વયં તુ સત્પથં તેષાં યાતુમિચ્છામહે પ્રભો। ન તુ શક્યં તથા ગન્તું યથા તૈર્નિયતાત્મભિઃ
પ્રભુ, અમે પણ એ રાજાઓના સચ્ચરિત્ર માર્ગે ચાલવા ઇચ્છીએ છીએ, પણ જેમ તેઓએ દૃઢ સંયમથી ચાલ્યું હતું, તેમ અમારે માટે શક્ય નથી.
એકમુક્ત્વા સ ધર્માત્મા વાક્યં તદભિપૂજ્ય ચ। ` તં તુ વિશ્રાન્તમાસીનં દેવર્ષિમમિતદ્યુતિમ્'।। મુહૂર્તાત્પ્રાપ્તકાલં ચ દૃષ્ટ્વા લોકચરં મુનિમ્
એ ધર્મનિષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે એક વાત કહી, યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું અને પછી વિરામ લઈ બેઠેલા, અજોડ તેજવાળા દેવર્ષિની પાસે, યોગ્ય સમય જોઈને વાત કરી.
નાદરદં સુસ્થમાસીનમુપાસીનો યુધિષ્ઠિરઃ। અપૃચ્છત્પાણ્ડવસ્તત્ર રાજમધ્યે માહદ્યુતિઃ
યુધિષ્ઠિર, રાજાઓમાં તેજસ્વી, ત્યાં સભામાં નમ્રતાથી બેઠેલા અને આરામથી આવેલા નારદજી પાસે ગયો અને તેમને પ્રશ્ન કર્યો.
ભવાત્સઞ્ચરતે લોકાન્સદા નાનાવિધાન્બહૂન્। બ્રહ્મણા નિર્મિતાન્પૂર્વં પ્રેક્ષમાણો મનોજવઃ
મહાનુભાવ, આપ તો મનની ઝડપથી અનેક પ્રકારના, બ્રહ્માએ સર્જેલા લોકોમાં ફરો છો અને બધું નિહાળો છો.
ઈદૃશી ભવિતા કાચિદ્દૃષ્ટપૂર્વા સભા ક્વચિત્। ઇતો વા શ્રેયસી બ્રહ્મંસ્તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ।। વૈશમ્પાયન ઉવાચ
ક્યાંક આવી સભા જોવામાં આવી છે કે નહીં, અથવા આથી શ્રેષ્ઠ કોઈ સભા છે? હે બ્રહ્મન, હું પૂછું છું, કૃપા કરીને કહો.
તચ્છ્રુત્વા નારદસ્તસ્ય ધર્મરાજસ્ય ભાષિતમ્। પાણ્ડવં પ્રત્યુવાચેદં સ્મયન્મધુરયા ગિરા
યુધિષ્ઠિરના શબ્દો સાંભળી, નારદજીએ મધુર સ્મિત સાથે પાંડવને મીઠા શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
માનુષેષુ ન મે તાત દૃષ્ટપૂર્વા ન ચ શ્રુતા। સભા મણિમયી રાજન્યથેયં તવ ભારત
પ્યારા, મનુષ્યોમાં આવી રત્નમય સભા મેં ક્યારેય જોઈ નથી, સાંભળી પણ નથી, જેવી તમારી છે, હે ભારત.
સભાં તુ પિતૃરાજસ્ય વરુણસ્ય ચ ધીમતઃ। કથયિષ્યે તથેન્દ્રસ્ય કૈલાસનિલયસ્ય ચ
પણ હવે હું તમને પિતૃરાજ, વિદ્વાન વરુણ, ઇન્દ્ર અને કૈલાસવાસી મહાદેવની સભાઓનું વર્ણન કરીશ.
બ્રહ્મણશ્ચ સભાં દિવ્યાં કથયિષ્યે ગતક્લમામ્। દિવ્યાદિવ્યૈરભિપ્રાયૈરુપેતાં વિશ્વરૂપિણીમ્
બ્રહ્માની દિવ્ય, કલેશરહિત સભાનું પણ વર્ણન કરીશ, જે સર્વ પ્રકારની ભાવનાઓથી યુક્ત અને સર્વરૂપ છે.
દેવૈઃ પિતૃગણૈઃ સાધ્યૈર્યજ્વભિર્નિયતાત્મભિઃ। જુષ્ટાં મુનિગણૈઃ શાન્તૈર્વેદયજ્ઞૈઃ સદક્ષિણૈઃ।। યદિ તે શ્રવણે બુદ્ધિર્વર્તતે ભરતર્ષભ
એ સભા દેવો, પિતૃઓ, સાધ્યગણો, સંયમી યજમાનો, શાંત મુનિગણો અને યોગ્ય દક્ષિણાવાળા યજ્ઞોથી શોભે છે; જો, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, તમે સાંભળવા ઈચ્છો તો.
નારદેનૈવમુક્તસ્તુ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। પ્રાઞ્જલિર્ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં તૈશ્ચ સર્વૈર્દ્વિજોત્તમૈઃ
નારદજીના આ શબ્દો સાંભળી, યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ અને સર્વ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો સાથે હાથ જોડીને બોલ્યા.
નારદં પ્રત્યવાચેદં ધર્મરાજો મહામનાઃ। સભાઃ કથય તાઃ સર્વાઃ શ્રોતુમિચ્છામહે વયમ્
મહાન મનવાળા યુધિષ્ઠિરે નારદજીને કહ્યું: 'અમને બધી સભાઓનું વર્ણન કરો, અમે એ સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.'
કિન્દ્રવ્યાસ્તાઃ સભા બ્રહ્મન્કિંવિસ્તારાઃ કિમાયતાઃ। પિતામહં ચ કે તસ્યાં સભાયાં પર્યુપાસતે
હે બ્રાહ્મણ, એ સભાઓમાં શું વૈભવ છે, કેટલી વિશાળ અને પહોળી છે? અને એ સભામાં પિતામહની આરાધના કોણ કરે છે?
વાસવં દેવરાજં ચ યમં વૈવસ્વતં ચ કે। વરુણં ચ કુબેરં ચ સભાયાં પર્યુપાસતે
એ સભામાં દેવરાજ વાસવ, વિવસ્વતપુત્ર યમ, વરુણ અને કુબેરની આરાધના કોણ કરે છે?
એતત્સર્વં યથાન્યાયં બ્રહ્મર્ષે વદતસ્તવ। શ્રોતુમિચ્છામ સહિતાઃ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હે બ્રહ્મર્ષિ, તમે જે રીતે બધું યોગ્ય રીતે વર્ણવો છો, અમે બધા ખૂબ ઉત્સુકતાથી સાંભળવા માંગીએ છીએ, કેમ કે અમારી જિજ્ઞાસા ખરેખર ઘણી છે.
એવમુક્તઃ પાણ્ડવેન નારદઃ પ્રત્યભાષત। ક્રમેણ રાજન્દિવ્યાસ્તાઃ શ્રૂયન્તામિહ નઃ સભાઃ
પાંડુપુત્રે આવું કહ્યાના પછી, નારદજીએ ઉત્તર આપ્યો: 'હે રાજા, હવે તમે મારા પાસેથી આ દૈવી સભાઓનું વર્ણન ક્રમશઃ સાંભળો.'
કથયિષ્યે સભાં યામ્યાં યુધિષ્ઠિર નિબોધ તામ્। વૈવસ્વતસ્ય યાં પાર્થ વિશ્વકર્મા ચકાર હ
હે યુધિષ્ઠિર, હવે હું દક્ષિણ દિશાની સભાનું વર્ણન કરીશ, ધ્યાનથી સાંભળો. આ સભા વૈવસ્વત માટે વિશ્વકર્માએ બનાવી હતી.
તૈજસી સા સભા રાજન્બભૂવ શતયોજના। વિસ્તારાયામસમ્પન્ના ભૂયસી ચાપિ પાણ્ડવ
હે રાજા, એ સભા તેજથી ભરપૂર હતી, લંબાઈ અને પહોળાઈમાં શતયોજન જેટલી વિશાળ હતી અને ખૂબ જ વિશાળ હતી, હે પાંડવ.
અર્કપ્રકાશા ભ્રાજિષ્ણુઃ સર્વતઃ કામરૂપિણી। નાતિશીતા ચ ચાત્યુષ્ણા મનસશ્ચ પ્રહર્ષિણી
એ સભા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, ચારે બાજુથી ઝગમગતી, ઈચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરતી, ન તો વધારે ઠંડી અને ન વધારે ગરમ, અને મનને આનંદ આપનારી હતી.
ન શોકો ન જરા તસ્યાં ક્ષુત્પિપાસે ન ચાપ્રિયમ્। ન ચ દૈન્યં ક્લમો વાઽપિ પ્રતિકૂલં ન ચાપ્યુત
એમાં ન તો કોઈ દુઃખ છે, ન વૃદ્ધાવસ્થા, ન ભૂખ કે તરસ, ન કોઈ અપ્રિય વસ્તુ, ન દુઃખી થવું કે થાક, અને ન તો કંઈ વિપરીત છે.
સર્વે કામાઃ સ્થિતાસ્તસ્યાં યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ। રસવચ્ચ પ્રભૂતં ચ ભક્ષ્યં ભોજ્યમરિન્દમ
એમાં સર્વે દૈવી અને માનવીય ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; ત્યાં ભરપૂર અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન અને વ્યંજન મળે છે, હે શત્રુવિજયી.
લેહ્યં ચોપ્યં ચ પેયં ચ હૃદ્યં સ્વાદુ મનોહરમ્। પુણ્યગન્ધાઃ સ્રજસ્તસ્ય નિત્યં કામફલા દ્રુમાઃ
ત્યાં વિવિધ લહેજતદાર ચટણીઓ અને પીણાં છે, જે હૃદયને ભાવે, મીઠા અને મનમોહક છે; ત્યાં પવિત્ર સુગંધવાળી માળાઓ અને ઈચ્છા મુજબ ફળ આપતા વૃક્ષો છે.
રસવન્તિ ચ તોયાનિ શીતાન્યુષ્ણાનિ ચૈવ હિ। તસ્યાં રાજર્ષયઃ પુણ્યાસ્તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ
ત્યાંનું પાણી સ્વાદિષ્ટ છે, ઠંડું કે ગરમ પણ મનગમતું મળે છે; એ સભામાં પુણ્યશાળી રાજર્ષિઓ અને નિર્મળ બ્રહ્મર્ષિઓ વસે છે.
યમં વૈવસ્વતં તાત પ્રહૃષ્ટાઃ પર્યુપાસતે। યયાતિર્નહુષઃ પુરુર્માન્ધાતા સોમકો નુગઃ
હે પ્રિય, ત્યાં ખુશહાલ આત્માઓ વૈવસ્વતપુત્ર યમરાજની ઉપાસના કરે છે: યયાતિ, નહુષ, પુરુરવા, મંધાતા, સોમક અને નુગા પણ ત્યાં છે.
ત્રસદસ્યુશ્ચ રાજર્ષિઃ કૃતવીર્યઃ શ્રુતશ્રવાઃ। અરિષ્ટનેમિઃ સિદ્ધશ્ચ કૃતવેગઃ કૃતિર્નિમિઃ
ત્યાં રાજર્ષિ ત્રસદસ્યુ, કૃતવીર્ય, શ્રુતશ્રવાસ, અરીષ્ટનેમી, સિદ્ધ, કૃતવેગ, કૃતિ અને નિમિ પણ છે.
પ્રતર્દનઃ શિબિર્મત્સ્યઃ પૃથુલાક્ષો બૃહદ્રથઃ। વાર્તો મરુત્તઃ કુષિકઃ સાઙ્કાશ્યઃ સાઙ્કૃતિર્ધ્રુવઃ
પ્રતર્દન, શિબી, મચ્છ્ય, પૃથુલાક્ષ, બૃહદ્રથ, વાર્ત, મરુત્ત, કુશિક, સાંકાશ્ય, સાંકૃતિ અને ધ્રુવ પણ ત્યાં છે.
ચતુરશ્ચઃ સદસ્યોર્મિઃ કાર્તવીર્યશ્ચ પાર્થિવઃ। ભરતઃ સુરથશ્ચૈવ સુનીથો નિશઠોઽનલઃ
ચતુરશ્ચ, સદસ્યોર્મિ, પૃથ્વીપતિ કાર્તવીર્ય, ભરત, સુરથ, સુનીથ, નિશથ અને અનલ પણ ત્યાં છે.
દિવોદાસશ્ચ સુમના અમ્બરીષો ભગીરથઃ। વ્યશ્વઃ સદશ્વો વાઘ્ર્યશ્વઃ પૃથુવેગઃ પૃથુશ્રવાઃ
દિવોદાસ, સુમન, અંબરીષ, ભગીરથ, વ્યશ્વ, સદશ્વ, વાઘ્ર્યશ્વ, પૃથુવેગ અને પૃથુશ્રવાસ પણ ત્યાં છે.
પૃપદશ્વો વસુમનાઃ ક્ષુપશ્ચ સુમહાબલઃ। રુષદ્રુર્વૃષસેનશ્ચ પુરુકુત્સો ધ્વજી રથી
પ્રિપદશ્વ, વસુમન, મહાબલશાળી ક્ષુપ, રૂષદ્રુ, વૃષસેન, પુરુકુત્સ, ધ્વજી અને રથિ પણ ત્યાં છે.
આર્ષ્ટિષેણો દિલીપશ્ચ મહાત્મા ચાપ્યુશીનરઃ। ઔશીનરિઃ પુણ્ડરીકઃ શર્યાતિઃ શરભઃ શુચિઃ
આર્ષ્ટિષેણ, દિલીપ, મહાત્મા ઉશીનર, ઔશીનરી, પુંડરીક, શર્યાતિ, શરભ અને શુચિ પણ ત્યાં છે.