હિરણ્યશૃઙ્ગઃ સુમહાન્મહામણિમયો ગિરિઃ। રમ્યં બિન્દુસરો નામ યત્ર રાજા ભગીરથઃ
ત્યાં હિરણ્યશૃંગ નામનો વિશાળ અને રત્નોથી ભરેલો પર્વત છે અને સુંદર બીન્દુસાર તળાવ છે, જ્યાં રાજા ભગીરથ રહેતા હતા.
દ્રુષ્ટું ભાગીરથીં ગઙ્ગામુવાસ બહુલાઃ સમાઃ। યત્રેષ્ટં સર્વભૂતાનામીશ્વરેણ મહાત્મના
ગંગા, ભગીરથની પુત્રીને જોવા માટે તેઓ ત્યાં ઘણા વર્ષો સુધી રહ્યા, જ્યાં મહાત્મા સર્વભૂતના સ્વામી ભગવાને યજ્ઞો કર્યા હતા.
આહૃતાઃ ક્રતવો મુખ્યાઃ શતં ભરતસત્તમ। યત્ર યૂપા મણિમયાશ્ચૈત્યાશ્ચાપિ હિરણ્મયાઃ
હે ભારત શ્રેષ્ઠ, ત્યાં શતયજ્ઞો થયા હતા, જ્યાં યજ્ઞપોલો રત્નમય અને મંદિરો સોનાથી બનેલા હતા.
શોભાર્થં વિહિતાસ્તત્ર ન તુ દૃષ્ટાન્તતઃ કૃતાઃ। યત્રેષ્ટ્વા સ ગતઃ સિદ્ધિં સહસ્રાક્ષઃ શચીપતિઃ
એ બધું માત્ર શોભા માટે બનાવાયું હતું, ઉદાહરણ માટે નહીં; ત્યાં સહસ્રનેત્રવાળા શચીપતિએ યજ્ઞ કરીને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી.
યત્ર ભૂતપતિઃ સૃષ્ટ્વા સર્વાઁલ્લોકાન્સનાતનઃ। અપસ્યતે તિગ્મતેજાઃ સ્થિતો ભૂતૈઃ સહસ્રશઃ
ત્યાં સર્વ જીવોના શાશ્વત સ્વામી, સર્વ લોકોની રચના કર્યા પછી, હજારો જીવ સાથે તેજથી ઝગમગતા ઊભા છે.
નરનારાયણૌ બ્રહ્મા યમઃ સ્થાણુશ્ચ પઞ્ચમઃ। ઉપાસતે યત્ર પરં સહસ્રયુગપર્યયે
ત્યાં નર અને નારાયણ, બ્રહ્મા, યમ અને પાંચમા સ્થાણુ, હજારો યુગ સુધી પરમાત્માની ભક્તિ કરે છે.
યત્રેષ્ટં વાસુદેવેન સત્ત્રૈર્વર્ષગણાન્બહૂન્। શ્રદ્દધાનેન સતતં ધર્મસમ્પ્રતિપત્તયે
ત્યાં વાસુદેવએ અનેક વર્ષો સુધી શ્રદ્ધાપૂર્વક યજ્ઞો કરીને ધર્મની સ્થાપના કરી હતી.
સુવર્ણમાલિનો યૂપાશ્ચૈત્યાશ્ચાપ્યતિભાસ્વરાઃ। દદૌ યત્ર સહસ્રાણિ પ્રયુતાનિ ચ કેશવઃ
ત્યાં કેશવે હજારો અને લાખો સુવર્ણમાળાવાળા યજ્ઞસ્તંભો અને તેજસ્વી ચૈત્યો દાનમાં આપ્યા હતા.
તત્ર ગત્વા સ જગ્રાહ ગદાં શઙ્ખં ચ ભારત। `તસ્માદ્ગિરેરુપાદાય શિલાઃ સુરુચિરાવહાઃ'। સ્ફાટિકં ચ સભાદ્રવ્યં યદાસીદ્વૃષપર્વણઃ
હે ભારત, ત્યાં જઈને તેણે ગદા અને શંખ લીધા; અને એ પર્વત પરથી સુંદર, તેજસ્વી પથ્થરો, સ્ફટિક અને વૃષપર્વનના અમૂલ્ય વસ્ત્રો લાવ્યા.
કિઙ્કરૈઃ સહ રક્ષોભિર્યદરક્ષન્મહદ્ધનમ્। તદગૃહ્ણાન્મયસ્તત્ર ગત્વા સર્વં મહાઽસુરઃ
મહાન ધનની રક્ષા કરતા સેવકો અને રાક્ષસો સાથે મહાસુર માયા ત્યાં ગયો અને બધું ધન લઈ ગયો.
તદાહૃત્ય ચ તાં ચક્રે સોઽસુરોઽપ્રતિમાં સભામ્। વિશ્રુતાં ત્રિષુ લોકેષુ દિવ્યાં મણિમયીં શુભામ્
એ બધું લાવીને એ અસુરે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ, અનન્ય, દિવ્ય અને રત્નોથી શોભતી એવી સભા ઊભી કરી.
ગદાં ચ ભીમસેનાય પ્રવરાં પ્રદદૌ તદા। દેવદત્તં ચાર્જુનાય શઙ્ખપ્રવરમુત્તમમ્
પછી તેણે શ્રેષ્ઠ ગદા ભીમસેનને આપી અને ઉત્તમ શંખ દેવદત્ત અર્જુનને આપ્યો.
યસ્ય શઙ્ખસ્ય નાદેન ભૂતાનિ પ્રચકમ્પિરે। `સ કાલં કઞ્ચિદાશ્વસ્ય વિશ્વકર્મા વિચિન્ત્ય ચ
જેના શંખના ધ્વનિથી સર્વ જીવો કંપી ઉઠતા, એ શંખને થોડો સમય વિચારીને વિશ્વકર્માને સુધારવા માટે આપ્યો.
સભાં પ્રચક્રમે કર્તું પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્। અભિપ્રાયેણ પાર્થાનાં કૃષ્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ
પછી તેણે પૃથાપુત્રો અને મહાન આત્માવાળા કૃષ્ણની ઇચ્છા મુજબ પાંડવો માટે સભા બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
સર્વર્તુગુણસમ્પન્નાં દિવ્યરૂપામલઙ્કૃતામ્। તર્પયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્પાયસેન સહસ્રશઃ। સભા ચ સા મહારાજ શાતકુમ્ભમયદ્રુમા
સર્વ ગુણોથી યુક્ત, દિવ્ય સ્વરૂપ અને અલંકૃત, હજારો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને દૂધપાકથી તૃપ્ત કર્યા પછી, એ સભામાં સોનાના વૃક્ષો હતા, હે મહારાજ.
દશકિષ્કુસહસ્રાણિ સમન્તાદાયતાભવત્। યથા વહ્નેર્યથાર્કસ્ય સોમસ્ય ચ યથા સભા
એ સભા દસ હજાર ધનુષ્ય જેટલી લાંબી અને ચારે બાજુ વિસ્તૃત હતી, જેમ અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્રની સભા હોય તેમ.
ભ્રાજમાના તથાઽત્યર્થં દધાર પરમં વપુઃ। અભિઘ્નતીવ પ્રભયા પ્રભામર્કસ્ય ભાસ્વરામ્
એ સભા અત્યંત તેજસ્વી હતી અને સર્વોત્તમ કાંતિ ધરાવતી, તેની તેજસ્વિતા સૂર્યના પ્રકાશ જેવી ઝળહળતી હતી.
પ્રબભૌ જ્વલમાનેવ દિવ્યા દિવ્યેન વર્ચસા। નવમેઘપ્રતીકાશા દિવમાકૃત્ય વિષ્ઠિતા। આયતા વિપુલા રમ્યા વિપાપ્મા વિગતક્લમા
એ દિવ્ય તેજથી દહકતી, નવાં વાદળ જેવી દેખાતી, આકાશને સ્પર્શ કરતી, વિશાળ, સુંદર, નિર્દોષ અને થાકરહિત હતી.
ઉત્તમદ્રવ્યસમ્પન્ના રત્નપ્રાકારતોરણા। બહુચિત્રા બહુધના સુકૃતા વિશ્વકર્મણા
શ્રેષ્ઠ સામગ્રીથી ભરપૂર, રત્નોથી બનેલા દરવાજા અને દિવાલો, અનેક પ્રકારની શોભા અને સંપત્તિથી યુક્ત, વિશ્વકર્માએ કળાપૂર્વક બનાવેલી હતી.
ન દાશાર્હી સુધર્મા વા બ્રહ્મણો વાથ તાદૃશી। સભા રૂપેણ સમ્પન્ના યાં ચક્રે મતિમાન્મયઃ
દાશાર્હની સુધર્મા કે બ્રહ્માની સભા પણ એવી રૂપાળિ નહોતી, જેવી બુદ્ધિશાળી માયાએ બનાવી.
તાં સ્મ તત્ર મયેનોક્તા રક્ષન્તિ ચ વહન્તિ ચ। સભામષ્ટૌ સહસ્રાણિ કિઙ્કરા નામ રાક્ષસાઃ
ત્યાં માયાના કહેવા મુજબ, આઠ હજાર રાક્ષસ નામના સેવકો એ સભાની રક્ષા અને સેવા કરે છે.
અન્તરિક્ષચરા ઘોરા મહાકાયા મહાબલાઃ। રક્તાક્ષાઃ પિઙ્ગલાક્ષાશ્ચ શુક્તિકર્ણાઃ પ્રહારિણઃ
આ રાક્ષસો આકાશમાં ફરતા, ભયાનક, વિશાળ શરીર અને મહાન બળવાળા, લાલ અને પીળા આંખોવાળા, શંખ જેવાં કાન ધરાવતા અને યુદ્ધકુશળ છે.
તસ્યાં સભાયાં નલિનીં ચકારાપ્રતિમાં મયઃ। વૈદૂર્યપત્રવિતતાં મણિનાલમયામ્બુજામ્
એ મહાસભામાં માયાએ એક અનોખું કમળનું તળાવ બનાવ્યું, જેમાં પાંદડા વૈદૂર્યના હતા અને કમળનાં ડાંડા તથા ફૂલો કિંમતી રત્નોથી બનાવેલા હતા.
પદ્મસૌગન્ધિકવતીં નાનાદ્વિજગણાયુતામ્। પુષ્પિતૈઃ પઙ્કજૈશ્ચિત્રાં કૂર્મૈર્મત્સ્યૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ। ચિત્રસ્ફટિકસોપાનાં નિષ્પઙ્કસલિલાં શુભામ્
તે તળાવ કમળ અને સુગંધિત ફૂલોની સુગંધથી મહેકતું હતું, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલું હતું, ખીલેલા કમળોથી શોભતું, સુવર્ણ કાચબા અને માછલીઓથી સજ્જ, ચમકતા સ્ફટિકના પાવથીઓ અને નિર્મળ, સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલું હતું.
મન્દાનિલસમુદ્ધૂતાં મુક્તાબિન્દુભિરાચિતામ્। મહામણિશિલાપટ્ટબદ્ધપર્યન્તવેદિકામ્
હળવા પવનથી તેનું પાણી ધીમે ધીમે લહેરાતું હતું, તેમાં મુક્તાના ટીપાં છટકાયેલા હતા અને આસપાસ મહારત્નોની પાટિયાંથી બનેલા ચબુતરાં હતાં.
મણિરત્નચિતાં તાં તુ કેચિદભ્યેત્ય પાર્થિવાઃ। દૃષ્ટ્વાપિ નાભ્યજાનન્ત તેઽજ્ઞાનાત્પ્રપતન્ત્યુત
કેટલાંક રાજાઓ એ રત્નોથી શોભતા તળાવ પાસે આવ્યા, પણ અજ્ઞાનતાથી એ બનાવટ છે એ સમજ્યા નહીં અને ખરેખર તેમાં પડી ગયા.
તાં સભામભિતો નિત્યં પુષ્પવન્તો મહાદ્રુમાઃ। આસન્નાનાવિધા લોલાઃ શીતચ્છાયા મનોરમાઃ
આ મહાસભાની આસપાસ હંમેશાં અનેક પ્રકારના મોટા, ફૂલોવાળા વૃક્ષો ઊભા રહેતા, જે હળવે હલનચલન કરતા અને ઠંડો છાંયો આપતા, મનને આનંદ આપતા.
કાનનાનિ સુગન્ધીનિ પુષ્કરિણ્યશ્ચ સર્વશઃ। હંસકારણ્ડવોપેતાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ
ચારે બાજુ સુગંધિત વનરાજી અને કમળવાળી તળાવીઓ હતી, જેમાં હંસ, કાંદાં અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભા પામતી હતી.
જલજાનાં ચ પદ્માનાં સ્થલજાનાં ચ સર્વશઃ। મારુતો ગન્ધમાદાય પાણ્ડવાન્સ્મ નિષેવતે
પવન પાણીમાં અને જમીન પર ઉગેલા બધા કમળોની સુગંધ લઈને પાંડવોની સેવા કરતો.
ઈદૃશીં તાં સભાં કૃત્વા માસૈઃ પરિચતુર્દશૈઃ। નિષ્ઠિતાં ધર્મરાજાય મયો રાજન્ન્યવેદયત્
આવી મહાસભા ચૌદ મહિના માં તૈયાર કરીને માયાએ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને તેની પૂર્ણતા અંગે જાણ કરી.