આસતે ચાપિ રાજાનો ભગદત્તપુરોગમાઃ। દ્રુમઃ કિમ્પુરુષેશશ્ચ ઉપાસ્તે ધનદેશ્વરમ્
ત્યાં અનેક રાજાઓ, જેમાં ભગદત્ત મુખ્ય છે, બેઠા છે. કિમ્પુરુષોના રાજા દ્રુમ પણ ધનની દેવતાની ઉપાસના કરે છે.
રાક્ષસાધિપતિશ્ચૈવ મહેન્દ્રો ગન્ધમાદનઃ। સહ યક્ષૈઃ સગન્ધર્વૈઃ સહ સર્વૈર્નિશાચરૈઃ
રાક્ષસોના સ્વામી, મહેન્દ્ર, ગંધમાદન, યક્ષો, ગંધર્વો અને બધા નિશાચરો પણ ત્યાં હાજર છે.
વિભીષણશ્ચ ધર્મિષ્ઠ ઉપાસ્તે ભ્રાતરં પ્રભુમ્। હિમવાન્પારિયાત્રશ્ચ વિન્ધ્યકૈલાસમન્દરાઃ
વિભીષણ, જે સદા ધર્મમાં સ્થિર છે, પોતાના શક્તિશાળી ભાઈની સેવા કરે છે. હિમાલય, પારિયાત્ર, વિંધ્ય, કૈલાસ અને મંદર પણ ત્યાં હાજર છે.
મલયો દર્દુરશ્ચૈવ મહેન્દ્રો ગન્ધમાદનઃ। ઇન્દ્રકીલઃ સુનાભશ્ચ તથા દિવ્યૌ ચ પર્વતૌ
મલય, દર્દુર, મહેન્દ્ર, ગંધમાદન, ઇન્દ્રકિલ, સુનાભ અને બે દિવ્ય પર્વતો પણ ત્યાં ઉપસ્થિત છે.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સર્વે મેરુપુરોગમાઃ। ઉપાસતે મહાત્માનં ધનાનામીશ્વરં પ્રભુમ્
આ બધા અને બીજા અનેક પર્વતો, મેરુના આગેવાનપણે, મહાન આત્માવાળા, ધનના સ્વામી અને પ્રભુની સેવા કરે છે.
નન્દીશ્વરશ્ચ ભગવાન્મહાકાલસ્તથૈવ ચ। શઙ્કુકર્ણમુખાઃ સર્વે દિવ્યાઃ પારિષદાસ્તથા
નંદીશ્વર, મહાકાળ ભગવાન અને શંકુકર્ણ વડે તમામ દિવ્ય સેવકગણ પણ ત્યાં હાજર છે.
કાષ્ઠઃ કુટી મુખો દન્તી વિજયશ્ચ તપોધિકઃ। શ્વેતશ્ચ વૃષભસ્તત્ર નર્દન્નાસ્તે મહાબલઃ
કાઠ, કુટી, મુખ, દંતી, વિજય, તપોધિક અને મહાબળશાળી, ગર્જનારો શ્વેત વૃષભ પણ ત્યાં છે.
ધનદં રાક્ષસાશ્ચાન્યે પિશાચાશ્ચ ઉપાસતે। પારિષદૈઃ પરિવૃતમુપાયાન્તં મહેશ્વરમ્
બીજા રાક્ષસો અને પિશાચો પણ ધનના સ્વામીની સેવા કરે છે અને પોતાના સેવકો સાથે મહેશ્વરને આવકારવા આવે છે.
સદા હિ દેવદેવેશં શિવં ત્રૈલોક્યભાવનમ્। પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના પૌલસ્ત્યો બહુરૂપમુમાપતિમ્
પૌલસ્ત્ય સદા દેવોના દેવ, ત્રણેય લોકના સર્જનહાર અને અનેક રૂપ ધરાવનાર ઉમાપતિ શિવને માથું નમાવે છે.
તતોઽભ્યનુજ્ઞાં સમ્પ્રાપ્ય મહાદેવાદ્ધનેશ્વરઃ। આસ્તે કદાચિદ્ભગવાન્ભવો ધનપતેઃ સખા
પછી મહાદેવ પાસેથી અનુમતિ મેળવી, ધનના સ્વામી ત્યાં રહે છે અને ક્યારેક ભગવાન ભવ પણ ધનપતિના મિત્ર બની રહે છે.
નિધિપ્રવરમુખ્યૌ ચ શઙ્ખપદ્મૌ ધનેશ્વરૌ। સર્વાન્નિધીન્પ્રગૃહ્યાથ ઉપાસ્તાં વૈ ધનેશ્વરમ્
શ્રેષ્ઠ ખજાના, શંખ અને પદ્મ, ધનના સ્વામી, બધા ખજાનો એકઠા કરીને ધનપતિની સેવા કરે છે.
સા સભા તાદૃશી રમ્યા મયા દૃષ્ટાન્તરિક્ષગા। પિતામહસભાં રાજન્કીર્તયિષ્યે નિબોધ તામ્
એવી સુંદર અને આકાશમાં વિહાર કરતી સભા મેં જોઈ છે; હે રાજા, હવે હું તમને પિતામહની સભા વર્ણવીશ, એ સાંભળો.
પિતામહસભાં તાત કથ્યમાનાં નિબોધ મે। શક્યતે યા ન નિર્દેષ્ટુમેવંરૂપેતિ ભારત
હે પિતા, હવે તમે મારી પાસેથી પિતામહની સભાનું વર્ણન ધ્યાનથી સાંભળો, જે સાચા સ્વરૂપે વર્ણવી પણ શકાય એવી નથી, હે ભારત.
પુરા દેવયુગે રાજન્નાદિત્યો ભગવાન્દિવઃ। આગચ્છન્માનુષં લોકં દિદૃક્ષુર્વિગતક્લમઃ
દેવયુગમાં, એક વખતે, હે રાજા, ભગવંત આદિત્ય સ્વર્ગમાંથી માનવલોકમાં આવ્યાં, અને થાક વિના મનુષ્યોને જોવા ઇચ્છ્યા.
ચરન્માનુષરૂપેણ સભાં દૃષ્ટ્વા સ્વયમ્ભુવઃ। સ તામકથયન્મહ્યં દૃષ્ટ્વા તત્ત્વેન પાણ્ડવ
માનવ સ્વરૂપે ફરતા ફરતા, તેમણે સ્વયંભુની સભા જોઈ; એ સભા સાચા રૂપે જોઈને તેમણે મને એ વર્ણવી, હે પાંડવ.
અપ્રમેયાં સભાં દિવ્યાં માનસીં ભરતર્ષભ। અનિર્દેશ્યાં પ્રભાવેણ સર્વભૂતમનોરમામ્
એ અપરિમિત, દિવ્ય અને મનથી ઉત્પન્ન થયેલી સભા હતી, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, જે પોતાની તેજસ્વિતાથી વર્ણવી પણ ન શકાય એવી અને સર્વે જીવને આનંદ આપનારી હતી.
શ્રુત્વા ગુણાનહં તસ્યાઃ સભાયાઃ પાણ્ડવર્ષભ। દર્શનેપ્સુસ્તથા રાજન્નાદિત્યમિદમબ્રુવમ્
એ સભાના ગુણો સાંભળીને, હે પાંડવશ્રેષ્ઠ, મને તેને જોવા ઇચ્છા જાગી અને મેં આદિત્યને આ રીતે કહેલું.
ભગવન્દ્રષ્ટુમિચ્છામિ પિતામહસભાં શુભામ્। યેન વા તપસા શક્યા કર્મણા વાઽપિ ગોપતે
હે ભગવાન, હું પિતામહની પવિત્ર સભા જોવા માંગું છું, એ તપથી કે કર્મથી જો શક્ય હોય તો, હે ગોપતિ.
ઔષધૈર્યા તથા યુક્તૈરુત્તમા પાપનાશિની। તન્મમાચક્ષ્વ ભગવન્પશ્યેયં તાં સભાં યથા
દવાઓથી કે યોગ્ય ઉપાયોથી, જે શ્રેષ્ઠ અને પાપનાશક હોય, એ સભા હું કેવી રીતે જોઈ શકું, એ તમે મને કહો, હે ભગવાન.
સ તન્મમ વચઃ શ્રુત્વા સહસ્રાંશુર્દિવાકરઃ। પ્રોવાચ ભારતશ્રેષ્ઠ વ્રતં વર્ષસહસ્રકમ્
મારા શબ્દો સાંભળીને, હજારો કિરણો ધરાવનારા દિવાકર સુર્યે કહ્યું, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, 'હજાર વર્ષનું વ્રત લેવું પડશે.'
બ્રહ્મવ્રતમુપાસ્સ્વ ત્વં પ્રયતેનાન્તરાત્મના। તતોઽહં હિમવત્પૃષ્ઠે સમારબ્દો મહાવ્રતમ્
તમે અંતરાત્માની શુદ્ધિ અને ભક્તિથી બ્રહ્મવ્રત ધારણ કરો; પછી હું હિમાલયની ઢોળાણ પર મહાવ્રત આરંભ્યું.
તતઃ સ ભગવાન્સૂર્યો મામુપાદાય વીર્યવાન્। આગચ્છત્તાં સભાં બ્રાહ્મીં વિપાપ્મા વિગતક્લમઃ ?
પછી તે તેજસ્વી અને શક્તિશાળી સૂર્યદેવે મને લઈ જઈ બ્રહ્માજીની સભામાં પહોંચાડ્યો, જ્યાં કોઈ પાપ કે થાક નહોતો.
એવંરૂપેતિ સા શક્યા ન નિર્દેષ્ટું નરાધિપ। ક્ષણેન હિ બિભર્ત્યન્યદનિર્દેશ્યં વપુસ્તથા
એમનું સ્વરૂપ, રાજા, વર્ણવી શકાય તેમ નથી; કારણ કે એક પળમાં જ એ બીજું, એટલું જ અવિર્વચનિય સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
ન વેદ પરિમાણં વા સંસ્થાનં ચાપિ ભારત। ન ચ રૂપં મયા તાદૃક્ દૃષ્ટપૂર્વં કદાચન
એનું માપ કે આકાર કોઈને ખબર નથી, હે ભારત; અને એવું રૂપ મેં ક્યારેય જોયું નથી.
સુસુખા સા સદા રાજન્ન શીતા ન ચ ઘર્મદા। ન ક્ષુત્પિપાસે ન ગ્લાનિં પ્રાપ્યતાં પ્રાપ્તુવન્ત્યુત
એ જગ્યા હંમેશાં આનંદદાયી છે, રાજા; ત્યાં ઠંડક કે ગરમી નથી, ભૂખ, તરસ કે થાક પણ નથી.
નાનારૂપૈરિવ કૃતા મણિભિઃ સા સુભાસ્વરૈઃ। સ્તમ્ભૈર્ન ચ ધૃતા સા તુ શાશ્વતી ન ચ સા ક્ષરા
એ જગ્યા અનેક સુંદર રંગીન રત્નો જેવી દેખાય છે; એ કોઈ થાંભલાથી ટકી નથી, શાશ્વત છે અને ક્યારેય નાશ પામતી નથી.
દિવ્યૈર્નાનાવિધૈર્ભાવૈર્ભાસદ્ભિરમિતપ્રભૈઃ
ત્યાં દિવ્ય અને અનેક પ્રકારના તેજસ્વી સ્વરૂપો છે, જે અનંત પ્રકાશથી ઝગમગે છે.
અતિ ચન્દ્રં ચ સૂર્યં ચ શિખિનં ચ સ્વયમ્પ્રભા। દીપ્યતે નાકપૃષ્ઠસ્થા ભર્ત્સયન્વીવ ભાસ્કરમ્
એ પોતાનાં પ્રકાશથી ચાંદ્રમાને, સૂર્યને અને અગ્નિને પણ ઓવરાડી જાય છે; એ સ્વર્ગના શિખરે એવી તેજસ્વી રીતે પ્રકાશે છે કે જાણે સૂર્યને પણ લજાવતી હોય.
તસ્યાં સ ભગવાનાસ્તે વિદધદ્દેવમાયયા। સ્વયમેકોઽનિશં રાજન્સર્વલોકપિતામહઃ
ત્યાં ભગવાન પોતાનાં દિવ્ય માયાથી સતત નિવાસ કરે છે; હે રાજા, એ એકલાં સર્વલોકના પિતામહ છે.
ઉપતિષ્ઠન્તિ ચાપ્યેનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભુમ્। દક્ષઃ પ્રચેતાઃ પુલહો મરીચિઃ કશ્યપઃ પ્રભુઃ
ત્યાં પ્રજાપતિઓ પણ ભગવાનની સેવા માટે આવે છે: દક્ષ, પ્રચેતસ, પુલહ, મરીચિ અને મહાશક્તિશાળી કશ્યપ.