષો દ્વેષસ્તપો દમઃ
આ અને બીજા અનેક, ધન, ધર્મ, કામ, આનંદ, દ્વેષ, તપ અને દમ—આ બધાએ બ્રહ્માને મળવા આવ્યા છે.
આયાન્તિ તસ્યાં સહિતા ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ। વિંશતિઃ સપ્ત ચૈવાન્યે લોકપાલાશ્ચ સર્વશઃ
ત્યાં સાથે સાથે અનેક ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહ, સત્તાવીસ બીજા, અને બધા લોકપાળ પણ આવે છે.