તાં તુ કૃત્વા સભાં શ્રેષ્ઠાં મયશ્ચાર્જુનમબ્રવીત્। ભૂતાનાં ચ મહાવીર્યો ધ્વજાગ્રે કિઙ્કરો ગણઃ
એ શ્રેષ્ઠ મહાસભા બનાવીને માયાએ અર્જુનને કહ્યું, જે ભૂતોમાં સૌથી પરાક્રમી છે, ધ્વજના શિખરે ધ્વજ અને તેની સાથેના ગણા વિશે.
તવ વિષ્ફારઘોષેણ મેઘવન્નિનદિષ્યતિ। અયં હિ સૂર્યસઙ્કાશો જ્વલનસ્ય રથો મહાન્।। 2
તારા ધનુષ્યની ડોરીના ઘોષથી આકાશ ગુંજી ઉઠશે, કેમ કે આ અગ્નિદેવનું મહાન રથ છે, જે સૂર્ય જેવું તેજસ્વી છે.
ઇમે ચ દિવિજાઃ શ્વેતા વીર્યવન્તો હયોત્તમાઃ। માયામયઃ કૃતો હ્યેષ ધ્વજો વાનરલક્ષણઃ
આ રહ્યા દેવલોકના સફેદ, બળવાન અને ઉત્તમ ઘોડા; અને આ વાનરચિહ્નિત ધ્વજ પણ માયાથી બનાવેલો છે.
અસજ્જમાનો વૃક્ષેષુ ધૂમકેતુરિવોચ્છ્રિતઃ। બહુવર્ણં હિ લક્ષ્યેત ધ્વજં વાનરલક્ષણમ્
આ ધ્વજ વૃક્ષોમાં અટકતો નથી, ધૂમ્રકેતુ જેવો ઊંચો ઊઠે છે; વાનરચિહ્નિત આ ધ્વજ અનેક રંગોમાં દેખાશે.
ધ્વજોત્કટં હ્યનવમં યુદ્ધે દ્રક્ષ્યસિ વિષ્ઠિતમ્। એવ વીરઃ સવ્યસાચિન્ધ્વજસ્યાન્તે ભવિષ્યતિ
યુદ્ધમાં તું આ ધ્વજને ઊંચો અને બેજોડ ઊભેલો જોશે; અને વામપક્ષી ધનુર્ધર એ ધ્વજના અંતે રહેશે.
ઇત્યુક્ત્વાઽઽલિઙ્ગ્ય વીભત્સું વિસૃષ્ટઃ પ્રયયૌ મયઃ
આ રીતે કહીને અને અર્જુનને ભેટી, માયા ત્યાંથી વિદાય થયો.
તતઃ પ્રવેશનં તસ્યાં ચક્રે રાજા યુધિષ્ઠિરઃ। અયુતં ભોજયિત્વા તુ બ્રાહ્મણાનાં નરાધિપઃ
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે એ મહાસભામાં પ્રવેશોત્સવ કર્યો અને દસ હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા.
સાજ્યેન પાયસેનૈવ મધુના મિશ્રિતેન ચ। ભક્ષ્યૈર્મૂલૈઃ ફલૈશ્ચૈવ માંસૈર્વારાહહારિણૈઃ। કૃસરેણાથ જીવન્ત્યા હવિષ્યેણ ચ સર્વશઃ
ઘી અને મધમિશ્રિત પાયસ, મૂળ, ફળ, જંગલી શૂકર અને હરણનું માંસ, કૃસાર, જીવંતી અને વિવિધ પ્રકારના હવનના ભોજનથી—
માંસપ્રકારૈર્વિવિધૈઃ ખાદ્યૈશ્ચાપિ તથા નૃપ। ચોષ્યૈશ્ચ વિવિધૈ રાજન્પેયૈશ્ચ બહુવિસ્તરૈઃ
અને અનેક પ્રકારના માંસના વાનગીઓ, વિવિધ પ્રકારના ખાવા-પીવાના પદાર્થોથી, રાજા, બધાને તૃપ્ત કર્યા.
અહતૈશ્ચૈવ વાસોભિર્માલ્યૈરુચ્ચાવચૈરપિ। તર્પયામાસ વિપ્રેન્દ્રાન્નાનાદિગ્ભ્યઃ સમાગતાન્
સાથે જ સુંદર અને સામાન્ય કપડાં, તથા વિવિધ માળાઓથી, ચારે દિશાથી આવેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને સંતોષ્યા.
દદૌ તેભ્યઃ સહસ્રાણિ ગવાં પ્રત્યેકશઃ પુનઃ। પુણ્યાહઘોષસ્તત્રાસીદ્દિવસ્પૃગિવ ભારત
પછી તેણે દરેકને હજારો ગાયો ફરીથી આપી; ત્યાં પવિત્ર દિવસની ઘોષણા એવી સંભળાઈ, જાણે સ્વર્ગમાંથી અવાજ આવ્યો હોય, હે ભરતવંશી.
વાદિત્રૈર્વિવિધૈર્દિવ્યૈર્ગન્ધૈરુચ્ચાવચૈરપિ। પૂજયિત્વા કુરુશ્રેષ્ઠો દેવતાનિ નિવેશ્ય ચ
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે વિવિધ દિવ્ય વાદ્યો અને સુગંધોથી, ક્યારેક હળવી તો ક્યારેક તીવ્ર સુગંધથી, દેવતાઓની પૂજા કરી અને તેમને બેસાડ્યા.
તત્ર મલ્લા નટા ઝલ્લાઃ સૂતા વૈતાલિકાસ્તથા। ઉપતસ્થુર્મહાત્માનં ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્
ત્યાં મલ્લો, નૃત્યકારો, ઝાંઝ વગાડનારાઓ, ભટો અને ગાયકોએ પણ મહાત્મા ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરની સેવા કરી.
તથા સ કૃત્વા પૂજાં તાં ભ્રાતૃભિઃ સહ પાણ્ડવઃ। તસ્યાં સભાયાં રમ્યાયાં રેમે શક્રો યથા દિવિ
પાંડવે ભાઈઓ સાથે મળીને એ પૂજા કરી અને પછી એ સુંદર સભામાં એ રીતે આનંદ માણ્યો જેમ ઇન્દ્ર સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે.
સભાયામૃષયસ્તસ્યાં પાણ્ડવૈઃ સહ આસતે। આસાઞ્ચક્રુર્નરેન્દ્રાશ્ચ નાનાદેશસમાગતાઃ
એ સભામાં ઋષિઓ પાંડવો સાથે બેઠા હતા અને અનેક પ્રદેશોમાંથી આવેલા રાજાઓએ પણ ત્યાં સ્થાન લીધું હતું.
અસિતો દેવલઃ સત્યઃ સર્પિર્માલી મહાશિરાઃ। અર્વા વસુઃ સુમિત્રશ્ચ મૈત્રેયઃ શુનકો બલિઃ
અસિત, દેવલ, સત્ય, સર્પિર્માળી, મહાશિરા, અર્વ, વસુ, સુમિત્ર, મૈત્રેય, શુણક અને બલિ પણ હાજર હતા.
બકો દાલ્ભ્યઃ સ્થૂલશિરાઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ શુકઃ। સુમન્તુર્જૈમિનિઃ પૈલો વ્યાસશિષ્યાસ્તથા વયમ્
બક, દાલભ્ય, સ્થૂલશિરા, કૃષ્ણદ્વૈપાયન, શુક, સુમંતુ, જયમિની, પૈલ, વ્યાસના શિષ્યો અને અમે પોતે પણ ત્યાં હાજર હતા.
તિત્તિરિર્યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ સસુતો રોમહર્ષણઃ। અપ્સુહોમ્યશ્ચ ધૌમ્યશ્ચ અણીમાણ્ડવ્યકૌશિકૌ
તિત્તિરી, યાજ્ઞવલ્ક્ય અને તેમના પુત્ર, રોમહર્ષણ, અપ્સુહોમ્ય, ધૌમ્ય, અણી, માંડવ્ય અને કૌશિક પણ હાજર હતા.
દામોષ્ણીપસ્ત્રૈબલીશ્ચ પર્ણાદો ઘટજાનુકઃ। મૌઞ્જાયનો વાયુભક્ષઃ પારાશર્યશ્ચ સારિકઃ
દામ, ઉષ્ણિપ, ત્રૈબલી, પર્ણાદ, ઘટજાનુક, મૌંજાયન, વાયુભક્ષ, પારાશર અને સારિકા પણ ત્યાં હતા.
બલિવાકઃ સિનીવાકઃ સપ્તપાલઃ કૃતશ્રમઃ। જાતૂકર્ણઃ શિખાવાંશ્ચ આલમ્બઃ પારિજાતકઃ
બલિવાક, સિનિવાક, સપ્તપાલ, કૃતશ્રમ, જાતુકર્ણ, શિખાવાન, આલંબ અને પારિજાતક પણ હાજર હતા.
પર્વતશ્ચ મહાભાગો માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ। પવિત્રપાણિઃ સાવર્ણો ભાલુકિર્ગાલવસ્તથા
મહાભાગી પર્વત, મહામુની માર્કંડેય, પવિત્રપાણી, સાવર્ણિ, ભાલુકિ અને ગાલવ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતા.
જઙ્ઘાબન્ધુશ્ચ રૈભ્યશ્ચ કોપવેગસ્તથા ભૃગુઃ। હરિબભ્રુશ્ચ કૌણ્ડિન્યો બભ્રુમાલી સનાતનઃ
જંઘાબંધુ, રૈભ્ય, ક્રોધથી ભરેલા ભૃગુ, હરિબભ્રુ, કૌંડિન્ય અને શાશ્વત બભ્રુમાળી પણ હાજર હતા.
કાક્ષીવાનૌશિજશ્ચૈવ નાચિકેતોઽથ ગૌતમઃ। પૈઙ્ગ્યો વરાહઃ શુનકઃ શાણ્ડિલ્યશ્ચ મહાતપાઃ
કાક્ષીવાન, ઔશિજ, નાચિકેત, ગૌતમ, પૈંગી, વરાહ, શુણક અને મહાતપસ્વી શાંડિલ્ય પણ ત્યાં હતા.
કુક્કુરો વેણુજઙ્ઘોઽથ કાલાપઃ કઠ એવ ચ। મુનયો ધર્મવિદ્વાંસો ધૃતાત્માનો જિતેન્દ્રિયાઃ
કુકુર, વેણુજંઘ, કાલાપ અને કઠ પણ હાજર હતા—એ બધા ધર્મ જાણનારા, આત્મસંયમી અને ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવનારા મુનિઓ હતા.
એતે ચાન્યે ચ બહવો વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ। ઉપાસતે મહાત્માનં સભાયામૃષિસત્તમાઃ
આ ઉપરાંત અનેક અન્ય મહાન ઋષિઓ, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હતા, એ સભામાં મહાત્માની સેવા કરવા આવ્યા હતા.
કથયન્તઃ કથાઃ પુણ્યા ધર્મજ્ઞાઃ શુચયોઽમલાઃ। તથૈવ ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠા ધર્મરાજમુપાસતે
ધર્મ જાણનારા, શુદ્ધ અને નિર્દોષ ઋષિઓ ત્યાં પુણ્યકથાઓ કહેતા હતા; અને એ જ રીતે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો પણ ધર્મરાજની સેવા કરતા હતા.
શ્રીમાન્મહાત્મા ધર્માત્મા મુઞ્જકેતુર્વિવર્ધનઃ। સઙ્ગ્રામજિદ્દુર્મુખશ્ચ ઉગ્રસેનશ્ચ વીર્યવાન્
શ્રીમંત, મહાત્મા, ધર્મનિષ્ઠ અને સતત વૃદ્ધિ પામતા મુંજકેતુ, સંગ્રામજિત, દુર્મુખ અને પરાક્રમી ઉગ્રસેન પણ હાજર હતા.
કક્ષસેનઃ ક્ષિતિપતિઃ ક્ષેમકશ્ચાપરાજિતઃ। કમ્બોજરાજઃ કમઠઃ કમ્પનશ્ચ મહાબલઃ
કક્ષસેન, ભૂપતિ, અપરાજિત ક્ષેમક, કમ્બોજરાજ, કમઠ અને મહાબલવાન કમ્પન પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતા.
સતતં કમ્પયામાસ યવનાનેક એવ યઃ। બલપૌરુષસમ્પન્નાન્કૃતાસ્ત્રાનમિતૌજસઃ। યથાઽસુરાન્કાલકેયાન્દેવો વજ્રધરસ્તથા
જેવી રીતે ઇન્દ્રે વજ્રથી કાલકેય અસુરોને હલાવી નાખ્યા હતા, તેવી રીતે એ એકજ પુરુષે શૂરવીર, બળવાન અને શસ્ત્રકૌશલ્યમાં પારંગત એવા અનેક યવનોને સતત ધ્રુજાવી નાખ્યા.
જટાસુરો મદ્રકાનાં ચ રાજા કુન્તિઃ પુલિન્દશ્ચ કિરાતરાજઃ। તથાઙ્ગવાઙ્ગૌ સહપુણ્ડ્રકેણ પાણ્ડ્યોડ્રરાજૌ ચ સહાન્ધ્રકેણ
જટાસુર, મદ્ર દેશના રાજા, કુન્તિ, પુલિંદ અને કિરાતોનો રાજા, એ જ રીતે અંગ, વંગ અને પુણ્ડ્ર દેશના રાજા, પાંડ્ય, ઉડ્ર અને આંધ્ર દેશના રાજાઓ—